Almaty tıimdi salanyń altyn besigi bola ala ma?

Ras, koronavırýs kóp jospardy buz­dy. Karan­tın. Lokdaýn. Blok-beket. Mun­daı jaǵdaıda týrıst turmaq, jaı tur­ǵyn­nyń ózi attap shyǵa almaı qaldy. Indet­tiń beti qaıtqan soń týrızm kúrt qulpyryp sala bere me, álde pandemııa saldary birazǵa deıin buǵaýdan bosatpaı qoıa ma? Almaty el týrızminiń altyn besigi bolýǵa daıyn ba? Qala bıligi qolda bardy qanshalyqty uqsata alyp júr?

Qalalyq týrızm basqarmasynyń dereginshe, árbir ekinshi sheteldik týrıst Almatyǵa keledi eken. Sońǵy bes jylda 301 myńnan 436 myńǵa deıin kóbeıgen. Ishki týrıster aǵyny 900 myń­ǵa deıin jýyqtaǵan. Alaıda bul sala tutqıyldan tap kelgen pandemııa tyr­naǵyna alǵashqylardyń biri bolyp ilikti. Qydyrmaq túgil bas qaıǵy. 2020 jyldyń 11 aıynda shaharǵa kelgen týrıst sany 153 myńǵa áreń jetedi.

Almaty tabıǵatyna qyzyǵatyn negizi­nen eýropalyqtar eken. Olar ásirese, taý-shańǵy keshenderine qydyryp kelýdi qalaıdy. Almaty taýlaryndaǵy barlyq taý-shańǵy keshenderin qosa eseptegende 46 shaqyrym shańǵy trassasy bar eken. Qazir ákimdik osy kórsetkishti 456 shaqyrymǵa deıin jetkizýdi kózdep otyr.

Týrıstik ınfraqurylymdy damytý aıasynda megapolıste sońǵy 3 jylda 1 myń shaqyrymǵa jýyq taý joly sıfr­lan­dy­rylyp, jalpy uzyndyǵy 325 sha­qy­rym bolatyn 25 taý marshrýty tur­ǵyzylypty.

Ákimdik dereginshe, shaharda qazirgi kezde 2,5 myńnan astam meıramhana, 128 saýda ortalyǵy, 50 bazar, 19 mýzeı jáne 20 teatr bar. Alaıda shetten kelgen qonaqtar qala ishine aldanbaı, tike taýǵa tartqandy jón kóredi eken. Qysta shańǵy tebýge, jazda ózen-kól jaǵasyna. Sirá, shynydan salynǵan ǵımarat pen ádemi trotýar, kelisti meıramhana ózimizde de tolyp jatyr dese kerek. Sony ańǵarǵan Almaty bıligi sońǵy jyldary taý týrızmin damytýǵa kóńil bóle bastady. Týrıster úshin taý joldarynda arnaıy nusqaýlyq taqtaıshalary ornatyldy. TripAdvisor-da tirkelgen 39 týrıstik operator týrıster úshin qolaıly servıster usynyp otyr. Árıne, alǵashqy orynda «Shymbulaq» taý-shańǵy kesheni ornalasqan. Álemde dál qazir týrızm árbir 10-y jumys ornyn quryp berip otyr. Týrızmnen túsken tabys jahandyq IJО́-niń 10 paıyzynan asty. Almaty bıligi de jalpy aımaqtyq ónimdegi týrızm servısiniń úlesin 2025 jylǵa taman 6 paıyzǵa jetkizýdi kózdeıdi.

Qazaqstan týrıstik qaýymdastyǵynyń prezıdenti Rashıda Sháıkenova Almaty­nyń týrıstik áleýeti joǵary, tek sony paıdalana bilý qajet deıdi.

– Biz ekotýrızmdi damytý boıynsha Eýroodaqpen belsendi túrde jumys isteı­miz. Joba aıasynda 2005 jyldan beri 60 qonaqúı qurdyq. Almatyǵa kelgen tý­rıster uzaq ýaqytqa qalǵysy kelip tura­dy. Qalanyń týrıster úshin jaǵymdy áser qaldyra bilýi de týrızmniń belgisi. Endi osy nársemen jumys istep, osy aspektini jetildire túsý qajet, – deıdi qaýymdastyq basshysy.

Jaqynda Ile Alataýy ulttyq parkin­de vızıt-ortalyq tanystyrylǵany bel­gili. Jańa ekologııalyq kodeks boıyn­sha endi ulttyq parkter memleket-jeke­shelik áriptestik negizinde damýy tıis: Investorlar tartylyp, zamanǵa saı jańartylady. Bul týrısterdiń buryn­ǵydan da kóp kelýine yqpal etpek. Dál osy máselege baılanysty pikir qaq jarylyp, ekologııany jaqtaýshy top bul bastamaǵa qarsy shyqqany da belgili. Dese de memleket bastamasy báribir jú­zege asatyn sııaqty. Árıne, onyń baǵasyn biz bermeımiz.

