О́tken jyl el turǵyndarynyń esinde baǵa qymbatshylyǵymen uzaqqa saqtalary anyq. Azyq-túlikpen qosa, turmysqa qajetti zattar men buıymdardyń baǵasy sharyqtap óskenin baıqadyq. Ásirese turmysta paıdalanylatyn hımııalyq ónimderdiń baǵasy búginde bet qaratpaıdy.
О́kinishke qaraı, resmı statıstıka organdarynyń baǵa boıynsha bergen aqparattary kóp jaǵdaıda shynaıy jaǵdaımen qabyspaıdy. Máselen, tek turmystyq hımııa men gıgıena taýarlarynyń keıbir túri boıynsha byltyr baǵa ósimi 180-200 paıyzǵa deıin ósip shyǵa kelgeni jasyryn emes. Shashqa arnalǵan sýsabynnyń el arasynda tanymal túrleri 2022 jyldyń basynda shamamen 450-500 teńge tursa, qazir 800-900 teńgege satyp alyp júrmiz. Qarapaıym esepke júginsek, eń tómengi jalaqyǵa tutynýshy bir aıda sýsabynnyń 130 danasyn nemese kir sabynnyń 500 danasyn satyp alatyn jaǵdaıy bolsa, ol aqshaǵa qazirgi qymbatshylyq zamanda 66 quty sýsabyn jáne nebári 200-250 dana kir sabyn satyp alýǵa múmkindigi jetedi eken.
Kerekýde qazirgi kúni baǵasy qoljetimdi turmystyq hımııa ónimderi men gıgıenalyq taýarlardyń jetispeýshiligi seziledi. Sebebi bul ónimderdiń barlyǵy syrttan, syrttan bolǵanda shetelderden ákelinedi. Geosaıası jaǵdaılarǵa baılanysty Reseı Federasııasynda bul salada taýar óndiretin kóptegen fabrıkalar men kompanııalar jabylyp qalǵany málim. Olardyń balamalary ózge memleketterden edáýir qymbat baǵaǵa jetkizilýde.
Kóp taýar jyl basynda dúken sórelerinen joǵalyp ketti. Olar jýyq ýaqytta burynǵysynan da qymbat baǵamen syrttan jetkiziletinine daý joq. Mysal úshin oblys ortalyǵyndaǵy áldebir iri sýpermarketter jelisiniń qojaıyndary sońǵy aılarda turmystyq hımııa ónimderin syrttan ákelýde úlken qıyndyqqa kezigip otyrǵanyn aıtady.
– Álemdegi geosaıası jaǵdaı ýshyqqaly Reseıden keletin taýarlardyń baǵasy aspandap ketti. 2022 jyldyń kóktem-jaz aılarynda kóp brendter joǵala bastady. Olardyń ornyn ózge taýarlarmen toltyrýǵa tyrysqan edik. Alaıda sapasyz dúnıelerge tap bolyp, satyp alýshylardyń nalasyna ushyradyq. Tanymal brendterdi jasandy zattarmen almastyratyn alaıaq kompanııalar paıda boldy. Al burynǵy senimdi brendterdi alaıyq desek, keıbiriniń baǵasy eki-úsh esege qymbattap ketken. Máselen, kópshilikke «Flo» brendimen tanymal kir jýǵysh geli bastapqyda sýpermarketterimizde 600-700 teńgeden satylatyn. Qazir ony jetkizýshiler kóterme baǵada 1 500-1 600 teńgeden jetkizip júr. Al «Persil» dep atalatyn osyndaı gel byltyr jyl basynda 2 myń teńge tursa, qazirgi kúni 4,5 myń teńgege bir-aq sekirdi. Burynǵy baǵamen salystyrsańyz, aıyrmashylyq jer men kókteı. «Týaletnyı ýtenok» degen hosh ıistendirgish japsyrma da qazir kózden bul-bul ushty. Balamalaryn ákeleıik desek, sapasyz. Sosyn reseılik dárethana qaǵazdary men maılyqtar da bizdiń otandyq ónimderdi tyqsyryp bara jatqanyn baıqaımyz. Buryn Almaty qalasynan shyǵarylǵan qaǵaz ónimderi kóp satylatyn. Qazir ondaǵy óndirýshiler baǵany kótergen be, dıstrıbıýtorlar men jetkizýshiler baǵa usynystarynda kóp kórsetpeıdi. Jyl basynda ázirshe baǵa boıynsha ózgeris bola qoıǵan joq. Deı turǵanmen, aldaǵy ýaqytta túsetin taýarlardyń partııasy múlde basqa baǵamen kele me degen kúdik bary ras, – deıdi sýpermarketter jelisiniń menedjeri Qalqaman Baızaqov.
