Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaıdy Egemen.kz Aqordaǵa silteme jasap.
Memleket basshysy sybaılas jemqorlyqpen ymyrasyz kúresý memlekettik saıasattaǵy negizgi basymdyqtyń biri ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, zań ústemdigin ornatyp, naǵyz quqyqtyq memleket qurý úshin, eń aldymen, jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý kerek.
Prezıdent sońǵy jyldary birqatar mańyzdy qadam jasalǵanyna nazar aýdardy. Sottardyń sapaly qyzmet atqarýy úshin naqty sharalar qabyldandy. Keıingi úsh jylda 174 sýdıa jumystan shyǵaryldy, ıa bolmasa laýazymy tómendetildi. Jańadan qurylǵan ákimshilik sottarǵa jarty jyldyń ishinde 14 myń talap-aryz túsken. Sonyń teń jartysynda sotqa aryzdanýshylar jeńip shyqqan. Qylmystyq prosestiń úsh býyndy úlgisi engizildi. Sonyń nátıjesinde prokýrorlar byltyr úsh jarym myńǵa jýyq adamnyń qylmystyq proseske negizsiz tartylýyna jol bergen joq. Basqa da birqatar ınstıtýsıonaldyq sharalar júzege asyryldy.
«Jemqorlyq áreketi úshin sottalǵan azamattardy shartty túrde merziminen buryn bosatýǵa tyıym salyndy. Sottarǵa, quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine, para bergenderge jáne deldaldarǵa qatań jaza qoldanylatyn boldy. Byltyrdan beri jalpyǵa birdeı salyq deklarasııasyn tapsyrýdy bastadyq. Osy jáne basqa da sharalar aıtarlyqtaı nátıje berip, jemqorlyq deńgeıi tómendedi. Degenmen, túbegeıli ózgeris ákelgen joq. Muny ashyq aıtýymyz kerek. Azamattarymyz áli de kúndelikti ómirde sybaılas jemqorlyq jaǵdaılarymen betpe-bet kelýde», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev óziniń tapsyrmasy boıynsha ázirlengen Sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat tujyrymdamasynyń jobasyn bekitetinin málimdedi. Biraq jumystyń tıimdiligi naqty nátıje boıynsha baǵalanady. Túpki maqsat – sybaılas jemqorlyqtan taza qoǵam qalyptastyrý.
Memleket basshysy sybaılas jemqorlyqpen tıimdi kúres júrgizý quqyq qorǵaý organdarynyń jumysynsyz múlde múmkin emes dep sanaıdy. Kóp jyl boıy olar máseleni tereń zerttemeı turyp, para alýshylardy qylmys ústinde ustap keldi. Ártúrli adam bir laýazymdy atqaryp otyryp, birdeı máselelerdi sheshkeni úshin kináli dep tanylǵan. Jemqorlardy turaqty túrde ustap, túrmege toǵytyp otyrǵan. Al sybaılas jemqorlyqtyń beleń alýyna qatysty sebepter men jaǵdaılar eshkimdi qyzyqtyra qoımaǵan. Tek sońǵy jyldary ǵana osy máselege nazar aýdaryla bastaǵany baıqalady.
«Bul jerde aýyl sharýashylyǵyndaǵy sýbsıdııalarǵa baılanysty jemqorlyq derekterdiń anyqtalǵanyn atap ótýge bolady. Keıingi bes jylda memleket agrarılerdi qoldaý úshin eki trıllıon teńge bóldi. Osy ýaqyt ishinde atalǵan salada 960 qylmystyq is tirkelgen. 450 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Bul sala jyldar boıy jemqorlyqqa belsheden batýda. Sonyń kesirinen memleket úlken zııan shekti, azyq-túlik qaýipsizdigine nuqsan keldi. Atap aıtqanda, jaıylymdyq jerlerdi sýlandyrýǵa bólingen 80 mıllıard teńgeniń teń jartysy maqsatqa saı jumsalmaǵan. Byltyr qýańshylyq bolǵan kezde sharýalar jem-shóp tappaı, mal qyrylyp qaldy. Tipti, keıbir óńirde sharýalarǵa sýbsıdııa retinde kún batareıasy berilgen. Ashyǵyn aıtqanda, aýyl turǵyndaryna ne qajet ekenine eshkim bas qatyrmaǵan. Sýbsıdııany ıgerdik dep esep berý úshin sol kún batareıalarynyń baǵasy eselep kórsetilgen. Munyń bári ýákiletti organdardyń jaýapsyzdyǵynan bolǵan. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimder mundaı bylyqqa jol bergeni úshin jaýap berýi kerek», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev aqparattyq júıeler men derekter bazasynyń jumysyna qatysty máselelerge arnaıy toqtaldy. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine memlekettik qurylymdar ázirlegen barlyq aqparattyq júıege tekserý júrgizý tapsyryldy.
