Janǵa jylylyq syılaǵan uıa

 Tıimdiligi mol ortalyq

Aýtızmge shaldyqqan jáne bas­qa da aqyl-oı kemistigi bar bala­­larǵa arnalǵan «Qamqorlyq» ob­­lyst­yq balalardy ońaltý or­ta­lyǵy bilikti keshendi kómek kór­setýge, neǵurlym tıimdi ádis­temelerdi biriktirýge, der­bes­tik­ti jáne áleýmettik beıimdeý daǵ­dy­la­ryn damytýǵa múmkindik beredi deı­di mamandar. О́ńirimizde alǵash ashy­lyp otyrǵan memlekettik orta­lyq jyl saıyn 1,5 jastan­ 18 jasqa deıingi psıho-nevro­lo­­­gııalyq kemistigi bar 100-den asa­ balaǵa qyzmet kórsete alady.­ Bala­larmen jumys isteý úshin mun­da arnaıy pedagogter men psıho­logter, sensorlyq ıntegra­sııa mamany, psıhıatr, nevro­patolog, pedıatr, jattyǵý terapııa­synyń nusqaýshysy jáne taǵy­ da basqa mamandar toby da­ıyn­­daldy. Mekemede álemdik táji­rıbede óziniń tıimdiligin kór­setken túrli baǵyt men ádis qoldanylady. Atap aıt­qan­da, ava-terapııa, kásiptik terapııa, ­kınezıoterapııa, beıimdelý jáne emdik deneshynyqtyrý, eń­bek terapııasy, art-terapııa, mý­zykalyq terapııa, qyshtan bu­ıym­ jasaý, ata-analarmen ju­mys, sensorlyq ıntegrasııa, áleý­mettik-turmystyq baǵdar, logo­­pedııa, psıhologpen jáne defek­tologpen sabaqtar bar.

Bul kúni Ertis-Baıan óńirinde aý­­tıst balalardy tárbıelep otyr­­ǵan ata-analardyń armany oryndaldy dese de bola­dy.­­ Sebebi mundaı biregeı ári za­man­ǵa­ saı­ jabdyqtalǵan orta­lyq ob­lys­ta alǵashqy ret quryl­dy.­ Ǵımarattyń ashylý saltana­tyna qatysqan Pavlodar obly­sy­nyń ákimi Asaıyn Baıhanov, «Samruk-Kazyna Trust» KQ bas dı­rektory Alfııa Ádıeva, «Qazaqstan halqyna» QQ bas­qar­ma tóraǵasynyń orynbasary­ Lázzat Shyńǵysbaeva jáne «Qam­qor­lyq qory» KQ dırektory Araı­lym Erkinova óńirde alǵash jumy­syn bastaǵan memlekettik áleý­mettik mekemeniń mańyzdy eke­nin atap ótti.

Lázzat Shyńǵysbaeva bul iske uıyt­qy bolǵan barlyq múddeli tarap­ ortalyqty jabdyqtaý máse­lesine uqypty jáne muqııat qaraǵanyna toqtaldy. Ǵıma­rat­ty jobalaýdyń biryńǵaı tujy­rym­da­masy aýtıst balalarmen jumys is­teý ereksheligin eskere otyryp ázir­lengen. Sapaly, qaýipsiz,  utqyr­ jáne balamen birge «óse» ala­tyn jıhazdar halyqaralyq talap­tarǵa, EN, ISO standarttaryna sáıkes keledi.

– Osyndaı tamasha ǵıma­rat­ty jóndep, ishin zamanǵa saı­ bezendirgen Pavlodar obly­synyń basshylyǵyna alǵy­sy­myzdy bildiremiz. Bizdiń qory­myz «Samruk-Kazyna Trust» qory­men birlesip qajetti qural-jab­dyqtarmen, jıhazdarmen qam­­ta­masyz etti. Munda qyz­met etetin mamandar aýtızmge­ shaldyqqan jáne basqa da aqyl-oı kemis­tigi bar balalardy ońaltý sala­syndaǵy otandyq jáne shet­el­dik sarapshylardyń kýrstaryn,­ trenıngterin, kóshpeli semınarla­ryn­ tyńdap, arnaıy ázirlengen baǵ­­darlama sheńberinde oqy­ty­ldy. Mamandardy daıarlaý Nursultan Nazarbaev qorynyń qol­daýymen uıymdastyrylǵanyn atap­ ótken abzal. Barlyq oqytý, damy­­tý standarttary eýropalyq deń­­geıde jasalǵan. Qory­myz­dyń kómegimen elimizdiń den­saý­lyq saqtaý jáne áleýmettik sala­laryna budan da basqa zor qol­daý jasalyp jatqany málim.­ Sonyń ishinde orfandyq aýrý­larǵa shaldyqqan 130 adamǵa 16 mlrd teńgege jýyq qarajat jum­sadyq. Ol aqshaǵa Eýropadan qym­bat dári-dármekter satyp alyn­dy. Tek qana Pavlodar obly­sy­na quny 1 mlrd teńgege jýyq­ preparattar jetkizildi. Inno­vasııalyq protezder, túrli­ mektepter bar. Jalpy, baǵdarlamamyzdyń bar­ly­ǵy aýyldyq jerlerge, ıaǵnı óńir­lerge arnalǵan. Endigi jos­parlap otyrǵanymyz, onko­lo­gııa­lyq aýrýlardy emdeý is-sha­ra­­syna óz kómegimizdi tıgizý. In­no­vasııalyq emdeý sharalary, she­t­elde shyǵarylatyn qymbat dári­-dármek, onkologııalyq dıs­pan­serlerdiń medısına qyz­met­ker­lerin oqytý máseleleri na­zar­­ǵa alyndy. Densaýlyq saqtaý, Eńbek jáne­ halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıs­trlikterimen ju­m­y­symyz alda­ǵy ýaqytta júıe­le­ne túsedi. Bıyl­ jyl basynan bizge 40 myń­ adamnan túrli ótinim tús­ti. Olardyń barlyǵyn biz júıe­li túrde qarap, keshendi baǵ­dar­lamalar qurýdamyz. Res­pý­blıka boıynsha 25 túrli baǵ­dar­la­ma­myz bar, – dep atap ótti ol.

«Samruk-Kazyna Trust» KQ «Qam­­­qorlyq qorymen» birlesip 2019­ jyldan bastap 18 jasqa de­­ıingi balalarǵa arnalǵan 15 orta­­lyq,­ erte aralasý boıynsha 8 orta­­­lyq­ ashypty. Kompanııanyń bas­ dırek­tory Alfııa Ádıe­va­nyń­ máli­metinshe, bıylǵy jyl sońy­na de­ıin Qazaqstanda aýtızm­ge shal­dyq­qan balalardy em­deı­tin 8 orta­lyq ashý josparda tur.

Pavlodar oblysynyń ákimi Asaıyn Baıhanov elimizde, sonyń ishin­de óńirimizde qoǵamdyq qor­­lar­­dyń qatysýymen sońǵy ýa­qyt­ta­­ áleýmettik máselelerdi sheshý ba­ǵytynda aýqymdy jumys iste­lip jatqanyn tilge tıek etti.

– «Jaqsy sóz  – jannyń jy­lýy»­­­ degen. Bir-birimizge jyly qa­baq­ tanytyp, jaqsy sózimizdi ar­nap júrgen qandaı ǵanıbet!  Búgin­ mynadaı tamasha zamana­ýı orta­­lyqtyń ashylyp jatqany ata-analar qaýymyn ǵana emes,­ osy salada qyzmet atqaryp júr­gen­ mamandardy da qýantyp otyr­ǵany sózsiz. Bul ıgilik qoǵam­dyq­ qorlarmen, túr­li­ korporasııa­­larmen serik­tes­tigimizdiń nátıjesinde dúnıe­ge­ kelip otyr. Osy salaǵa ǵu­my­­ryn arnap, aýtıst balalarmen,­ túrli dertke shaldyqqan jas­ós­pirimdermen jumys isteıtin ma­mandarǵa alǵysymyz sheksiz! Qa­zir­gi kúni ata-analar tarapynan ká­meletke tolǵan jastar boıynsha­ ári qaraı ońaltý sharalaryn júr­gi­zýge qatysty saýaldar jıi tú­se­­di. Bul baǵyt boıynsha qazir óńir­de jumystar qolǵa alynǵan. Son­dyqtan josparlarymyzdyń nátı­jesi bolady dep kútemiz. Osyn­daı birlesken joba-jos­par­la­rymyzdyń arqasynda qoǵamda qa­lyptasyp turǵan ózekti má­se­lelerdi sheshýge bolatynyn bú­gingi ortalyq kórsetti, – dedi me­ke­me­niń tusaýkeser rásiminde óńir bas­shysy.

Robottar balalardy ońaltýǵa kómektesedi

Álemdik tájirıbede aýtıst­ bala­­­larmen túzetý jumystarynda ro­­­bo­ttehnıkany qoldaný qa­lyp­­qa­ aınalǵan úrdis. Barlyq bala­ oqytýshynyń nus­qaý­la­ryn oryn­daı bermeýi múmkin. Son­dyq­tan arnaıy robottar­ bul­ yń­ǵaısyzdyqty joıady. «Qam­qor­lyq»­ ortalyǵynda ma­man­dar­ǵa NAO­ jáne Furhat atty ro­bottar kómek­­tesedi. Olar tur­mys­tyq daǵ­dylardy úıretip, bala­men dıa­log qurady, zeıindi damy­tý­ǵa­ arnalǵan jattyǵýlar ótki­zip, ke­ńistiktegi qozǵalystyń ne­gizderin qarapaıym túrde kór­se­tedi.

Negizi Pavlodar oblysynda­ psı­hologııalyq aýytqýǵa shal­dyq­qan­ balalardyń qatary jyl sanap ósip­ kele jatqanyn baıqaýǵa bola­dy. Byltyr olardyń sany 3242 bolsa, osy jyl basynda­ 3787 jasóspirim tirkeldi. Olar­dyń 1331-i – mentaldi aýyt­qýy bar bala. Aýtızmge shal­dyq­qan 457 bala esepte tur. Oblys­tyq ońaltý ortalyǵynyń dırek­tory Azıl Manabaevtyń aqpa­ryn­­sha,  munda túrli ońaltý kabı­­­net­terinen bólek, aǵashtan buıym­­dar jasaý sehy, tigin sehy,­ kom­p­ıý­­­terlik synyp bar. Bular­dyń­ barlyǵynda balalar jat­ty­ǵyp,­ is­ tigip, buıymdar jasaýdy úıre­­ne­­­di. Qazirgi tańda óńirde­ 13 psı­­ho­­­lo­gııalyq-pedagogıkalyq tú­­­­­­ze­­tý­­­ ka­bıneti jáne 3 psı­ho­lo­­gııalyq me­­­­dısınalyq-pe­da­gogıkalyq kon­­­­­­sýl­tasııa jumys istep tur.­ Buǵan deıin aımaq­ta aýtızm­ge shaldyqqan bala­larmen tolyqqandy aınaly­sa­tyn jalǵyz «Asyl mıras» or­ta­lyǵy jumys istep kelse, endi on­daı ámbebap ortalyqtyń sany osy­men ekeýge jetip otyr.

«Qazirgi tańda aýtızm spek­tri­ buzylǵan balalar tár­bıe­leý­degi ata-analarǵa maman­dar­­dyń kómegi qol­jetimsiz ne­­mese qaltasy kóter­meıdi. «Qam­qorlyq» orta­lyq­ta­ry­nyń ashy­lýy­ aýtızmniń aýyr túr­leri­men­­ aýyratyn balalarǵa olar ­­tura­­tyn jerde uzaqmerzimdi kó­me­k­­ kórsetýge múmkindik beredi. Biz­­ «Samuryq-Qazyna» jáne «Qa­­zaqstan halqyna» qorlaryna osyn­­daı mańyzdy áleýmettik j­o­ba­ny júzege asyrýǵa qol­daý kór­set­keni úshin alǵy­symyzdy aıtamyz»,  dedi «Qam­­qorlyq qory» dırektory  Araılym Erkinova.

Aıtyp óteıik, «Samuryq-Qazy­na» kompanııalar tobynan­ 1,2 mlrd teńge bólinip, jyl sońyna deıin Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan, Jam­byl, Qostanaı, Jetisý oblys­­­tarynda jáne Almaty qala­synda osyndaı mekeme­ler ashylady. Buǵan deıin mundaı ortalyq Shymkent qalasynda tusaýyn kesti.

Oftalmologııalyq jabdyqtardyń orasan  múmkindigi

Qazaqstanda damýynda­ ke­mis­­tik paıda bolý qaýpi joǵary ba­la­­­­­­­­­­larǵa erte dıagnostıka­ jáne­ erte abılıtasııalyq kómek kór­se­­­tý qajettiliginiń máselesi ózek­ti.­­­ О́mirdiń alǵashqy aılarynan­ bas­tap durys júr­gi­zil­gen dıag­nos­­tıka men túzetý óz­ge­risterdi je­ńildetip qana qoı­maı, sonymen qatar jańa aqaýdyń paıda bolýy­na­ ­­jol­ bermeıdi ári balanyń ómir­ súrý­ sapasynyń jaqsarýyna qol­­ jetkizýge múmkindik beredi deı­di aq halattylar. Osy rette­ Qazaqstannyń medısınalyq uıym­dary «Qazaqstan hal­qy­na»­ qorynyń qoldaýymen shala­ tý­ǵan nárestelerge oftal­mo­lo­gııa­­­lyq skrınıng júr­­gizý jáne za­ǵıptyǵyn emdeý­ge­ arnal­ǵan­ jab­dyqtarmen qam­ta­ma­syz­ etil­­­­gen.

Mundaı múmkindikke Pav­lo­dar ob­­lystyq №1 perı­nataldyq or­ta­ly­ǵy jáne oblystyq bala­lar­ aýrý­hanasy da ıe boldy. Ke­she­ qos medısınalyq meke­me­de of­tal­mologııalyq jab­dyq­tar­dyń­ tanys­tyrylymy ótti.

«Qazaqstan halqyna» QQ bas­qar­ma tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Shyńǵysbaevanyń aıtýyn­sha, qordyń «Shala týǵan náres­telerge oftalmologııalyq skrı­nıng júrgizý jáne retıno­pa­tııasyn emdeýge arnalǵan jab­dyqtarmen medısınalyq uıym­dardy qamtamasyz etý» qaıy­rymdylyq baǵdarlamasy aıasy­n­da Pavlodar oblystyq №1 perınataldyq ortalyǵy jal­py somasy 33,5 mln teń­ge­­ge­­ dıagnostıkalyq asfe­ra­lyq­ lınzalarmen jáne oftal­mo­lo­gııalyq lazermen jabdyq­tal­dy.­ Medısınalyq uıymǵa jab­dyq­­tardy jetkizý mamandardy oqy­tý­men qatar júrgen.

