Bilemiz, bilemiz: Lenınge súıenip sóıleý qazir sánnen qalǵan, jaryqtyq eshteńeni de durys aıtpaǵandaı kóremiz. Áıtse de, «Memlekettik apparattyń qyzmetin bıýrokratııadan aryltý jónindegi sharalar týraly» Prezıdent Jarlyǵyn oqı bastaǵanda-aq qazir aty aýyzǵa alynbaıtyn sol adamnyń bir sózi sanaǵa sart ete qaldy. Kitaptan qarasaq, dál aıtqanda bylaı degen eken: «Bıýrokratızm – deıstvııa pravılnye formalno ı ızdevatelskıe po sýshestvý». Tóreshildikti syrttaı qoldaıtyn, ishteı qorlaıtyn is-áreket dep sıpattaǵany.
Nege oqı bastaǵannan birden osy oı eske tústi eken deısiz ǵoı? О́ıtkeni Jarlyqta bıýrokratııadan aryltýdyń aıqyndalatyn qaǵıdattary qatarynda mánniń nysannan basymdyǵy aldymen kórsetilgen. Bul arqyly nátıjege qol jetkizý boıynsha atqarylatyn jumys nysanynan sodan shyǵatyn naqty jáne ólshenetin nátıjeniń basym bolýy kózdelip otyr. Sana arqyly saralanatyn ishki mazmun syrtqy túrden, tysqy pishinnen keıinge qoıylyp jatatyn jaǵdaı memlekettik apparatta az kezdespeıdi. Muny partııanyń ortalyq komıtetinde, prezıdenttik ákimshilikte toǵyz jyl jumys istegende, mınıstrlikke basshylyq jasaǵanda talaı kórgenbiz. Apparatta kim jaqsy qyzmetker sanalatyn? Qaǵazdy jyp-jylmaǵaı jazatyndar, aryz-shaǵymdardy tez «jaba» alatyndar, qujattardy ýaqtyly qarap úlgeretinder. Qazir de barlyq deńgeıdegi apparat qyzmetkerleriniń basym bóligi tek tapsyrmamen otyratyndar, aıtqan sharýany ǵana isteıtinder, óz betimen másele zerttemeıtinder, bastama kótermeıtinder ekendigine kúmándanýdyń keregi joq. Qujattar qushaǵynda tunshyǵa júrip, olardyń mundaı ispen túbegeıli aınalysýǵa múmkindigi de qalmaıdy.
Memleket basshysynyń Jarlyǵy boıynsha Úkimetke ózekti syn-qaterlerge, fors-majorlyq mán-jaılarǵa jáne daǵdarystyq jaǵdaılarǵa jedel den qoıý úshin óziniń quzyretteriniń, fýnksııalary men ókilettikteriniń birazyn memlekettik organdarǵa berý júktelip otyr. Munyń ózi «sýperprezıdenttik» basqarý nysanynan boı tarta bastaýdyń qısyndy jalǵasy. Endigi jerde «Bárin Prezıdent sheshedi» dep aýyz ashyp otyrý bylaı tursyn, «Bárin Úkimet biledi» dep tapsyrma kútýmen júrýdiń de kúni óte berýge tıis. Úkimettiń bárin dál bilýi úshin, Prezıdenttiń bárin durys sheshýi úshin memlekettik apparattyń derbestigi men derbes jaýapkershiligin arttyrýdy kózdeıdi keshegi Jarlyq. Bul úshin apparattaǵy ár qyzmetkerdiń sheshimder qabyldaýdyń tıimdiligi men jedeldigin aldymen oılaýy, uıymdastyrýshylyq mádenıetin qalyptastyrýy, basqarýshylyq jaýapkershilikti arttyrýy, jumystyń ádisi men tásilderin úzdiksiz jetildirýi qajet. Parlament depýtaty retinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń osy sheshimimen Úkimettiń norma túzýshilik prosesteriniń keshendi reınjınırıngin qamtamasyz etý, olardyń merzimin eki ese qysqartý mindettelgenin de razylyqpen aıtýǵa tıispiz. Qoǵam kútip otyrǵan, ýaqyt talap etip otyrǵan, ıaǵnı kókeıkesti máseleler boıynsha jyldam jasalýǵa tıisti zańnamalyq jobalardyń jyldap jasalyp jatatyny jasyryn emes.
Jarlyq taqyrybyndaǵy «bıýrokratııadan aryltý» degen tirkeske qarap, bıýrokratııany tap bir jeksuryn uǵym sııaqty jadaǵaı túsinýdiń de jóni joq. Keńse bıligi – apparat kómegimen atqarylatyn basqarý júıesi. Bıýrokratııa degenimiz halyqtyń memleket qyzmetin alýynyń belgili bir tártipke keltirilýi. Bıýrokratııasyz memleket bolmaıdy, onsyz el damı almaıdy. Speranskıı ómirden ótkende gazet qazanamasynyń taqyryby «Reseı bıýrokratııasynyń nurshyraǵy sóndi» dep qoıylǵany, Maks Veberdiń bıýrokratııany uıymdyq maqsatqa jetýdiń eń tıimdi tásili dep tanyǵany sondyqtan edi. Bul aradaǵy túıtkildiń túıini bıýrokratııanyń ózinde emes, bıýrokratııashyldyqta. Negizgi másele keńse bıligin tar aıada túsinetin, memlekettik qyzmettiń qalaı atqarylǵanynan góri qaıtip atqarylǵanyn kóbirek qamdaıtyn tóreshildiktiń tynysyn taryltýǵa, apparattyń qyzmetin qaǵazbastylyqtan aryltýǵa, jandy, naqty iske burylýǵa tirelip tur. Osy oraıda pandemııa kezindegi jumysty uıymdastyrýdan alǵan bir taǵylym, ıaǵnı burynǵy bitpeıtin de qoımaıtyn jınalys, otyrys, dóńgelek ústel, májilis, keńes, konferensııa, máslıhat, alqa ataýlyny múmkin bolǵanynsha onlaın pishinge aýystyrý, jóndi-jónsiz sapyrylysqan issaparlardy barynsha qysqartý, adamnyń altyn ýaqytyn aıaý, qaıran qaǵazdy únemdeý sııaqty máselelerdi de keshendi kúıde qarastyrýdyń artyǵy joq.
Saýytbek ABDRAHMANOV,
Májilis depýtaty