«Olar qandaı mindetter oryndaıdy, olarǵa kimniń qoly jetimdi, qansha qarjy jumsaldy, azamattar men memleketke odan qandaı paıda bar? Sıfrlandyrý jónindegi jumystardyń basymdyqtary naqty júıelenýi kerek. Memleket qyzmet túrlerin alýdy shynaıy túrde jeńildetetin «Elektrondy úkimet» nemese júrgizýshilerdiń jol júrý tártibin kúsheıtken jáne jol erejeleriniń buzylýyn tirkeýde adamı faktordy almastyrǵan «Sergek» sııaqty jobalar bolsa, onda jón. Sonymen qatar eger sıfrlandyrý degen jeleýmen bıýdjetten qarjy jumsalyp, keıin eshkimge qajeti joq resýrstarǵa kórsetilgen qyzmet úshin bireýler mıllıondap alatyn bolsa, onda áńgime basqa», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń barlyq baǵytyn túbegeıli qaıta qaraýǵa shaqyrdy, sondaı-aq ýákiletti organdardyń aldyna birqatar mindet qoıdy. Onyń pikirinshe, kásipkerler men jurtshylyqtyń sybaılas jemqorlyq derekteri boıynsha bergen ótinishteri negizinde júıeli jumys júrgizý qajet.
«Keden, qurylys, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy jemqorlyqpen kúresýge basa mán berý kerek. Jaýapty mınıstrlikter osy baǵyttar boıynsha jemqorlyqty júıeli negizde joıý jóninde jospar ázirleýi qajet. Bul jospardy birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha muqııat pysyqtap, usynýdy tapsyramyn. Barlyq is-sharany Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigimen kelisý qajet. Quzyrly organdardaǵy birinshi basshylardyń jumysyn jemqorlyqpen kúres kórsetkishi arqyly da baǵalaıtyn bolamyn», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent memleket belgileıtin baǵalardy retteý kezindegi jemqorlyqty túbegeıli joıý máselesine erekshe nazar aýdardy.
«Tıisti ýákiletti organdar baǵany belgilegen kezde onyń qanshalyqty negizdi ekenin muqııat qaraýy kerek. Munyń astarynda ekonomıkalyq sebepten bólek, bireýdiń jymysqy áreketi jatqan joq pa degen saýal týyndaıdy. Mysaly, otandyq ónim óndirýshiler temirjol salasyn jemqorlyq jaılaǵanyn aıtyp, únemi shaǵymdanady. Kásipkerler naqty bir nysanǵa aparatyn temirjoldy paıdalanǵany úshin tóleıtin aqynyń kólemine baılanysty narazylyq bildirýde. Osyǵan oraı, bir ýaqytta birneshe óńirden – Qostanaı, Shyǵys Qazaqstan, Túrkistan, Aqmola jáne Pavlodar oblystarynan aryz túsken. Monopolıst kompanııalar baǵany óz betimen eselep ósirgen. Bul halyq tutynatyn taýarlardyń baǵasyna birden áser etedi», dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev memlekettik satyp alýlar men kvazımemlekettik sektordaǵy satyp alýlardyń tutas júıesin qaıta qaraýdy tapsyrdy. Prezıdent memlekettik satyp alýlarǵa bedeli bar, tıisti tehnıkasy bar, bilikti jumysshylary bar, salyqty ýaqtyly tóleıtin óndirýshiler qatysýy kerek dep esepteıdi.
«Qazir sybaılas jemqorlyqty naqty joıýdyń ornyna, prosesti bıýrokratııalandyrý júrip jatqanyn kórip otyrmyz. Tapsyrysty oryndaýshyny tańdaýǵa birneshe aı ketedi, biraq báribir sapa men adaldyq jetispeıdi. Qoldanysta bar normatıvtik súzgilerge qaramastan, qandaı tender bolsyn, ony kim jeńetini kóbine belgili bolyp turady. Máselen, eki jylda «Qazavtojol» tehnıkalyq qadaǵalaý qyzmeti 99 satyp alý konkýrsyn ótkizgen. Olardyń teń jartysyn úlestikke qatysy bary aıqyn tórt kompanııa jeńip alǵan. Al elimizde akkredıtasııadan ótken eki myńnan astam uıym men sertıfıkattalǵan alty myńnan astam sarapshy bar. Sondyqtan halyqaralyq deńgeıdegi kompanııalardyń memlekettik satyp alýlarǵa sırek qatysatynyna tańǵalýǵa bolmaıdy», dedi Prezıdent.
