Qazirgi medısınanyń artyqshylyǵy – dúnıege shyr etip kelgen kez kelgen náreste, ásirese shala týǵan sharanalar perzenthanada mindetti neonataldi skrınıngten ótedi. Mundaı skrınıng bizdiń elde ǵana emes, basqa elderde de júrgiziledi.
Neonataldi skrınıng birinshi kezekte tuqym qýalaıtyn fenılketonýrııa, týa bitti gıpotıreoz, mýkovıssıdoz syndy sırek kezdesetin úsh aýyr keseldi anyqtap, emin múmkindiginshe erterek bastap, aýrýdyń aýyr belgilerin órshitip almaýy úshin qajet.
Skrınıng náreste dúnıege kelgennen keıin ekinshi kúni perzenthanada tabanynan qan alý arqyly júrgiziledi. Shala týǵan nárestelerde bul úderis sál keıinirek, týǵannan keıin jetinshi kúni júzege asyrylady.
Eger qan tapsyrylǵannan keıin ata-anasyna qosymsha aqparat berilmese, bul saraptama joǵarydaǵydaı aýrýlardyń baladan tabylmaǵanyn bildiredi. Esh alańdaýdyń keregi joq. Eger qan saraptamasy atalǵan aýrýlardyń kem degende birine kúdik týdyrsa, odan ári tekserýge shaqyrylady.
Almaty qalalyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń shtattan tys balalar bas neonatologi Elena Plýjnıkova shala týylǵan nárestelerdi skrınıngtik tekserýde qoldanylatyn jańa ádister múgedektik, aqyl-es kemistiginiń aldyn alatyndyǵyn aıtady.
Qazir elimizde pedıatrııalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý standarty jumys istep jatyr. Perzenthanada dárigerler tuqym qýalaıtyn nemese aýyr keselderdi anyqtaı alady. Mysaly, belgili bir fermentterdiń bólinýiniń buzylýynan bolatyn fenılketonýrııa, qalqansha beziniń týa bitti gıpotıreozy syndy dertterge toqtala ketýge bolady.
«Fenılketonýrııa – belgili bir amın qyshqylyn óńdeı almaǵan kezde baýyr fermentteriniń jetkiliksizdiginen bolatyn tuqym qýalaıtyn aýrý. Amın qyshqyly ana súti men birqatar taǵamda kezdesedi. Bala týǵan kezde, onyń densaýlyǵynda bul keselderdiń bar-joǵyn syrttaı klınıkalyq túrde anyqtaý múmkin emes. Biraq anasy balasyn emizip júrip, keıin qosymsha tamaqtar bere bastaǵan kezde qıyndyqtar týyndaıdy. Eger qorektik zattar durys ydyramaıtyn bolsa, ol náresteniń mıyna áser etedi», deıdi pedıatr-neonatolog.
Sondyqtan sábılerge perzenthanadan shyqpaı turyp skrınıng jasalady, ıaǵnı jańa týǵan náresteniń ókshesinen qan alynyp, genetıkalyq ortalyqqa jiberiledi. Týa bitti gıpotıreozge skrınıng osyndaı ádispen júrgiziledi.
Dıagnoz rastalǵan jaǵdaıda fenılketonýrııaǵa – dıetalyq terapııa, al týa bitti gıpotıreozǵa – ómir boıy gormondardy almastyrý terapııasy qoldanylady.
Sondaı-aq estý qabiletiniń buzylýyn der kezinde anyqtaý maqsatynda jańa týǵan náresteler aýdıologııalyq tekserýden ótedi. Aýyr jaǵdaıda týǵan balalardy qospaǵanda, barlyq bala osy skrınıngten ótedi, biraq saýyǵyp ketkennen keıin bul skrınıng báribir júrgiziledi.
«Bul – sábıdiń janyna batpaıtyn, aýyrtpaıtyn shara. Almatynyń árbir perzenthanasynda arnaıy aýdıometr bar, ony balanyń qulaǵyna salyp, sıgnaldy tirkeıdi. Eger eki qulaǵy sıgnaldy ótkizbeıtini anyqtalsa, balany sýrdologııalyq kabınet tirkeýine qoıady», dedi Elena Plýjnıkova.
Bul – mańyzdy skrınıng, sebebi estý qabileti balanyń sóıleýi men onyń fızıkalyq damýymen tikeleı baılanysty.
Sondaı-aq perzenthanalarda shala týǵan náresteler úshin retınopatııa (kózdiń tor qabyǵynyń damymaýy) skrınıngi júrgiziledi. О́ıtkeni bala merziminen buryn týsa, onda kózdiń tor qabyǵy damyp úlgermeıdi. Ol birtindep qalyptasady, biraq qursaqtaǵy damyǵandaǵyǵa qaraǵanda, agressıvti jaǵdaılarda qalyptasatyn bolady.
Osy oraıda Almatydaǵy balalar oftalmologteri retınopatııamen týǵan balalarǵa shuǵyl em bastaıtynyna toqtala ketý kerek. Osy arqyly anasy aı-kúnine jetpeı bosaný saldarynan kózi kórmeıtin balalar sany aıtarlyqtaı azaıǵan.
Elena Plýjnıkovanyń aıtýynsha, 2022 jyly Almatyda 50 myńǵa jýyq náreste dúnıege kelgen. О́tken jyly shala týylǵan náresteler arasynda retınopatııanyń 400-ge jýyq jaǵdaıy anyqtalǵan, olardyń bárine birdeı hırýrgııalyq túzetý júrgizilmegen, tek 80%-ǵa jýyǵyna ǵana operasııa jasalǵan.
Byltyr jańa týǵan nárestelerge jasalǵan skrınıngtiń nátıjesinde, estý qabileti buzylǵan 44 sábı týǵany belgili boldy. Sondaı-aq 2 baladan fenılketonýrııa, 5 baladan týa bitti gıpotıreoz anyqtaldy.
ALMATY