Mıllıondardy ákesi men jarynan, ulynan aıyrǵan Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń zardaby umytyla qoımas, sirá. Sol soǵysqa attanǵan jalǵyz ulyn 30 jyl kútken ananyń biri – Sándi Deńgelbaıqyzy.
Jalǵyzyn kútip, saǵynyshy sartap bolǵan qaıran ana 1879 jyly Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy «qaqpaqty qara qazan» ataýymen belgili Taısoıǵan qumynda ómirge kelgen. Týystarynyń biri Oraq Deńgelbaevtyń aıtýynsha, Mahambet esimdi azamatqa turmysqa shyǵyp, 1907 jyly týǵan bir ulyn tárbıelegen. Kúıeýi ótken ǵasyrdaǵy 20-jyldardyń basynda ómirden ótken.
Kúıeýi qaıtys bolǵannan keıin 1930 jyldary ulyn jetelep, Maqat aýdanyna qonys aýdarǵan eken. О́ıtkeni munda munaı salasynda jumys isteıtin óziniń týystary – Erǵalı men Myrzaǵalı turǵan. Naǵashylarynyń qoldaýymen uly Nábı munaı kásipshiligine jumysqa ornalasqan. О́zine tapsyrylǵan jumysty tııanaqty oryndaıtyn Nábı bastapqyda qatardaǵy jumysshy, kiltshi, jerasty jabdyqtaryn jóndeý brıgadasynyń operatory bolǵan. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalǵanda oǵan munaıshy retinde bron berilgen. Alaıda orda buzatyn 30 jastyń bel ortasyna kelip, jalyndap turǵan jas jigit qatarynan qalýdy qolaıly kórmegen. Sóıtip, 1942 jyldyń 11 qyrkúıeginde óz erkimen maıdanǵa attanypty.
Taǵdyrdyń jazýy shyǵar, soǵysqa attanar jyly 35 jasqa tolǵan Nábı úılenip úlgermegen eken. Maıdan dalasyna jetken ol Ońtústik Oral áskerı okrýginde jedel jattyǵýdan ótip, jaýǵa qarsy alǵashqy urysty 1 qarashada Stalıngrad shaıqasynda bastaǵan. Al 19 qarashada Stalıngrad oblysynyń Klet aýdanyndaǵy Býzınkı derevnıasynyń mańynda Paýlıýstyń 6-armııasyn qorshaý, talqandaý maqsaty josparlanǵan «Ýran» operasııasy kezinde joǵalyp ketken. Sodan beri onyń bir deregi shyqpaǵan. Alaıda anasynyń qolyna 1943 jyldyń basynda «qara qaǵaz» tıgen.
Qaı ana balasyn ólimge qııýshy edi? Sándi Deńgelbaıqyzy da qan maıdanda habar-osharsyz joǵalǵan jalǵyz ulyn 30 jyl kútken. Kún saıyn Maqat stansasyndaǵy temirjol vokzalyna barady eken. Sóıtip, 1973 jyldyń ortasyna deıin árli-berli ótken jolaýshylar men júk poıyzdaryn úmitpen qarsy alǵan. Biraq baýyr eti – balasyn baýyryna basyp, saǵynyshyn baspaq bolǵan qaıran ananyń úmiti aqtalǵan joq.
– Sándi apamyz 1973 jyly 94 jasynda ómirden ótti. Ony emdegen dáriger «Júregi jas sábıdiń júregindeı taza eken. Ulyn kútken úmiti osynsha jasqa jetkizgen eken ǵoı» degenin bilemiz, – deıdi týystary.
О́tken jyldyń sońynda Maqat stansasyndaǵy temirjol vokzalynyń aldyna taıaǵyna súıenip, kózin kólegeılep, uzyn jolǵa telmire qaraǵan ananyń eskertkishi boı kóterdi. Bozdaǵyn kútken ana eskertkishiniń bıiktigi – 4 metr. Eskertkishti Jylyoı aýdanynda turatyn músinshi Serik Mátenııazov jasaǵan.