Saýda sórelerinde búginde tis pastalary, qyrynýǵa arnalǵan gelder men kóbikter, parfıýmerııa, hoshıistendirgishter, jýǵysh jáne tazalaýǵa arnalǵan zattardyń baǵasy taǵy qymbattaı bastaǵany baıqalady. Bul taýarlardyń barlyǵy derlik Reseı arqyly keletinin eskersek, aldaǵy ýaqytta olardyń quny arta túspese kemimeıtini aıdan anyq. Sebebi ótken jyldyń jeltoqsan aıynan Reseı eli syrttan tasymaldanatyn gıgıenalyq jáne turmystyq hımııa ónimderiniń keıbir túrine baj salyǵyn 35 paıyzǵa ósirdi. Orys eliniń ekonomıkalyq múddesine jaqpaǵan ónimderdiń jańa partııasy qazirgi ýaqytta qymbat baǵamen kelip jatyr. Bul jerde sóz bolyp otyrǵany buryn Reseı jerinde óndirilip, byltyrǵy sanksııalardan keıin zaýyttaryn japqan batystyń tanymal kompanııalaryna qatysty. «Qara tizimge» ilingenderdiń aldyńǵy leginde Gillette, Old Spice, Fairy, Oriflame, Colgate, Nivea brendteri erekshe ataldy. 35 paıyzdyq qosymsha bajǵa jatqyzylǵan taýarlardyń bul markalary kóbine AQSh, Kanada, Ulybrıtanııa, Aýstralııa, Jańa Zelandııa jáne Polsha elderinde óndiriledi. Sondyqtan onyń salqyny ımportqa táýeldi Qazaqstan úshin ońaıǵa soqpasy belgili.
Basqasyn qoıyp, sońǵy ýaqytta О́zbekstan elinen jetkiziletin táttilerdiń jergilikti naryqtaǵy úlesi artqany baıqalady. О́zge óńirlerdi qaıdam, jańa jyl merekesi qarsańynda Pavlodardaǵy úlken dúkenderde shokoladtar men kámpıtterdiń denin ózbek aǵaıyndardyń ónimi qurady. Buryn Qazaqstandy arzan jemis-jıdekpen keneltip kelgen týysqan el endi ýkraınalyq táttiler naryǵyn ıelenýge múddeli ekeni baıqalady. Jalpy sońǵy jyldary О́zbekstannan Pavlodarǵa tátti ǵana emes, turmystyq tehnıkalar, hımııalyq ónimder, kosmetıka, kıim-keshek, avtokólik bólshekteri jıi ákelinetin bolǵan. Olar Reseıde shyǵarylǵan taýarlarǵa qaraǵanda sapa turǵysynan kem túspeıdi.
Ekonomısterdiń sózine qulaq túrsek, álemdik geosaıası jaǵdaı syrttan keletin taýarlardyń tapshylyǵyn boldyrmaý úshin otandyq jetkizýshilerge ózge óndirýshilerdi izdeýge májbúr etti. Alaıda onyń saldary túptep kelgende baǵa qymbatshylyǵyn týdyrdy. Saıyp kelgende zardabyn qarapaıym tutynýshylar tartýda.
О́ńirlik statıstıka departamentinen byltyrǵy baǵanyń qandaı deńgeıde óskeni týraly surap bildik. Alynǵan derekterge súıensek, 2022 jyly Pavlodar oblysyndaǵy tutyný baǵalarynyń ındeksi 120,1 paıyzdy kórsetken. Azyq-túlik ónimderi boıynsha baǵa ósimi – 125,6, azyq-túliktik emes taýarlar boıynsha – 118,7, aqyly qyzmetter ortasha alǵanda 113,5 paıyzǵa qymbattaǵan.
«Byltyr nan-toqash jáne jarma ónimderiniń baǵasy – 33, un – 57,6, makaron ónimderi – 50, nan 11,4 paıyzǵa ósken. Mal eti shamamen – 21,7, balyq pen teńiz ónimderi – 49,1 paıyzǵa, al qus jumyrtqasy – 36, qyshqyl sút ónimderi 30 paıyzǵa kóterilgen. Baý-baqsha ónimderi, sonyń ishinde kókónis pen jemis-jıdektiń de satyp alý baǵasy kúrt kóterilgeni tirkeldi, máselen pııaz – 44, banan – 26,3 almurt – 22,6, alma 11,2 paıyzǵa qymbattaǵan. Kondıterlik ónimder – 42,1, alkogoldi sýsyndar men temeki ónimderi 18 paıyzǵa óskeni belgili boldy», delingen departamenttiń aqparatynda.
Kerekýlik júrgizýshiler sońǵy ýaqytta kólik jýý oryndarynyń qyzmet baǵasy da kúrt qymbattap ketkenine narazy. Buryn jeńil kólikti tolyqtaı jýý quny nebári 1,5-1,8 myń teńge bolsa, qazir ol ósip 2,5-3 myń teńgege jetken. Baǵa nege qymbattady desek, kólikke shashatyn hımııalyq suıyqtyqtyń quny ósipti. Kóp azamattar temir tulparlaryn ózine-ózi qyzmet kórsetýge arnalǵan ári baǵasy arzan jýý oryndaryna baryp, tazalaýdy qup kóredi. Degenmen olardyń da qyzmet baǵasy 100-200 teńgege artqany tirkelip otyr.
«Úıdegi kóńildi bazardaǵy baǵa buzady» demekshi, baǵynbaıtyn baǵa qarapaıym tutynýshy retinde bárimizdiń kóńilimizge kóleńke túsirip turǵany ras. Osyndaı ýaqytta elimizde qarapaıym turmysqa qajet zattardyń óndirisi múlde jolǵa qoıylmaǵany oılantpaı qoımaıdy. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» sekildi memlekettik baǵdarlamalar osy bir olqylyqtardyń ornyn toltyrý úshin qabyldanǵany anyq qoı. Endeshe onyń nátıjesin nege kóre almaı otyrmyz?
Pavlodar oblysy