Úkimetke sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jáne qarjy monıtorıngi organdarymen birlesip, memleket pen kvazımemlekettik sektordyń satyp alýlaryn retteý tásilderin, sonyń ishinde osy saladaǵy memlekettik baqylaý júıesin túbegeıli ózgertý tapsyryldy.
Sonymen qatar Memleket basshysy memlekettik-jekemenshik áriptestik salasyndaǵy sybaılas jemqorlyqqa qarsy baqylaýdy kúsheıtý qajet dep esepteıdi. Úkimet memlekettik-jekemenshik áriptestik týraly zańdy túbegeıli jańartý máselesin qarastyrýǵa tıis.
Prezıdent salyq jáne keden salasyndaǵy sybaılas jemqorlyqty joıý máselelerine arnaıy toqtaldy.
«Qytaımen ózara saýda-sattyq týraly eki eldiń statıstıkalyq málimetteri eki túrli. Olardyń arasynda mıllıardtaǵan dollar aıyrmashylyq bar. Byltyr bul kórsetkish 5,7 mıllıard dollarǵa jetti. Mundaı úlken aıyrmashylyq qalaı paıda bolǵanyn eshkim túsindirip bere almaıdy. Ashyǵyn aıtqanda, bul – kontrabanda. Keleńsizdiktiń bar ekenin kásipkerler de rastap otyr. Saýalnamaǵa qarasaq, shetelmen saýda jasaıtyn adamdardyń 90 paıyzy jemqorlyqpen betpe-bet kelgen. Onyń ishinde 45 paıyzy kedenshilerge para berýge májbúr bolǵan. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy úsh kóliktik baqylaý beketin jemqorlyq ábden jaılaǵanyn anyqtady. Elimizde mundaı 49 beket bar. Keden jáne kóliktik baqylaý salasyndaǵy paraqorlyq tranzıttik áleýetimizdi tolyq paıdalanýǵa múmkindik bermeı otyr», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent halyq arasynda aqparattyq túsindirý jumystaryn júrgizýdi kúsheıtýge shaqyrdy. Búkil qoǵamdy jemqorlyqpen kúresýge jumyldyrý qajet. «Jemqorlyq – indet, onymen kúresý – mindet» qaǵıdatyn barshanyń sanasyna sińirý búkil memlekettik organnyń ortaq jumysy bolýǵa tıis. Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, memlekettik apparatta jobalyq basqarý qaǵıdattaryn engizýdi jalǵastyrý mańyzdy. Barlyq memlekettik organ jumystyń jańa formatyna belsendi kirisip, olardy is júzinde qoldanýy kerek.
«Jalpy ákimshilik tásilderden bas tartyp, basqarýdyń zamanaýı tehnologııalaryna jan-jaqty bet burý qajet. Memlekettik qyzmet jónindegi ýákiletti organ memlekettik qyzmettiń is júzinde servıstik jáne tutynýshyǵa qolaıly bolýy úshin memlekettik qyzmet júıesin qaıta qurýy kerek», dedi Prezıdent.
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi jáne Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi agenttiktiń Qoǵamdyq keńesiniń múshesi Marat Báshimov qoǵamdyq baqylaýdy keńeıtýdi jáne memlekettik organdardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýdi usyndy.
«Kadr máselesinde adamnyń moraldyq turǵydan taza bolýy kerek ekenine basa mán berilgenin qalaımyn. Onyń sybaılas jemqorlyqqa qandaı da bir qatysy bar degen sybys múlde bolmaýy qajet. Keıde qaraısyń, oqısyń: ákimder áldebir memlekettik satyp alýlardy qaıtalaıdy, bir qyzmetten ekinshi qyzmetke aýysady. Muny jurtshylyq aýyr qabyldaıdy. Barlyq memlekettik organ jáne jurtshylyq árdaıym birge kúsh jumyldyra otyryp, sybaılas jemqorlyqpen kúresýge jáne óskeleń urpaqtyń tárbıesine atsalysýǵa tıis», dedi Marat Báshimov.
Osyǵan baılanysty Qasym-Jomart Toqaev joǵary laýazymdy tulǵalardy taǵaıyndaǵan kezde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń qorytyndy anyqtamasyn mindetti túrde talap etý qajettigin aıtty.
Jıyn barysynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Marat Ahmetjanov, Kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Rýstam Júrsinov, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashúkeev, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın sóz sóıledi.