 Oftalmologııalyq jabdyq sha­la týǵan nárestelerdiń kórý­ qa­bi­­­letiniń buzylýyn (retınopatııa) anyqtaýǵa, ýaqy­ty­ly emdeýge jáne aldyn alýǵa múm­kindik beredi. Qazaqstan óńir­lerindegi medısınalyq uıymnyń kópshiliginde oftalmologııalyq skrınıngke arnalǵan jabdyq jetispeıdi. 2022 jyly elimizde dene salmaǵy 2500 gramnan az 20 myńnan astam náreste dúnıege kelse, sonyń 5 myńǵa jýyǵynda retınopatııanyń damý qaýpi joǵary bolǵany tir­kelipti. Sondyqtan shala­ týǵan nárestelerdi oftal­mo­lo­gııalyq skrınıngpen qam­tý­dy ulǵaıtý, retınopatııa­ny­ ýaqtyly emdeý jáne múge­dek­tik deńgeıin tómendetý maq­sa­tynda «Qazaqstan halqyna» qory medısınalyq uıymdardy shala týǵan nárestelerge oftal­mologııalyq skrınıng júrgizý jáne retınopatııany emdeýge arnalǵan jabdyqtarmen qamtamasyz etý jónindegi baǵ­dar­lamaǵa bastamashylyq etti. Byl­tyrǵy jyldyń qazan aıyn­da atalǵan qor, Densaýlyq saq­taý mınıstrligi jáne 13 óńir­diń ákimdikteri arasynda ynty­maq­tastyq týraly úshjaqty memo­randýmdarǵa qol qoıylǵan. Den­saý­lyq saqtaý mınıstrliginiń tiz­be­sine sáıkes medısınalyq uıym­­darǵa jabdyqtardy jetkizý bo­ıynsha úshjaqty sharttar ja­saldy. Baǵdarlama aıasynda­ Qazaqstannyń 13 óńi­r­i­­n­de 28 medısınalyq uıym 57 dıag­nos­tı­kalyq asferalyq lın­za­nyń eki túrimen, 24 dana mań­daı bıno­ký­lıarlyq oftalmos­kop­pen, 7 oftal­mologııalyq lazer­men jab­dyq­talady. Barlyq qural-jab­dyq­tyń jalpy quny – 307 mln teń­ge. Baǵdarlama Astana men Shym­­­kent qalalaryn, Aqmola, Qos­tanaı, Soltústik Qazaq­stan, Qaraǵandy, Ulytaý, Abaı,­ Pav­lo­dar, Túrkistan, Qyzyl­orda, Mań­ǵystaý, Aqtóbe oblys­taryn qam­tymaq.

Pavlodar oblystyq №1 perı­­nataldyq ortalyǵynyń bas dári­ge­ri Aıman Ospanova  búginde mekeme­de 338 medısınalyq qyz­met­ker eńbek etetinin, tek byl­tyr munda 4370 áıel bosan­ǵa­nyn jetkizdi. Bul ortalyqta ne­gi­zinen júktilik kezeńi aýyr ót­ken jáne bosaný kezinde túrli tá­ýe­kel­der týyndaýy­ múmkin analar bosanady.

Byltyr shala týǵan ári retı­no­pa­tııa aýrýyna shaldyqqan 2 balaǵa Almaty men Astana qalalarynda kúr­­deli operasııalar jasalypty. Shala týǵan sábılerge týǵannan re­­tınopatııalyq dıagnos­tı­ka­­­ júrgizilip, olardyń dertke­ shal­dyq­qan-shaldyqpaǵany anyq­­­ta­lady. Sebebi shala týǵan shaqa­laq­tardyń bul dertpen aýyrý táýe­keli joǵary. Mundaı skrınıng túri 2012 jyldan bastap ómirsheń etilgen. Al qor syılaǵan jańa jabdyqtardyń arqasynda ortalyq mamandary sábılerdiń densaýlyǵyndaǵy aqaýdy erterek anyqtap, kúrdeli operasııalardy burynǵydan da sapaly túrde jasaýǵa múmkindik alady. Jalpy, mekeme mamandary sońǵy ýaqytta kóz janaryna ekpe salýdy, sońǵy emdeý ádis-tásilderin meńgerip jatyr.

– Shala týǵan balalardyń tiri qalyp ári qaraı ómir súrip ketý jaǵdaılary sońǵy jyldary jaqsara tústi. Soǵan oraı skrınıng jasaǵanda retınopatııa aýrýlary anyqtalǵan jaıttar da kóbeıdi. Másele mynada, shala týǵan shaqalaqtar uzaq ýaqyt ókpeni tynys aldyratyn apparatta jatqanda ottegi mólsheriniń tym kóp bolýynan kóz janarynyń tamyrlary zaqymdanady. Sóıtip, kóz aýrýlary paıda bolady, – dep túsindirdi bas dáriger.

Al mekemeniń kóz dárigeri Sáýle Ǵabdylǵazızova sábı ómirge kelgen soń skrınıng sharalary úshinshi aptadan jasalatynyn, anyqtalǵan dert úshinshi satysynda ekeni anyqtalsa, operasııa taǵaıyndalatynyn jetkizdi. Byltyr retınopatııa boıynsha 40 operasııa jasalǵan.

PAVLODAR