Qan maıdanda jaýmen arpalysyp, erlik kórsetken jaýyngerdiń biri – Ybyraıym Súleımenov. Ol 1941 jyly 31 jasynda Jambyl qalasynan áskerge attanǵan. Kalının maıdanynyń sapyndaǵy alǵashqy shaıqastardyń ózinde ol seksenge jýyq jaýdy jer jastandyrady. Velıkıe Lýkı qalasy úshin bolǵan urysta da 60 jaýdyń kózin joıady.
1943 jyly Nevel qalasynyń túbinde qaza tabady. Ybyraıym Súleımenov 300-den astam jaýdy jaıratqan, eren erlik jasaǵan tulǵa. Ol soǵysta 100-derbes atqyshtar brıgadasy atqyshtar batalony 2-bólimshesiniń mergeni bola júrip, osyndaı erlikter kórsetti. Onyń qaıtalanbas erligi jóninde Ázilhan Nurshaıyqovtyń «Avtoportret», «Nevel túbinde», Qasym Sháripovtiń «Qatardaǵy qaharman», «Qarýlastar», Baltabaı Adambaevtyń «Ybyraıym batyr» atty belgili shyǵarmalarynda keńinen sýrettelgen. Alaıda surmergen Súleımenovtiń erligi der kezinde baǵalanǵan joq. Kezinde birneshe ret Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylsa da, qysastyq pen ádiletsizdiktiń saldarynan bul joǵary marapatty ala almaǵan.
Elimiz egemendik alǵan kezeńde de kópshilik tarapynan birtýar batyrǵa «Halyq qaharmany» ataǵyn berý týraly bastama kóterilgen. Tipti Qasym Qaısenov, Ázilhan Nurshaıyqov sııaqty kórnekti tulǵalar da bul týraly talaı márte aıtypty. Al ótken jyly «Egemen Qazaqstan» gazetinde Parlament Senatynyń depýtaty Muhtar Qul-Muhammedtiń «О́shpes erlik» atty maqalasy jarııalandy. Munda Ybyraıym Súleımenovtiń erlik isteri jan-jaqty baıandalǵan. Jalpy, bas basylymda elimizdegi kórnekti qalam qaıratkerleriniń elenbeı júrgen erler týraly kóptegen maqalalary jarııalanyp keledi. Onyń ishinde surmergen Súleımenov týraly da tanymdyq dúnıeler jeterlik.
Aqıqattyń aq týy qaıta kóterilgen Jeńis kúni qarsańynda el Prezıdentiniń Jarlyǵymen Ybyraıym Súleımenovke «Halyq qaharmany» ataǵy berilgeni týraly súıinshi habardy kópshilik qýana qabyldady. Batyrdyń týǵan-týysy men urpaqtary da jaqsy jańalyqpen qaýyshty. Batyrdyń qaryndasy Aıtkúl Súleımenova bul kúndi otyz jylǵa jýyq ýaqyt kútkenin, úmitiniń aqtalǵanyn tebirene jetkizdi.
– Ybyraıym aǵa soǵystyń aldynda kórshi Jambyl aýdanynda traktorshy bolyp jumys istegen. Soǵys bastalǵan 1941 jyly aǵamyz ásker qataryna alyndy. Ol kisi Jambyl qalasyndaǵy burynǵy Bılikól kóshesindegi №34 úıde turdy. Atalǵan kóshe qazir Ybyraıym Súleımenovtiń atynda. Aǵanyń áskerge ketken kezi esimde. Alty jastaǵy bala bolsam da, ol kisini bárimiz qımastyqpen shyǵaryp salǵanymyzdy bilemin. Jalpy, qan maıdanǵa Súleımenovter áýletinen bes er adam attanǵan. Sodan úsheýi múlde iz-túzsiz ketken. Ybyraıym aǵadan qara qaǵaz keldi. 1945 jyly ol kisiniń inisi Ysqaq qana tiri oraldy. Men Ybyraıymnyń úlken aǵasy Súıindiktiń qyzymyn. Jasym qazir 86-ǵa keldi. Ádildiktiń týǵan kúnin kóre alamyn ba, joq pa dep kóp oılaıtynmyn. Jeńis kúniniń elý jyldyǵynan bastap tıisti oryndarǵa hat jaza bastadyq. Biraq nátıje bolǵan joq. Bıyl Jeńis kúniniń qarsańynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen Ybyraıym Súleımenovke «Halyq qaharmany» ataǵy berildi. Memleket basshysyna óz atymnan, Súleımenovter áýletiniń atynan alǵys aıtyp, rızashylyq bildiremin, – deıdi Aıtkúl Súleımenova.
Asyl erdiń súıegi bul kúnde Reseıdiń Nevel qalasynda jatyr. Erdiń esimi umytylmaq emes. Búginde Taraz qalasyndaǵy negizgi kóshelerdiń birine Ybyraıym Súleımenovtiń aty berilgen. Týǵan jeri Sarysý aýdany, Uıym aýylyndaǵy orta mektep Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Jeńistiń 50 jyldyǵynan beri batyr esimimen atalady. Sondaı-aq búgingi tańda Taraz qalasynda ataqty jaýynger atynda №37 mektep jumys isteıdi. Atalǵan bilim oshaǵy Ybyraıym Súleımenov kóshesiniń boıynda ornalasqan. Batyr atyndaǵy mektepterde mergenniń ómirine qatysty túrli derekter saqtalǵan. Sonymen qatar sol kósheniń boıynan batyrdyń keýdemúsini ornatylǵan. Bul jerde onyń úıi bolǵan eken. Jalpy alǵanda, Áýlıeata óńirinde Ybyraıym Súleımenovtiń esimi tıisinshe ulyqtalyp keledi. Urpaqtary da uly batyrdy umyt qaldyrǵan emes. Kezinde aǵasy Súıindik te, qyzy Almakúl de Nevel qalasyna baryp, marqumnyń zıratyna quran baǵyshtapty. Atalǵan qalada Súleımenov atyndaǵy kóshe bar eken. Sondaı-aq, alańda eskertkish-taqtasy tur. Alaıda odan beri de talaı ýaqyt ótti. Bul kúnde batyrdyń aǵasy Súıindik te, qyzy Almakúl de dúnıe salǵan. Al, Súıindiktiń urpaǵy qazir Taraz qalasynda turady.
Mergen Ybyraıym Súleımenovtiń janqııarlyq erligi jóninde talaı dúnıe jarııalandy. О́tken jyly jambyldyq zııaly qaýym ókilderi de batyrǵa «Halyq qaharmany» ataǵy berilse dep, eldik bastamaǵa ún qosqan bolatyn. «Biz qaı kezde de myqtylardyń óshpes erligi men bolmys-bitimin umytpaýǵa, olardyń rýhyn ardaqtaýǵa tıispiz. Qazaq dalasy batyrlarǵa eshqashan kende bolǵan emes. Olar Otanymyzdy qorǵaýda erliktiń eren úlgisin kórsetti. Ybyraıym Súleımenov sııaqty elin súıgen erlerdiń esimi máńgi jasaýǵa tıis», deıdi ardager jýrnalıst, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Battal Jańabaıuly. Shynynda da, batyr esimi máńgi jasaıtyny sózsiz.
Jambyl oblysy