• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Oqıǵa 01 Aqpan, 2021

Ordaly otyz myń

1950 ret
kórsetildi

Bıyl san ǵasyr saryla kútken táýelsizdik tańynyń raýandaǵanyna – 30 jyl. Memleketimiz uly murat jolynda úshinshi onjyldyqqa qadam basyp, rýhty tasytar ómirsheń órkenıetke uly betburys jasady. Talaıy tarıhtyń betinde bederlengen qasiretti de qasterli oqıǵalar, násili asyl eldiń azap pen arpalysqa toly kezeńi, jetistigi men jeńisi bári – el jadynda. Al sol jolda Alash arystarynyń qoltańbasy qalyp, san qaıratker-qalamgerlerdi túletken, eldiń muńy men tarıhı jetistikterine kýáger bolǵan el gazeti «Egemenniń» ǵasyrlyq úni asqaq. Mańdaıyn kún súıgen memleketimiz orda buzar otyz jasqa tolǵanda qaranar halyqpen qatar jasaǵan ata basylym otyz myńynshy nómirin shyǵaryp otyr.

Qazaq baspasóziniń qasterli qara­sha­ńy­raǵy,­ bas basylymnyń otyz myńynshy sanynyń táý eter táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus kelýin sátti sáıkestik dep qabyldadyq. Árbir on my­ńyn­shy sanynda bir dáýir almasyp, totydaı túrlengen zamannyń túr-túsi ózgerdi. Aıtýǵa jeńil bolǵanymen, bul – ǵasyrdan da uzaq jol. Árıne, oqyrmannyń talǵamy men ýaqyttyń talaby údesinen úzdiksiz shyǵyp otyrý ońaı sharýa emes. Eldi eleńdetken tolǵaqty túıtkilder men ótkir, ózekti máselelerdi, salıqaly, sal­­maq­­ty dúnıelerdi qasıetti qalam arqy­ly kóterip, máńgilik jazba etýge tyry­­syp júrgen aqparattyń aqmyltyq maıt­al­mandarynyń mańdaı teri.

El basyna tóngen zar zamannyń da, sáýlesin shashyp, nuryn tókken araı­ly shaqtardyń da qaıtalanbas qaǵıda­laryn qalpyn buzbaı oqyrmanyna jet­kizgen basylym betterinde zamannyń zań­ǵary atanǵan uly tulǵalardyń óshpes qol­tań­balary, ýaqyt aǵymyndaǵy oryn alǵan oqıǵalar, izgilik pen iltıpattyń kórinisin kes­teleıtin kórkem dúnıeler toǵysyp, jań­ǵyryǵy búgingi urpaqtyń qulaǵyna jetip, sanasyna ornyqty.

Ata basylymnyń alǵashqy sany Oryn­borda «Qazaq» gazetiniń baspa­hana­syn­da jaryq kórgende jattyń qabaǵyna jaý­tań­daǵan jurttyń súıispenshiligi erekshe boldy. Odan keıin «Eńbekshi qazaq» ata­­nyp turǵan tusta 1927 jyly my­ńyn­­­shy nómiri arab qarpimen shyǵyp­ty. Qut­­ty shańyraǵyna Alash arystaryn top­­­tas­tyrǵan gazettiń ol kezeńi halyq­­qa qazaq ataýyn qaıtaryp berýmen máńgi este qaldy. Basshylary men qa­lam us­ta­ǵan qyz­­metkerleri qyzyl qyr­ǵyn­nyń, sta­lın­­dik solaqaı saıasat­tyń qur­ba­ny bol­ǵan ba­sylymnyń on myńyn­shy sany so­ǵys­tan keıingi jylymyq jyl­dar­ǵa, ult­tyq áde­bıet pen mádenıet qaıta gúl­dep, el rýhy bir tynys alǵan kezge tý­ra kelipti. Osy­laı­sha, 1956 jyly 13 mamyrda «Sosıa­lıs­tik Qazaqstan» jańa sanyn oqyrmanǵa usyndy.

Jıyrma myńynshy sany keshegi ke­ńes ókimetiniń irgesi sógiler tusta, araı­ly azat­tyqtyń qarsańynda halyqqa jol tart­ty. Egemendik pen erkindikti elge sú­ıin­shilegen, «Azattyq, teńdik» urany­men shyǵa bastaǵan gazettiń ataýy da, maz­muny da ózgerdi. Bodandyq qamytyn sheship, bostandyqqa qadam jasady. Jaı­naq týyndylarmen qýantyp, uly oqı­ǵa­laryn, óz qoǵamynyń ashysy men tushy­syn, syny men symbatyn, shyny men shyrǵalańyn taspalady. Eldikti eńseli etken eren eńbektiń jarshysyna aınaldy. Táýel­sizdikti tuǵyrly etken táýekelmen Arqa tóri­ne bet túzep, bostan eldiń basalqy sózine, bátýaly baılamyna, bas basylymy­na balandy. Sondyqtan bolsa kerek, uly jeńister men jetistikterdi she­ji­re etip qattap, aıryqsha bederlep kele jat­qan basylymǵa qurmet azaıǵan emes. Elba­synyń: «Jańalyqty  jurtshylyqqa jedel əri shynaıy túrde jetkizip, egemen eli­mizdiń memlekettik saıasatyn qalyń oqyr­man arasynda baıypty nasıhattap, el sheji­resin qaǵazǵa hattaǵan baıyrǵy basy­lym­nyń bedeli ərdaıym bıik» dep jazyp, el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev­tyń: «Egemen Qazaqstan» əýel bastan ult­tyq múddeni, eldik muratty jəne rýhanı qun­dylyqtarymyzdy dəriptep, qazaq bas­pa­sóziniń qarashańyraǵyna aınaldy» dep jo­ǵary baǵasyn berýi – sonyń jarqyn aıǵaǵy.

Endi erkindiktiń samaly eskenine 30 jyl tolǵan shaqta 30000-ynshy nómirin oqyrmanǵa usynyp otyrǵan baıyrǵy basylym jalyndy jastarmen jańaryp, jańa júzjyldyqqa qadam basty. Sannyń sıqyryna sengen yrymshyl halyqpyz ǵoı, bul ordaly sannyń 21 jyldyń 21 nómirine sáıkes kelgenin de jaqsylyqqa balap otyrmyz. О́ıtkeni ǵasyr eńserip, elmen egiz jasaǵan «Egemen» bıyl irilenip, irgesi keńip, basqa basylymdardy baýyryna basyp, qanatynyń astyna almaq. Oqyrmany kóbeıip, aýqymy arta túsken basylym úshin bul da bir baǵynǵan beles bolary anyq.

Otyz demekshi, bıyl otyz úsh jyldan beri myzǵymaı turǵan kórsetkish jańa­ryp, bir jylda týǵan balalardyń sany jóninen rekord jańardy. Bul tarıhı oqıǵa. Bıylǵy sanaqta da halqymyzdyń sany ósip, sonyń ishinde qazaqtardyń qatary 80 paıyzǵa jetedi degen úkili úmit bar. Bul aldymen qazaq oqyrmany kóbeıedi degen sóz. Oıly oqyrmandary artqan saıyn áli talaı ordaly otyz myńdyqty artqa tastarymyz sózsiz.