Aqsýdaǵy jańa qazandyq birneshe jyldan beri iske qosylmaı turǵany jaıynda buǵan deıin de jazǵan edik. Mamandar bar kiltıpan áý basta jiberilgen ınjenerlik sheshimderde deıdi. Energetıka salasynyń ıisi murnyna barmaıtyndardyń syzǵan syzbalary memlekettik saraptamadan qalaı ótip ketkeni tańǵaldyrady. Jobalaýshylar alty birdeı qazandyq agregatynda janatyn kómirdiń 40 paıyzy kúl kúıinde qalatynyn, onyń syrtqa shyǵýy kerek ekenin umyt qaldyrǵan tárizdi.
Aqsýdaǵy jańa qazandyq aldaǵy qysqa taǵy daıyn bolmaı shyǵatyn túri bar. Qurylysyna 11 mlrd teńge jumsalǵan energetıkalyq nysan 2019 jyly paıdalanýǵa berilýi kerek-tin. Alaıda qazandyq jobasyndaǵy áý basta jiberilgen kemshilikter oǵan múmkindik bermeı, jańa óndiris iske qosylmaı jatyp qat-qabat máseleler anyqtaldy. Negizi bul qurylystyń salynýyna oblystyń burynǵy ákimi Bolat Baqaýov múddeli bolǵan. 2017 jyly qoıarda qoımaı júrip, osy bir sátsiz jobany bastap jiberdi. «Aqsý shahary bir maýsymda 120 gıgakalorııa jylýdy tutynsa, jańa qazandyq 180 gıgakalorııa beredi. Jańa nysan turǵyndardyń suranysyn ótep qana qoımaı, qalanyń damýyna múmkindik týdyratyny sózsiz. Qazandyq eki-aq jyldyń ishinde turǵyzylyp, paıdalanýǵa beriledi» dep lepirgeni esimizde. О́kinishke qaraı, 2019 jyldyń kúzinde tapsyrylýǵa tıis alyp nysan odan keıingi 3 jylda da tapsyrylmady. Áý basta bólingen mıllıardtardyń jetpeıtini aıqyn bolyp, qosymsha 750 mln teńge bólindi. Biraq ol qarajat ta máseleni sheshpedi.
Bul máselege odan keıingi óńir basshysy Ábilqaıyr Sqaqov ta aralasyp, byltyr kúzde júrgizemiz dep sóz bergen. Sóıtsek, ol ýáde de qurǵaq bolyp shyqty. Al byltyr qarasha aıynda Aqsý ferroqorytpa zaýyty aýmaǵynda jumys istep turǵan eski qazandyqta (ázirshe qalany jylýmen qamtyp turǵan sol ǵana) apattyq jaǵdaı oryn alyp, turǵyn úılerdegi jylý batareıalary qatyp qala jazdady.
Aqsý qalasynda salynyp bolǵan jańa qazandyqtyń «jyry» jýyq arada bite qoıatynyna oblystyń búgingi basshysy Asaıyn Baıhanov ta kúmánmen qarap otyr. Qazandyq osy sáýir aıynda barlyq parametrin rettep, jylý berýdiń tıisti normatıvterin kórsetse, bılik ókilderi ony qabyldaýǵa daıyn. Iаǵnı stansadan shyǵatyn jylýdyń temperatýrasy 150 gradýs, al árbir qazandyq agregaty óndiretin jylý qýaty 30 gıgakalorııany baǵyndyrýy shart (jıyntyǵy 180 gıgakalorııa). Qazandyqtarda janǵan kómirdiń kúli syrtqa avtomatty túrde shyǵýy kerek. Eger stansa senimnen shyqpasa, paıdalanýǵa qabyldanbaıdy. Al Aqsýǵa jylý berýdi jergilikti ferroqorytpa zaýytyndaǵy qos qazandyq jalǵastyra beredi. Onyń da jaǵdaıy ońyp turmaǵanyn aıttyq. Deıturǵanmen, Aqsý shaǵyn shahar bolǵandyqtan amaldaı turýǵa bolady deıdi jergilikti bılik ókilderi.
Bir qyzyǵy, jyl saıyn kúzde jańa qazandyq kezekti ret iske qosýǵa daıyn bolmaı shyqqanda merdiger «KBI Energy» JShS-niń jańadan sebep-syltaýlary ázir turady. 2020 jyly ınjenerler energetıkalyq nysannan shyǵatyn jylýdyń tarıfi naqty túrde alǵanda asa qymbatqa túsetinin ańǵarypty. Tipti sýǵa qosylý júıesi de kásiporynǵa tikeleı júrgizilmegen. Jobalyq-smetalyq qujattamalar men tehnologııalyq sheshimderdiń durys júrgizilmeýi saldarynan osyndaı kúrdeli jaǵdaıǵa tap bolǵanyn ańǵarǵan jergilikti bılik kómir qunyn sýbsıdııalap, ferroqorytpa zaýytynyń sýyna aparyp qosty. Al elektr energııasyn jergilikti GRES-ten alatyndaı jaǵdaı jasady. Munyń barlyǵy shyǵynyn azaıtyp, tarıfti tómendetedi dep kútilgen. Alaıda aldyn ala esepteýler boıynsha jańa tarıf quny qazirgi qoldanystaǵy tarıften 1,4 esege qymbattap ketetini belgili boldy. Biraq tarıf baǵasy ári ketse 25 paıyzdan aspaýy kerektigi týraly tapsyrma berildi.
