EAEO sheńberinde ulttyq mekemelerden joǵary turatyn organ – Eýrazııalyq qaıta saqtandyrý kompanııasyn qurý usynylyp otyr. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi muny odaqqa múshe elderdiń ózara jáne syrtqy saýdasyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan eksporttyq qoldaýdyń pármendi quraly retinde qarastyrýda.
Astana Finance Days forýmyna qatysqan Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınıstri Janel Kúshikovanyń pikirinshe, basqa halyqaralyq uıymdarmen salystyrǵanda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta ózara saýda kórsetkishteri óte tómen. Onyń aıtýynsha, 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha odaqqa múshe memleketterdiń jalpy saýdasyndaǵy EAEO-nyń úlesi 11 paıyzdy ǵana quraǵan. Máselen, Eýroodaqtaǵy ózara saýda 62,5 paıyzdy, NAFTA uıymynda (Soltústik Amerıka erkin saýda kelisimi) 49,3 paıyzdy, Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketteriniń qaýymdastyǵynda (ASEAN) 45,4 paıyzdy qurap otyr. Bularmen salystyrǵanda EAEO-nyń kórsetkishteri tómen.
– Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta ózara saýdany ulǵaıtatyn áleýet jetkilikti. Ol úshin eń aldymen ishki naryqtaǵy kedergilerdi joıý kerek. Sondaı-aq elder arasyndaǵy kooperasııalyq baılanystardy jolǵa qoıý mańyzdy. Bul rette EAEO elderiniń syrtqy saýdasyn damytý boıynsha úshinshi eldermen preferensııalyq saýda kelisimderin jasaý jumysy jandandyrylýda. О́zara qolaıly jaǵdaılarda jańa erkin saýda aımaqtaryn qurý ónimderimizdi álemdik naryqtarǵa jyljytýda «lokomotıvke» aınalýy tıis. Bul rette Eýrazııalyq qaıta saqtandyrý kompanııasyn qurý EAEO elderiniń ózara jáne syrtqy saýdasyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan eksporttyq qoldaýdyń pármendi quraly bolmaq, – dedi Janel Kúshikova.
Eýrazııalyq qaıta saqtandyrý kompanııasyn qurýdyń tıimdi nemese tıimsiz ekendigi aldaǵy tamyz aıynda Úkimet basshylary deńgeıinde talqylanbaq. Eger muny taraptardyń barlyǵy qoldaıtyn bolsa, onda máseleni egjeı-tegjeıli pysyqtaý ári tıisti normatıvtik bazany daıyndaý jumysy bastalady.
– Eýrazııalyq qaıta saqtandyrý kompanııasy qatysýshy elderdegi saqtandyrý jáne qaıta saqtandyrý uıymdarynyń kúsh-jigerin biriktirýge, eksporttyq mámilelerdi jedel jáne tıimdi júzege asyrý úshin qaıta saqtandyrý syıymdylyǵyn jaqsartýǵa, brokerlik qyzmetterdi paıdalaný qajettiligin boldyrmaýǵa múmkindik beredi. О́z kezeginde bul qaıta saqtandyrý qunyn tómendetedi. Sondaı-aq eksporttyq mámilelerdi saqtandyrý múmkindikteriniń keńeıýine yqpal etedi, – dep naqtylady vıse-mınıstr.
Eske sala keteıik, EAEO sheńberinde úkimetaralyq kelisim negizinde jarǵylyq kapıtaly 200 mln dollardy quraıtyn Eýrazııalyq qaıta saqtandyrý kompanııasyn qurý usynylyp otyr. Onyń áleýetti saqtandyrý syıymdylyǵy 2 mlrd dollarǵa teń bolmaq. Osynyń nátıjesinde EAEO ishinde ózara saýdanyń kólemi 6 mlrd dollarǵa deıin ósedi dep kútilýde. Kompanııanyń kapıtalyn EAEO-ǵa múshe elderdiń eksporttyq kredıttik agenttikteriniń múliktik jarnalary, qatysýshy memleketterdiń tikeleı jarnalary, EAEO-ǵa múshe memleketterdiń damý bankteri, sondaı-aq Eýrazııalyq damý banki esebinen qalyptastyrý usynylýda.
Uchet.kz saıtynyń jazýynsha, EAEO elderindegi táýekelder boıynsha eksporttyq saqtandyrý agenttikteriniń aǵymdaǵy saqtandyrý mindettemeleriniń jıyntyq kólemi 2 mlrd dollarǵa teń ekenin eskersek, qol qoıý kapıtaly 200 mln dollardy quraýy múmkin. Bastapqy kezeńde (2-3 jylda) jobany iske qosý úshin shamamen 100 mln dollar qajet.
Qatysýshylardyń kapıtaldaǵy úlesi EAEO-ǵa múshe memleketterdiń damý bankterindegi, EAEO elderindegi táýekelder boıynsha aǵymdaǵy saqtandyrý mindettemeleriniń jalpy kólemindegi eksporttyq saqtandyrý agenttikteriniń úlesin eskere otyryp belgilenýi múmkin: Eýrazııalyq damý banki – 32 paıyz, Reseı (EKSAR) – 33 paıyz, Belarýs («Beleksımgarant») – 10 paıyz, Qazaqstan («Qazaq Eksport») – 10 paıyz, Armenııa («Armenııa ESA») – 10 paıyz, Qyrǵyz Respýblıkasy («RSK Bank») – 5 paıyz. Kapıtaldy qarjylandyrýdyń naqty qurylymy men tetigi barlyq qatysýshylarmen birlesip pysyqtalýǵa tıis.