Baıanaýyldaǵy «Dil-Nar-Aı» sharýa qojalyǵy memleketten alǵan 20 mln teńge sýbsıdııany qaıtarýǵa mindettelip otyr. Alaıaq fırmanyń qurbany bolǵan sharýashylyqtyń shottary men múlki búginde buǵattalyp, fermerdiń jaǵdaıy qıyndaǵan. Bir qyzyǵy, kezinde qara maldy jetkizýshini tańdaýǵa oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy sebepker bolǵan kórinedi.
«Dil-Nar-Aı» sharýa qojalyǵy óziniń kinásizdigin sotta dáleldemek bolyp kele jatqanyna birneshe jyldyń júzi ótipti. Dál osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵan ózge sharýalarǵa sottyń oń sheshimi shyǵarylǵanymen, zań organdarynyń atalǵan qojalyqqa kelgende júregi jibimeı tur.
Máseleniń mánisi bylaı, osydan biraz jyl buryn sharýashylyq «Sybaǵa» baǵdarlamasy arqyly asyl tuqymdy qara mal satyp alýǵa tilek bildiredi. «Atameken» óńirlik kásipkerler palatasy basshysynyń orynbasary Jomart Sembaevtyń sózine súıensek, 2018 jyly «Dil-Nar-Aı» basshysy Gúljanat Ahmetova baǵdarlama arqyly 46 mıllıon 875 myń teńge nesıe rásimdeıdi. Jobanyń talaptary isin jańadan bastaǵan aýyldyqtar úshin óte qolaıly edi, nesıeniń jyldyq mólsherlemesi 14 paıyz bolsa, onyń 10 paıyzyn memleket ótep beredi. Alǵashqyda qojalyq ıesine shetelden asyl túlik ákeletin operator taýyp beremiz dep ýáde etilipti. Alaıda operator tabylmaǵan soń fermer Reseıge ózi baryp, tıimdi túlik izdeıdi. Qyrsyq shalǵanda osy ýaqytta Altaı ólkesi, Novosıbır, Omby jáne Chelıabi óńirlerinde aýsyl aýrýy tarap, Pavlodar oblystyq aýmaqtyq ınspeksııasy atalǵan aımaqtardan mal ákelýge tyıym salǵan. Amaly quryǵan sharýa qojalyǵy jergilikti nesıe seriktestiginen alǵan qarajatty qaıtaryp bermek bolǵan eken, alaıda ondaǵylar qaıtarylǵan qarajat úshin 25 paıyz kóleminde qosymsha aıyp tóleıtinin jetkizedi. Gúljanat Ahmetovanyń alǵan qarajaty da az emes, baqandaı 46 mıllıon 875 myń teńge. Endi onyń ústine 11 mln teńgeden astam aıyppul jamalaıyn dep tur. Jumysy endi ǵana júre bastaǵan sharýada ondaı qomaqty qarajat qaıdan bolsyn.
– Sóıtip, mal ósirýshiniń basy qatyp júrgende óńirlik aýylsharýashylyǵy basqarmasyndaǵylar M. atalatyn jetkizýshini usynady. Ol Reseıden Qazaqstanǵa asyl túlik tasýmen aınalysady eken. Operator ókilderimen birge baıanaýyldyq azamat Kemerov oblysyna baryp, maldy kórip qaıtady. 2019 jyldyń naýryz aıynda aýsylǵa baılanysty karantın alynǵan soń M. barlyq tıesili qujatpen qosyp «Dil-Nar-Aı»-ǵa maldy túgel ákelip bergen. Keıin iri qarany otandyq veterınarlyq qyzmetter karantınge jatqyzyp, aýylsharýashylyǵy janýarlaryn birdeılendirý júıesine (BJ) tirkeıdi. Bir sózben aıtqanda, oblystyń aýylsharýashylyǵy basqarmasy men veterınarııa qyzmeti barlyq qujatty tekserip, iri qarany esepke aldy. Sodan keıin iri qaranyń shynymen asyl túlik ekenine kóz jetkizý úshin elordadan qazaqtyń aqbas tuqymy respýblıkalyq palatasynyń ókilderi keledi. Mamandar baǵalaý júrgizip, tıisti qujattardy berdi. Al ony sharýa qojalyǵy oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasyna usynǵan. Sóıtip, basqarma 13,2 mln teńge kólemindegi sýbsıdııany qojalyqqa aýdaryp jiberedi, al óz kezeginde mal ıesi qarajatty nesıelik seriktestikke tólegen, – dep túsindirdi J.Sembaev.
Arada bir jyl ótkende baıanaýyldyq «Dil-Nar-Aı» men taǵy 4 sharýa qojalyǵy ekonomıkalyq tergeý basqarmasyna shaqyrylady. Sóıtse, M. arqyly satyp alynǵan úı janýarlarynyń barlyǵy jalǵan qujatpen jetkizilgen bolyp shyǵypty. Kezinde osy jetkizýshini tańdaýǵa keńes bergen aýylsharýashylyǵy basqarmasy alaıaq fırmadan mal satyp alǵan barlyq sharýany sotqa berip, alǵan sýbsıdııalaryn qaıtarýdy talap etedi. Ondaǵy dáleli – jalǵan qujatpen mal jetkizý. Sharýalardyń aıtýynsha, olar bul istiń mamany bolmaǵandyqtan qujattardyń rastyǵyn teksere almaǵan. Tym bolmaǵanda memlekettik organdar qujattardyń túpnusqalyǵyn tekserýi kerek edi ǵoı. Alaıda sot otyrystarynda buǵan eshkim mán bermegen syńaıly. Sotta «Dil-Nar-Aı» jáne osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵan taǵy bir sharýashylyq – «Dastarhan» ShQ jeńildi. Depýtattyq korpýs ókilderiniń qoldaýynan keıin «Dastarhan» apellıasııalyq úderiste jeńiske jetip, nesıeniń ósimaqysy úshin qarajat alady. Osyndaı jaǵdaımen sotqa talap-aryz bergen taǵy jeti sharýashylyqtyń ótinishteri qanaǵattandyryldy. Alaıda «Dil-Nar-Aı» apellıasııalyq shaǵymda qaıtalaı jeńiledi.
Endi sharýa qojalyǵy basqarmanyń shaǵymy jáne nesıeniń paıyzdyq mólsherlemesi boıynsha memleketke 20 mıllıon teńgege jýyq qarajat tóleýge tıis. Sharýashylyq jyl boıy nesıeni paıyzdyq mólsherlemesin qaıtarmaı ótep kelgen. Sottyń sheshimi boıynsha múlki men barlyq esepshottary buǵattalyp, nesıe tarıhy da búlinipti. Tipti shotynda qalǵan aqsha memleket ıeligine alynyp, fermer sharýashylyqta jumys isteıtinderdiń eńbekaqysyn tóleýge qarjy tappaı qınalyp otyr.
Kásipkerlik sýbektisi ústine-ústine júrgizilip jatqan tekseristen ábden qajyǵanǵa uqsaıdy. Qazir maldyń tóldeýi bastalǵan, qoradaǵy jemshóp te aıaqtalýǵa jaqyn. Al sot oryndaýshylary múlikti múlde buǵattap tastaýǵa talpynyp jatyr. Ábden tıtyqtaǵan sharýa sot organdarynan úmit qalmaǵan soń óńirlik kásipkerler palatasyna kómek surap keldi. Jomart Sembaevtyń sózinshe, palata ókilderi fermerdi qoldaýsyz qaldyrmaıdy. Qazir «Dil-Nar-Aı» sharýa qojalyǵyn kassasııalyq sotqa daıyndap jatyr.
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany