Qystyń kózi qyraýda, aqboran aqpan aıynda Sarysý aýdanynyń ortalyǵy Jańatas qalasyndaǵy ortalyq qazandyqta jylytý qurylǵylary isten shyǵyp ketip, jergilikti jurtshylyqty ábigerge salǵan edi. Bul tótenshe oqıǵa saldarynan qaladaǵy birqatar nysan jylýsyz, ystyq sýsyz qaldy. Zerdeleý nátıjesi boıynsha, qazandyqtyń isten shyǵýyna sapasyz mazýt sebep bolǵan.
Qaladaǵy ortalyq jylý qazandyǵy 92 kóp qabatty turǵyn úı, 41 bıýdjettik mekeme, onyń ishinde 11 bilim berý jáne 2 densaýlyq saqtaý nysanyn jylýmen qamtıdy. Aýdan ortalyǵynda bul kúnde 20 myńnan astam halyq turady. Qazandyq isten shyqqan eki kúnniń ishinde jergilikti turǵyndar salqyn úıde kúneltip, sýyq keńsede jumys isteýge májbúr boldy. Degenmen, jylý jáne ystyq sýmen qamtýdy turaqtandyrý jóninde barlyq tıisti sharalar qolǵa alynyp, medısınalyq nysandar ýaqytsha qosymsha elektr jylytý qurylǵylarymen qamtyldy. Qurylǵylardyń isten shyǵý sebepterin anyqtaý men Jańatas qalasyn jylýmen qamtýdy qalpyna keltirý boıynsha jumys toby quryldy. Kórshi Qarataý qalasynan mazýt jetkizilip, qazirgi ýaqytta 720 tonna otyn qory jasaqtalǵan. Aqpan aıynyń sońyna deıin 1500 tonna otyn jetkizý josparlanǵan. Jylytý maýsymynyń aıaqtalýyna áli eki aıǵa jýyq ýaqyt bar ekenin eskersek, munda mazýt sapasyna kóńil bólý máselesi ózekti bolyp otyr.
Qazirgi kezde oblys ákimdigi tarapynan kinálilerdiń jazasyz qalmaýy kerektigi aıtylýda. Árıne sonsha halyqty sergeldeńge salǵan jaýapty adamdar bul máselege jaýap berýi kerek. Biraq «Bolary bolyp, boıaýy sińgen» oqıǵanyń aldyn alý jumysynyń da júıesiz bolǵany osy joly taǵy bir dáleldendi. Mıllıondaǵan qarjy jelge ushyp, myńdaǵan tonna mazýt jaramsyz bolyp qaldy. Mamandardyń aıtýynsha, tehnıkalyq aqaý sapasyz otyndy paıdalaný saldarynan oryn alǵan, sol sebepti mazýt sharýashylyǵy júıesin tolyǵymen tazartýǵa týra kelipti. Jańatas qalasyndaǵy qazandyqta oryn alǵan tótenshe jaǵdaı boıynsha Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev tıisti basshylarǵa tapsyrma bergen edi. Ákim úsh kún boıy adamdar sýyq páterlerde turýǵa jáne qyzmettik kabınetterde jumys isteýge májbúr bolǵanyn, bul eń aldymen aýdan basshylyǵynyń óziniń qyzmettik mindetterine jaýapsyz qaraýynan oryn alǵanyn atap ótken. Al aldynda aýdan ákimi Baqytjan Jaqsylyqov qazandyqta bir jarym aıǵa jetetin qajetti otyn qory bar ekenin aıtqan. Alaıda oryn alǵan jaǵdaıdan keıin otyn qory joq ekeni belgili bolǵan. Sonymen qatar merdiger jetkizgen mazýt ta paıdalanýǵa jaramsyz bolyp shyqqan. Sonyń saldarynan shaǵyn qalada oryn alǵan jaǵdaı shartarapty sharlap ketti.
Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Qudaıbergen Qorǵanbaevtyń aıtýynsha, oblystaǵy 4 qalada jylý energııasyn óndiretin 9 otyn-qazandyq bar eken. Onyń ishindegi 8 qazandyqta negizgi otyn túri tabıǵı gaz bolsa, Jańatas qalasyndaǵy jylý qazandyǵynda mazýt otyny jaǵylady. Máselen, bir ǵana Jańatas qalasynyń ortalyq qazandyǵyna 10 myń 608 tonna mazýt satyp alýǵa 691,2 mln teńge bólingen. Atalǵan qazandyqta syıymdylyǵy 3 500 tekshe metr bolatyn 3 rezervýar bar. Basqarma basshysy ortalyq qazandyqty josparly áleýmettik mazýtpen qamtamasyz etý úshin tapsyrys berýshi Sarysý aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimi men merdiger «Galaxy Petroleum» JShS arasynda ótken jyly qazan aıynyń basynda kelisimshart jasalǵanyn, shartqa sáıkes, jyl sońyna deıin seriktestikke 10 608 tonna mazýtty tolyq jetkizý mindettelgenin, alaıda merdiger tarapynan kelisimsharttyń talaptary tolyǵymen buzylǵanyn aıtty. Shartta kórsetilgen mindettemelerdiń oryndalmaýyna baılanysty 165 mln 352 myń teńge bıýdjetke keri qaıtarylyp, bıylǵa qaıta josparlanypty. Degenmen, jyl sońyna deıin 7 971 tonna mazýt jetkizýge qarjy tólengen bolsa, búginde naqty 7 004 tonna mazýt jetkizilgen. Zerdeleý barysynda tapsyrys berýshi 967 tonna jetkizilmegen mazýtqa 60,6 mln teńge tólem jasaǵan. Sóıtip qystyń qaq ortasynda eki ortada qarapaıym halyq ábigerge túsip otyr. Basshylar basynda beıjaı qaraǵan júıesiz jumystyń, shala tirliktiń sońy osyndaı kıkiljińmen aıaqtaldy. Bul tótenshe oqıǵa sapasyz nárseniń sergeldeńge salatynyn taǵy bir ret kórsetti.
