Jaqynda kúıshi Shalqar Yryshanulymen emen-jarqyn áńgimelesip otyryp, «júrgen soń baýyrynda kúnde kórip, taýlardyń bıiktigi baıqalmaıdy» degen óleń joldary eske túspesi bar ma. Árıne, ult rýhanııatynyń joǵyn joqtap, baryn túgendep júrgenin bilemiz. Biraq toqsanynshy jyldardyń alaǵaı-bulaǵaı kezinde О́skemende «Jas tulpar» uıymyn quryp, qazaqtyń tilin, mádenıetin, án-kúıin asqaqtatqanynan habarymyz joq eken.
«Qazir halyqqa sheteldik aǵymdaǵy estrada jaqyn. Jandy daýystaǵy orkestrdiń konsertine kelmeıdi. Eki aı buryn «Alash amanaty» atty úlken konsert qoıdyq. Kórermen ár-ár jerden ǵana qaraıyp otyrdy. Negizi biz de halyqtyń talǵamyna qaraı jumys isteımiz. Fılmderdiń saýndtrekterine deıin sahnaǵa alyp shyǵamyz», dep áńgimesin áý degende ókpe-renishten bastady.
Aıtýynsha, buryn kúı arıstokrattyq deńgeıde bolǵan. Qazir qandaı da is-shara bastalar aldynda orkestrdi bosaǵaǵa jaıǵastyryp, kúı tartqyzyp qoıýdy ádetke aınaldyrdy. Dástúrli án-kúı de ulttyq ıdeologııany nasıhattaýdyń bir joly ekenin esten shyǵaryp alǵan sekildimiz. Mán-maǵynasyz eser án tyńdap ósken urpaq boıynda ultqa degen súıispenshilik bola ma?! Shalqardyń da shyr-pyr bolyp júrgeni osy. О́zi qasıetti de kıeli Tarbaǵataı óńirinde dúnıege kelip, qazaqy tárbıemen sýsyndap óskendikten, boıynda ulttyq rýh oınap tur. О́mir boıy shopan bolǵan ákesi Yryshannyń da dombyrany bir qaǵary bar-tuǵyn. Anasy Kúshán Aıtmuqaqyzy án salatyn. Bala tárbıesine zor kóńil bólgen áke-sheshe uldary kóshten qalmasyn degen nıette О́skemendegi Jambyl atyndaǵy gımnazııa ınternatyna oqýǵa bergen. Sóıtip, egiz uldary Aıdyn men Shalqar 1986 jyly 1 synyp tabaldyryǵyn attaǵan.
«Tórtinshi synypta oqyp júrgenimizde ǵoı deımin, belgili dombyrashy Qanybek Tájibaıuly Aldashev ınternatta alǵash ret dombyra orkestrin ashty. Mektepti aralap júrip, dombyraǵa qyzyǵýshylyǵy bar balalardy izdedi. Sol kisi jáne esimi odaqqa málim bolǵan ınternattyń basshysy Ýálıahmet Nurahmetuly ónerge degen jolymyzdy ashty», deıdi Sh.Yryshanuly dombyrasynyń kúıin keltire otyryp.
Iá, Qanybek Aldashev konservatorııada oqyǵan belgili dombyrashy edi. Nurǵısa Tilendıevtiń qolastynda qyzmet istep, notany qaǵazǵa túsirýmen aınalysqan. Qurmanǵazy orkestriniń alǵashqy quramynda júrip, dúnıejúzilik festıvalǵa da barǵan.
«Bilýimshe, Qanybek Tájibaıuly Almatydan joldamamen Rıdder qalasyna kelgen. Keńes odaǵynyń qylyshynan qan tamyp turǵan kezde kedergiler boldy ma, kóp turaqtamaı oblys ortalyǵyna oıysty. Aıta keterligi, 1975 jyly aǵaıyndy Abdýlınder ýchılıshesinde tuńǵysh ret dombyra synybyn ashqan osy Q.Aldashev edi», deıdi ustazyn eske alyp.
Shalqardyń ultjandylyǵyn aıtamyn, oqýyn támamdaǵan jyly «Qazaqstannyń bolashaǵy úshin» degen uıym qurylyp, beldi múshesi bolǵan eken. Biraq ózge ult ókilderi basym bolyp, usynys-pikirlerimen kelise almaǵan. Jalyndaǵan jastar munymen toqtasyn ba?! Egizi Aıdyn ekeýi qazaq jastaryn tartyp, Dostyq úıindegi qazaq tili uıymy janynan «Jas tulpar» degen top qurdy. Almaǵaıyp zamanda ataýynyń ózi olardy biraz áýrege saldy. Ultshyldyqqa jol berip qoıa ma dep, tirketpeı de tastaǵan. Biraq iske kelgende memlekettik uıymdardan áldeqaıda alda boldy. Qoldarynda pármendi paraq bolmasa da, Naýryz merekesinde ortalyqtan oryn alyp, qos kıiz úı qurady. Ádette, kıiz úılerge basshylar ǵana kirip jatsa, «Jas tulpar» halyq úshin dep esigin aıqara ashty. Qazaq án ónerin nasıhattap, áskerı bólimderde tegin konsertter uıymdastyrdy. Senbi-jeksenbi kúnderi basshylardy shaqyryp, túrli taqyrypta debattar ótkizdi. О́kinishtisi, uıymnyń ǵumyry uzaqqa barmaǵan.
«Eki oıly bolyp júrgende ózim oqyǵan mýzyka kolledjine jumysqa shaqyrdy. Oqý ornynyń dırektory Vladımır Romanıýk jáne oqý isiniń meńgerýshisi Sergeı Kosachıýk «Mine, kabınet, mine, saǵat» dep jumys berdi. Konservatorııaǵa syrttaı oqýǵa tústim. Sodan bastap, shákirt tárbıelep kelemin», deıdi Sh.Yryshanuly.
Shalqardyń pikirinshe, arıstokrattyq deńgeıde bolǵan kúı ónerin keńestik kez kúıretti. Áıtpese Táttimbettiń kúıin tartqandar qýdalaýǵa túser me edi. Aıtqandaı, Altaı-Tarbaǵataı kúı óneri de eleýsiz qaldy. Bertin ǵana qolǵa alynyp, júıelendi, kitap bolyp qattaldy.
«2010 jyly Mádenıet basqarmasy arqyly kúı kitabyn shyǵarýdy Murat Ábýǵazyǵa tapsyrdyq. Men Almatyǵa barǵan saıyn kúılerdi aparyp, ol notaǵa túsirip otyrdy. Áýelde daıyn kitapqa qarjy bólinbeı, keıin shyqty. Oǵan Altaı-Tarbaǵataı mektebiniń 100 kúıi kirdi. Qytaıdyń Altaı, Ile, Tarbaǵataı, Mońǵolııanyń Baıan О́lgeı jaǵyndaǵy kúılerdiń bári jınaqtaldy. Kitap shyǵa sala «Shyǵystyń shyńyraý kúıleri» dep kúıshiler baıqaýy ótti. 2020 jyly onlaın ótkizdik. Sonyń ózinde 48 kúıshi qatysty. Keıingi kezderi qarjy máselesine baılanysty toqtap tur», deıdi kúıshi, óner janashyry Sh.Yryshanuly.
Ras, óner qoldaýsyz, qorǵaýsyz bolsa qıyn. Aıtqandaı, Baıjigit atyndaǵy qazaq halyq aspaptar orkestrine qazirgi kúnde kórermenniń qoldaýy aýadaı qajet. 2001 jyly Mádenıetti qoldaý qorynyń kómegimen memlekettik fılarmonııanyń shtattyq ujymy bolyp qurylǵan orkestrdiń búginde quramy tolyq. Árıne, ishinara mamandardyń jetpeıtini bar. Dese de, dúrkiretip júrgen orkestr Reseıdiń taıaý qalalarynda, mańaıdaǵy aýdandarda birneshe ret óner kórsetti. Aldaǵy ýaqytta túý túkpirdegi aýyldarǵa baryp, konsert berýdi josparǵa engizgen.
«1999 jyldary «О́skemende dombyra tartatyn qazaq bar ma?» degen de sóz estigenmin. Qazir namystyń arqasynda qundylyqty qaıtardyq. О́nerli shákirtterim qanshama?! Birazy Almatydaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda, T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynda oqyp júr», deıdi ol.
Shákirtterimen maqtanyp otyrǵan ustazdyń shákirtteri de Sh.Yryshanmen maqtanary anyq. Byltyr eńbegi elenip, Mádenıet salasynyń úzdigi tósbelgisimen marapattaldy.
Shyǵys Qazaqstan oblysy