Shymkent – elimizdegi ózindik orny bar, tamyry tereńde jatqan kóne shahar. «Ulysymnyń uıytqysy – ońtústik» dep qarymdy qalamger Qaltaı Muhamedjanov aıtqandaı, qazaǵy qalyń, halqy qonaqjaı qala bekem birligimen, yrysty yntymaǵymen maqtana alady.
Statıstıkalyq derekterge úńilsek, elimizdegi 1,1 mıllıonnan astam halqy bar úshinshi megapolıs turǵyndarynyń 70 paıyzǵa jýyǵy qazaqtar bolsa, 30 paıyzyn túrli etnos quraıdy.
Tarıhı jaǵdaılarmen qazaq jerine qonys aýdarǵan san alýan etnostardyń búgingi býyny ózderiniń baıandy bolashaǵyn qazaq jerimen baılanystyryp, ǵumyr keshýde. Qalalyq Assambleıanyń mańaıyna toptasqan ári 70-ten astam etnostyń basyn bir arnaǵa toǵystyrǵan 17 etnomádenı birlestik únemi el ıgiligine baǵyttalǵan bastamalardy qoldap, qoǵamdyq kelisimdi saqtaýǵa súbeli úles qosyp keledi. Qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlik salasyndaǵy memlekettik saıasattyń aıasynda etnos ókilderi qalanyń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq ómirine etene aralasyp, shahardyń ósip-órkendeýine atsalysyp keledi.
Shymkenttegi 81 eldi mekenniń 23 shaǵyn aýdanynda etnos ókilderi jınaqy qonystanǵan. Qalalyq Assambleıa janyndaǵy Qoǵamdyq kelisim keńesi, Analar keńesi, Medıasııa keńesi syndy qurylymdar osy aýmaqtardaǵy turǵyndarmen etene jumys júrgizip, ózekti máselelerdiń túıinin tarqatý, daýlasqan taraptardy ortaq mámilege keltirý, tatýlastyrý jáne ózekti problemalardy qamtyǵan usynys-pikirlerdi jergilikti atqarýshy bıliktiń nazaryna usynyp, halyq pen bılik arasynda altyn kópir qyzmetin atqaryp otyr.
Qalalyq Assambleıanyń qatarynda abyroıly aqsaqaldar, belsendi azamattar, etnos lıderleri, bilim-ǵylym, mádenıet salasyndaǵy maıtalmandar men jergilikti atqarýshy jáne ókildi organdardyń qyzmetkerleri bar. 100-den astam azamattyń basyn biriktiretin qurylym elimizdegi saıası reformalardy júzege asyrý men qoǵamdyq ortaq is-áreketterden tys qalǵan emes.
Búginde jergilikti Assambleıa múshelerine júktelgen maqsat-mindetti sapaly atqarýyna laıyqty jaǵdaı jasalyp, «Dostyq úıi» qoǵamdyq-kópshilik jıyndar men túrli formattaǵy is-sharalardy uıymdastyrý alańy retinde qalyptasyp úlgerdi. Etnostardyń mádenı muralaryn kópshiliktiń jaqynnan tanyp-bilýi utymdy úılestirilip, shaǵyn etnomýzeı iske qosyldy.
Etnobaǵyttaǵy mádenı uıymdar men memlekettik organdar turaqty bas qosatyn «Dostyq úıi» jalpyulttyq birlikti kózdeıtin tyń jobalardy talqylap, utymdy usynystardy iske asyratyn ashyq alańǵa aınaldy.
Respýblıka kúni qarsańynda osy ǵımarattan ashylǵan «Birlik alańy» 4 baǵytta jumys júrgizip, etnomádenı birlestikter men qoǵamdyq qurylymdardyń qyzmetin aqparattyq turǵyda qamtamasyz etip keledi. El birligin bekemdeýge baǵyttalǵan halyqtyq jobalardy talqylap, Assambleıanyń «Qazaqtaný» mádenı-aǵartýshylyq jobasyn ilgeriletýge etnos ókilderin jumyldyryp otyr.
Keńse jumysynyń negizgi bir baǵyty – memlekettik til saıasatyn tıimdi iske asyrý, qazaq tilin ultaralyq qatynas tili retinde ilgeriletý. Bul baǵytta da kóptegen joba qolǵa alynyp, «Myń júırik», «Ult úni», «Tiltanym», «Myń bala», «Men qazaqsha sóıleımin» jáne t.b mádenı-aǵartýshylyq jobalar júzege asyryldy.
«Birlik alańynda» etnosaıasat salasynda eńbek etetin mamandardyń bilim-biligin arttyrýǵa nazar aýdarylyp, eldegi saıası reformalar men memlekettik saıasattyń baǵyttary týraly lektorıı men oqytý semınaryn ótkizý josparda bar.
Shymkentte azamattyq biregeılik pen jalpyulttyq birlikti bekemdeý baǵytynda bıyl 130-dan astam is-shara uıymdastyryldy. «Qazaqtaný» baǵytynda qolǵa alynǵan mazmundy is-sharalar etnos ókilderin qazaq halqynyń mańaıyna toptastyryp, mádenıetimiz ben tilimizdi dáripteıtin tartymdy bastamaǵa aınaldy. Joba aıasynda qolǵa alynǵan «Myń júırik» onlaın baıqaýyna el aýmaǵynan 500-den astam bala qatysyp, óz Otanynyń memlekettik tili men tarıhyn tereń meńgergenin kórsetti. «Ult úni» baıqaýynda shyraıly shahardaǵy shyǵarmashyl etnos jastarynyń áleýetimen halqymyzdyń tól mádenıeti men ulttyq óneri nasıhattaldy. Jas talanttar ónerleri arqyly ishki birlikti bekemdeýge úlesterin qosty.
Aqparattyq jumystardy júıeleý jáne elimizdegi iske asyp jatqan saıası reformalardy turǵyndarǵa túsindirý baǵytynda qalalyq Assambleıa tarapynan 230 materıal jarııalandy. Qoǵamdyq kelisim keńesi, Analar keńesi, Ǵylymı-sarapshylyq top Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyn talqylap, negizgi mindetterdi aıqyndady.
Qaladaǵy etnos ókilderi jınaqy shoǵyrlanǵan turǵyn alaptarynda jyl basynan beri 82 kezdesý ótkizilip, jergilikti jerdegi ishki turaqtylyq pen etnosaralyq tatýlyq jaıy turǵyndardyń qatysýymen talqylandy.
Jastar arasyndaǵy quqyqtyq tárbıe boıynsha qala aýmaǵyndaǵy oqý oryndarynda ótken 55 kezdesýde tolerantty qoǵamǵa tán basty aspektiler baıandalyp, ortaq normalar uǵyndyryldy. Azamattardyń memleket aldyndaǵy azamattyq boryshy jáne mindetteri sóz boldy. Jalpy, aqparattyq baǵyttaǵy jumystar jergilikti Assambleıa janyndaǵy qoǵamdyq qurylymdardyń áleýetimen iske asty.
Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHHI sessııasynda Assambleıanyń úsh basymdyǵynyń biri retinde quqyq qorǵaý qyzmetin kúsheıtý, etnomedıasııany damytý jáne ony keńinen qoldanysqa engizýdi júktedi.
Qoǵamda ózara senimdi nyǵaıtý arqyly dıalog mádenıetin qalyptastyrý, quqyq qorǵaý qyzmetin jandandyrý maqsatynda tıisti organdarmen jumys júrgizilip, etnosaralyq shıelenister men qaqtyǵystardyń aldyn alý baǵytynda atqarylatyn profılaktıkalyq is-sharalar pysyqtaldy. Sonyń biri – etnomedıasııany damytý jáne ony keńinen qoldanysqa engizý. Jalpy, medıasııa ınstıtýtyn damytý baǵytynda Shymkent qalasy QHA Medıasııa keńesi aýdandyq ákimdiktermen jáne qalalyq basqarmalarmen yntymaqtastyq memorandýmdarǵa qol qoıdy. Qalalyq Assambleıa alańynda óńir medıatorlary turaqty negizde qoǵamdyq qabyldaý aksııalaryn, «ashyq esik» kúnderin ótkizedi, onda qala turǵyndary medıasııa ınstıtýtynyń barlyq aspektisi boıynsha tegin quqyqtyq keńes ala alady.
Biz ishki turaqtylyq pen etnosaralyq tatýlyq arqyly qoǵamdyq kelisimdi saqtaı alamyz. Bul geosaıası ahýal kúrdelenip turǵan syn saǵatta asa mańyzdy.
Búginde Qazaqstan jańa memlekettik modelge, memleket pen qoǵamnyń ózara is-qımylynyń jańa formatyna kóshýdi bastady. Basty qaǵıdat el birligi bolyp belgilendi. Bul turǵyda Shymkent qalasynyń turǵyndary berekeli birlikti kózdiń qarashyǵyndaı qorǵap, tatýlyq pen yntymaq jolyn jalǵaýǵa laıyqty úles qosady degen senimdemin.
Murat ÁITENOV,
Shymkent qalasynyń ákimi,
qalalyq QHA tóraǵasy