Alash ıdeıasy jáne ulttyq ekonomıka

Solardyń biri «jerdiń astyn­daǵy, ústindegi, aspanyndaǵy bar­lyq ıgilik qazaq memleketine qyz­met etýi kerek» degen uranmen astasyp jatty. Sol sııaqty «Sha­rýa­shylyq babyndaǵy quldyq – eshbir emi tabylmaıtyn quldyq», degen eken Alash qaıratkerleriniń biri Muhamedjan Seralın. Bul jerde sharýashylyq dep otyrǵany – ekonomıka. Demek ekonomıka azat bolmaı, tolyq táýelsizdikke qol jetkizý – óte kúrdeli másele. Bul ıdeıa qazirdiń ózinde óte ózekti.

Elimiz egemendik alǵan 30 jyl­da ulttyq ekonomıkamyz joǵa­ryda alashtyqtar aıtqan ustyn máselelerdiń bárin bastan ótkerip keledi desek qatelespeımiz. Tuń­ǵysh Prezıdent N.Nazarbaevtyń táýel­sizdiktiń eleń-alań shaǵynda «aldymen – ekonomıka, sosyn – saıasat» degen ustanymy ǵasyr ba­syndaǵy alashtyqtardyń ekono­mıkalyq kózqarasymen ushtasyp jatty. Iаǵnı táýelsizdiktiń tu­ǵy­ry alashtyqtar aıtqandaı, «eko­no­mıkalyq quldyqtan» qu­tylmaı, kemeldený bolmaıtyny túsinikti.

Sol sııaqty Alash qaıratkeri Á.Bókeıhanov óndiris pen óner­kásip isiniń ult bolashaǵyna qajet ekendigi jaıly tereń tolǵap: «Zavod isi jurttyń jalpy sheber, kónbis, usta bolýyna baılaýly» degen eken. Mundaǵy «kónbis» uǵymy mamandyq ıgerýdegi ta­bandylyq pen talmaı izdenis jo­lyndaǵy jankeshtilik jaıly aıtylyp otyr. Bul ıdeıa, bul baǵyt – qazirdiń ózinde jastar, bolashaq urpaq úshin de qundy.

Táýelsizdik alǵan 30 jylda elimiz­degi jastardyń tehnıkalyq maman­dyqtarǵa den qoımaýy anyq baıqaldy. Shetelden ju­mys kú­shiniń kóptep tartylýy, olarǵa jergilikti mamandarǵa qara­ǵanda eńbekaqynyń kóbirek tólenýi – ulttyq maman-kadr má­selesinde oılanarlyq jaǵdaı. Biz ulttyq memleket quryp, ulttyq bir­tekti ekonomıkalyq júıe qalyp­tastyrǵymyz kelse, ult múddesin oılaıtyn, ulttyq múddege qyzmet etetin ulttyq sanadaǵy kadr­lar daıarlaýymyz qajet. Allur Group kompanııasynyń basshylyǵy osy maq­satta ulttyq kadrlar daıarlaý­dy qolǵa alyp, Qazaqstandaǵy eń iri avtomobıl jasaý kásiporny «SaryarqaAvtoProm» JShS dıs­­trıbıýtory retinde osy «SaryarqaAvtoPromdaǵy» eki myńǵa jýyq qarapaıym jumys­shyny tehnıkalyq mamandyqtarǵa oqytty. Zamanaýı mamandyqty ıgerip, tehnıkanyń tilin tapqan­dardyń 1400-ge jýyǵy – ózimizdiń qarakózder.

Desek te, sanǵa qarap marqaı­ǵanymyzben, sapaly, básekege tótep beretin ónim daıyndalýy úshin óz isinde bilikti maman daıarlanýy ár kezde qajet-aq. Qostanaı av­tomobıl zaýyty mamandaryn oqyp, úırenýge, tájirıbe al­ma­sýǵa shetelge shyǵaryp turady. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, ulttyq kadr jasaqtaý úshin Allur Group kompanııasy Qostanaı avtomobıl kóligi kolledjimen dýal­­dy bilim berý aıasynda ózara kelisim jasap, suranysqa ıe ma­mandyqtar boıynsha qazaq to­bynyń ashylýyna muryndyq bol­dy. Kolledjde bıyldan bas­tap «Tehnık-mehanık», «Avto­mobılderdi jóndeý jónin­degi slesar», «Avtomobıl elektr jab­dyqtaryn jóndeıtin elektrık» biliktilikteri boıynsha qazaq tobyna úmitkerlerdi qa­byl­daý bas­taldy.

Oqý ornynda tehnıkalyq ma­mandyqtar boıynsha oqytylatyn qazaq tilindegi oqýlyqtar tapshy bolǵandyqtan, zaýyt basshylyǵy qajetti oqýlyqtarmen qamtýdy da óz moınyna alǵan. Ázirge «barymen bazar» degendeı, avtomobıl salasyna qatysty oqýlyqtardy qazaqshaǵa aýdartyp, usynyp otyr.

Bastalǵan istiń baby taımasa, ilgeri basqan saıyn kúrmeýi sheshilmegen másele shyǵyp tu­rary sózsiz. «Ol – tehnıkalyq sa­lalarǵa beıimdelgen qazaqtildi oqý­lyqtardyń joqtyǵy. Qazirgi qaryshtap damyǵan zamanda, teh­nologııalyq, ekonomıkalyq jáne áleýmettik salalarda tereń jáne qarqyndy ózgerister, sıfrlandyrý kezeńinde dendep engen termın sózderdi aýyl balasynyń aýzyna qalaı salyp beremiz», deıdi zaýyt dırektory Syrym Semeıbaev.

Aıtsa aıtqandaı, ulttyq kadr máselesin sheshý barysynda tól tili­mizdegi tehnıkalyq termın isin júıelegen durys. О́ıtkeni til – qoǵamdyq qatynas quraly. Til túzelmeı, is túzelmeıdi. Demek qa­zirgi qoǵam aldynda sheshimin kú­­­tip turǵan bir másele osy. Buıyr­­sa, bul da oń sheshiler degen úmittemiz.

Mashına jasaý salasynda ońdy qadamǵa bet burǵan bıznestiń osy bastamasy basqa salalarda da jalǵasyn tapsa deımiz.

Aıgúl AHMETOVA,

«Atameken» UKP Tóralqa tóraǵasynyń keńesshisi