– 2019 jyly ulttyq parkke 300 myń­nan astam adam keldi. Árıne, pandemııaǵa baılanysty byltyr týrıst sany az bol­dy. Týrıster aǵymyn arttyryp, ınfra­qurylym jasaý kerek. Vızıt-ortalyq ekotýrızmniń damýyna jaǵdaı jasaıdy. Munda tabıǵat, park ereksheligi jaıly barlyq aqparat qoljetimdi bola­dy. Balalar úshin flora men faýna jaıynda sabaqtar ótkizýdiń de múmkindigi týady, – degen edi Ile Alataýy memlekettik ult­tyq parkiniń dırektory Damır Malgeldıev.

Kazakh Tourism ulttyq kompanııa­sy Almatydaǵy ókildiginiń dırektory Erke­bulan Hasenovtiń aıtýynsha, ekotýrızm álemde trendke aınalǵan. Sondyqtan bul baǵytta jumys isteý zaman talaby bolyp tur.

– Mundaı vızıt-ortalyq týrısterdi park boıynsha saıahatqa attandyryp salatyn núkte ispetti. Mádenıet jáne sport, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrlikteriniń, qalalyq týrızm basqarmasy men Kazakh Tourism-niń tize qosyp jumys isteýiniń nátıjesinde biz ulttyq parkterdegi ınfraqurylymdy jaqsy jaǵyna qaraı ózgertýdemiz. Bıyl ınvestor Úlken Almaty kólinde, Býtakovkada jáne Túrgende osyndaı 3 vızıt-ortalyq salady, – dedi E.Hasenov.

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetin­de ótken brıfıngte Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev te Qazaqstandaǵy ekotýrızm áleýetiniń asa joǵary ekenin atap ótken bolatyn.

– Bizdiń ulttyq parkterde kólik tu­raǵy, kempıng, zamanaýı sanıtarlyq kabınkalar joqtyń qasy. Osy máseleni sheshý úshin halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp marshrýttar men soqpaq­tardy damytýǵa kúsh salamyz, zamanaýı vızıt-ortalyq, medısınalyq beket, kempıng, etnoaýyldar qurylady. Qazir atalǵan baǵytta jospar jasalyp jatyr. Elimizde jalpy sany 13 ulttyq park bar. 2019 jyly olarǵa 1,5 mln adam barǵan, – dedi mınıstr.

Qalalyq týrızm basqarmasynyń basshysy Sábına Amangeldiniń aıtýynsha, qalada týrızmdi damytý boıynsha ın­vestor tartý jumysy qarqyndy júrip jatyr. 2020 jyly jeke qarajat esebinen 2 vızıt-ortalyq salynyp, glempıngtik aımaq qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Jeke ınvestorlar esebinen úsh jobaǵa salyn­ǵan qarajat 1 mlrd teńgeni quraǵan.

2020 jyly Kishi jáne Úlken Almaty shatqalynda jalpy uzyndyǵy 171 sha­qy­rym bolatyn 11 taý joly baǵyty qu­ry­lysy júrgizilgen. Jol boıyna aqparattyq taqtaısha, stend, nusqaýlyq, skameıka jáne besedkalar qoıylǵan. Taýǵa serýendeýge shyqqan týrıster qaı­da baǵyt alǵanyn ańdap, adaspaı, emin-erkin júre alady. Qysqasy, Almaty­nyń týrızmdegi basty kóziri taý ekenin túsingen shahar bıligi zamanaýı ıgilikter men qajettilikterdiń barlyǵyn taý jolyna toptastyrýdy jón kórgen sııaqty. Uzamaı munyń jemisin kóremiz deıdi bılik ókilderi.

Týrısterge qala jaıly tolyq ári uǵynyq­ty aqparat berilýi úshin Vizit Almaty dep atalatyn mobıldi qosym­sha jasalmaq. Munda offline-karta túrin­degi navıgator kórikti oryndar týraly aqparat toptasady, týrıstik týrǵa, túr­li is-sharaǵa jáne áýe, temirjol bılet­terin satyp alýǵa, qonaqúılerge bron ja­saýǵa, valıýta konvertasııalaýǵa múm­kin­dik beredi. Mobıldi qosymsha baǵdar­lamasyna aýa raıy týraly aqparat, onlaın-aýdarmashy, onlaın-konsýltant (chat-bot) servısteri de engizilmek. Qazir qalada týrısterge aqparat beretin 8 oryn jumys istep tur.

– City Guide ınteraktıvti týrıstik dúń­girshekter, sanıtarlyq-gıgıenalyq qondyrǵylary bar bes modýldi keshen ornatý josparda bar. Jergilikti uıaly baılanys sım-kartasy, qoǵamdyq kólikpen júrýge arnalǵan «Ońaı» kartasy, aýdıogıdpen jabdyqtalǵan jaıaý júrý marshrýty, týrıstik nusqaýlyq jáne powerbank fýnksııasy bar wi-fi roýteri bar «týrıst paketin» engizýdi de jos­parlap otyrmyz, – degen edi qalalyq týrızm basqarmasy basshysynyń orynbasary Qalıbek Aqylbekov.

Osynshama ýáde bıyl sheshimin tabady dep úmittenedi kópshilik.

Byltyr qalaǵa kelgen týrıst sany 100 myńnan áreń asty dedik sóz basynda. 2019 jylmen salystyrǵanda 72 paıyzǵa az. Ishki týrıster sany 400 myńǵa jetken. Týrızm basqarmasy epıdemııalyq ahýal jaqsarsa, bıyl qalaǵa 1 mln týrıst keledi dep boljaıdy.