Byltyr kúzde merdiger kompanııanyń ókilderi tehnologııalyq úderisti qurý barysynda jiberilgen negizgi kemshilikterdi jaıyp saldy. Baqsaq, otyndy qazandyqqa laqtyrý, shyǵarý júıesinde problemalar bar eken. Eń áýeli salynǵan kómirdiń ózi peshte tolyq janyp ketpegen. Iаǵnı aýa jetispeıdi. Onyń ústine peshte jaǵylatyn kómirdiń 40 paıyzy kúl kúıinde qalady. Jobalaýshylardyń oıynsha, agregatta janyp bolǵan kómirdiń kúli qazandyqtan sýdyń qatty aǵynymen aıdalyp shyǵyp, odan ári taspaǵa jetkizilýi kerek-tin. Alaıda kúl kesekteri bagerlik sorǵy ornalasqan jerdegi qubyrdan ótpeı, keptelip turyp qala bergen. Sýdyń kúshi jetpeıtinin túsingen merdiger úlken qaldyqtardy usatatyn qondyrǵy ornatýǵa sheshim qabyldaıdy. Alaıda ol da óziniń nátıjesin bermegeni baıqalyp otyr. Amaly quryǵan «KBI Energy» JShS endi ERG kompanııasyna qaraıtyn Aqsý elektr stansasyn kinálap otyr. Qazandyqty tazalaýǵa arnalǵan sý sol jerden alynady eken. Aıtýlarynsha, stansa sýdy jetkilikti deńgeıde bermeıdi, onyń kúl tógiletin ornynan alynatyn tazartylǵan sýdyń qysymy tómen. Sóıtip, jańa qazandyqtaǵy sorǵylarǵa sý durys barmaı, agregattarda janyp ketken kómirdiń kesekterine sý aǵynynyń kúshi jetpeıdi-mis.
«EEK» AQ Aqsý elektr stansasynyń bas ınjeneri – operasııalyq dırektor Vadım Vereshaka áý basta jańa qazandyq ıelerine stansa tehnıkalyq sharttardy usynǵanda sýdyń qysymy kórsetilmegenin, al joba ıesi ony múlde suramaǵanyn aıtady.
«Bilýimshe, ondaǵy qazandyqtarǵa órtke qarsy sorǵylar ornatylǵan. Mundaı qondyrǵylar sý jınalatyn jerden sý sorǵanda qazandyq úshin qajetti parametrlerdi berýge qabiletsiz. Bul jaıynda biz qazandyq ıelerine, jergilikti bılik organdaryna birneshe márte jazbasha túrde eskertkenbiz. Bizdi bul jobada tazartylǵan sýy bar rezervtik qorlardyń múlde eskerilmegeni tańǵaldyryp otyr. Keleshekte tazartylǵan sý jylý maýsymy qyza túsken ýaqytta qazandyq agregattaryna berilmeı qalsa, qazandyq tolyq isten shyǵýy ǵajap emes. Al bul – Aqsý halqyna úlken qaýip, Ekibastuz qalasynyń kebin qushatyny anyq», deıdi maman.
Osylaısha, jańa qazandyqty iske qosý búginde úlken máselege aınalyp tur. Jergilikti bılik ókilderi aldaǵy ýaqytta ony qabyldap alǵanymen, ýaqyt óte shıki jobanyń osal tustary syr berip, Arqanyń aıazyna shydas bermeýi ábden múmkin. Sondyqtan kommýnaldyq salaǵa jaýaptylar da ári-sári kúı keshýde. Al tarazy basynda 40 myńǵa jýyq halyqtyń taǵdyry tur.
Aqsý men Ekibastuzdy qoıyp, keıingi jyldary oblys ortalyǵynda da jylýdyń problemasy boı kórsete bastady. Qalada aldaǵy qysta jylý tapshylyǵy qalyptasyp, odan arǵy jyldary másele kúrdelene túsetinge uqsaıdy. Osynyń aldyn alý úshin oblys ákimdigi men ERG kompanııasynyń basshylyǵy Pavlodardyń №1 JEO-daǵy úshinshi qazandyq agregatynyń boılerin qaıta qurý boıynsha kelisimge kelgen. Ol shaharǵa qosymsha 112 gıgakalorıı jylý ákeledi. Túsiniktirek bolýy úshin aıtyp óteıik, «Dostyq» shaǵyn aýdany tolyq salynyp bitkende ol jerdegi turǵyn úıler men áleýmettik mekemelerdi jylytý úshin shamamen 48 gıgakalorıı jylý qajet bolady. Sondyqtan qosymsha jylý qýaty qazirgi tapshylyqty joıýǵa qaýqarly. Qaıta qurý sharalary shamamen keler jyly bastalyp, aıaqtalady. Buǵan qosa atalǵan jylý stansasynda qosymsha taǵy 2 jylý qazandyǵyn salý josparlanyp otyr. Árqaısysynyń quny 35 mlrd teńgege baǵalanatyn qos joba boıynsha kelisim men tıisti smetasy ýaqtyly jasalsa, shamamen 2026 jyly qurylys bastalyp ketpek. Jańa qazandyqtardyń árqaısysy 150-300 gıgakalorıı jylý beredi dep boljanýda. Bul jobalar ómirsheń etilse, qala qarqyndy óskenniń ózinde aldaǵy 15-20 jylda jylý barlyǵyna jetkilikti bolady.
«Pavlodar jylý jelileri» mekemesiniń ókili Galına Volkova qazirdiń ózinde jańa nysandardy ortalyq jylýǵa qosatyn múmkindik joq ekenin jetkizdi. Tehnıkalyq sharttar tek áleýmettik ǵımarattar úshin ǵana usynylýy múmkin dep otyr. О́tken naýryz aıynda jeke azamattardan jylýǵa qosylýǵa qatysty 6 ótinish túsken eken. Jylý jetkiliksizdigin alǵa tartqan kásiporyn olardyń barlyǵyn keri qaıtarypty.
Pavlodar oblysy