Al «Jańatas sý-jylý» mekemesiniń málimeti boıynsha, oqıǵa oryn alǵan 9 aqpan kúni 6 táýlikke jetetin 438 tonna ǵana mazýt qalǵan. Onyń aldynda merdiger jetkizgen 47,6 tonna sapasyz mazýttan normadan artyq kondensat kólemi anyqtalǵanyna qaramastan, mazýt qabyldanyp, rezervýarǵa quıylǵan. Sonyń saldarynan ortalyq qazandyqta bý jáne sý jylytqysh qazandarynda tehnologııalyq aqaý oryn alǵan. Qazandyqtyń jumysyn qalypty jaǵdaıǵa keltirý úshin barlyǵy 733,4 tonna mazýt jetkizilipti. Degenmen qazandyq isten shyqqan ýaqyt aralyǵynda qazandyqta 8 ret qaıta qosý prosesi oryn alypty. Alaıda rezervýardaǵy sý kóleminiń azaımaýyna baılanysty qazandyqtar qaıta toqtaǵan. «Qazandyqtyń qaıta óshýiniń ekinshi sebebi, rezervýardyń tómengi jaǵynda ornatylǵan býmen jylytý radıatorlary tesilgen bolýy múmkin. Boljamǵa sáıkes, tesilgen radıatorlardan shyqqan bý kondensatqa aınalý arqyly mazýtqa sý bolyp qosylyp otyrǵan. Osyǵan baılanysty rezervýarǵa baratyn qubyr jelileri jylytylyp, sý aralasqan sapasyz mazýttan tazartyldy. Kondensatty boldyrmaý maqsatynda mazýtty rezervýarǵa tolyq jibermeı, qabyldaý pýnkti arqyly sorǵylardyń kúshimen tikeleı qazandyqtarǵa qaraı jetkizý týraly mamandarmen tehnıkalyq sheshim qabyldandy. Qazandyqtyń parametrleri qaıta qalpyna keltirilip, temperatýralyq kestege sáıkes jylý berildi», deıdi Q.Qorǵanbaev.
Búginde mazýttyń táýliktik shyǵyny 62 tonnany qurap otyr. Alaıda qazandyqta eki aptaǵa ǵana jetetin 908 tonna mazýt bar eken. Endi merdiger aǵymdaǵy jyldyń aqpan aıynyń sońyna deıin 1 myń tonna, naýryz aıynda 1500 tonna mazýt jetkizýdi josparlaýda. Alaıda oryn alǵan jaǵdaıǵa baılanysty merdigerge senimsizdik týyndap, basqa jerlerden mazýt jetkizý máselesi qarastyrylýda. Al «Jańatas sý-jylý» mekemesiniń dırektory Ǵanı Isqaqov qańtar aıynan bastap mazýttyń sapasy jóninde dabyl qaǵyp, tıisti basshylarǵa hat jazǵanyn aıtyp berdi. «Aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bólimine eskertý berilip, 5 sısternany qabyldamaı qoıdyq. Merdigerdi shaqyryp edik, kelmedi. Aýdan ákiminiń orynbasaryna, bólim basshysyna máseleni jazbasha jetkizdim», deıdi ol. Sonymen qatar atalǵan mekeme basshysy mazýttyń bári tolǵan sý ekenin, ony qabyldaı almaıtynyn, bul máseleden báriniń habardar ekenin de jetkizdi. Biraq bárin bile turyp jergilikti shendilerdiń eshqaısysy da bul máselege jiti nazar aýdarmaǵan. Al mazýt ornyna jartylaı sý toly mazýtty jaǵyp, sapasyz otyndy qoldanýdyń kesirinen kúrdeli máseleniń beti ashyldy. Áleýmetti aldaǵan áreket áshkere boldy. Endi buǵan kim kináli, tıisti basshylar ne úshin mundaı qadamǵa bardy, bári de aldaǵy ýaqytta anyqtalady.
Jambyl oblysy
P.S. Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev atalǵan oqıǵaǵa oraı, qadaǵalaý organdary qyzmetkerleriniń qatysýymen jedel komıssııa qurýdy tapsyrdy. Bul komıssııa naqty kinálilerdi anyqtap, olardy jazalaý boıynsha usynystar engizýi kerek. Sondaı-aq mazýt jabdyǵynan bas tartý jáne Jańatas qalasynyń qazandyǵyna gaztýrbınalyq qondyrǵy ornatý týraly da usynys aıtylýda. Eger senimdi ınvestor tabylsa, eskirgen jabdyqtan qutylý jáne otyn shyǵyndaryn azaıtý sekildi eki máseleni birden sheshýdiń múmkindigi bar eken. Endi búginde otyn jetkizýge jaýapty merdiger mekemege shara qoldaný máselesi qarastyrylýda. Sondaı-aq óńirdegi birqatar shendiler de jazalanýy múmkin.