Keıingi kezde qoǵamda ásire qamqorlyq beleń alyp bara jatqandaı. Árıne, jan-janýardy qorlaýǵa bolmaıtynyna bárimiz kelisemiz. Biraq keı jaǵdaıda olardyń quqyǵy adam quqyǵynan bıik turyp jatatyn kezi bar.
Taıaýda áleýme ttik jelide qasqyrdy shynjyrmen uryp óltirgen adamnyń beınejazbasy tarady. Keıinirek osy beınejazba zooqorǵaýshylar nazaryna iligip, quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanǵan syńaıly. Kóp uzamaı polısııa qyzmetkerleri túz taǵysyna qatygezdik tanytqan adamdy tapty. Aqtóbe oblysy Yrǵyz aýdany polısııa basqarmasynyń qyzmetkerleri qasqyrdy shynjyrmen uryp-soqqan er adam 37 jastaǵy turǵyn ekenin anyqtaǵan. Resmı málimetke súıensek, ustalǵan adam qasqyr malyna shabýyl jasamaq bolǵanyn, sodan keıin túz taǵysyn motosıklimen qýyp jetip, shynjyrmen óltirgenin túsindirgen. Qazirgi tańda aýyl turǵynyna qatysty Qylmystyq kodekstiń 316-baby 3-bóligine sáıkes «Janýarlarǵa qatygezdikpen qaraý» boıynsha sotqa deıingi tergeý bastaldy.
Bul oqıǵanyń sońy qalaı aıaqtalatyny, malshyǵa qandaı jaza taǵaıyndalatyny belgisiz. Árıne, qasqyrdy shynjyrmen uryp alǵanyn vıdeoǵa túsirip, áleýmettik jelige salý durys emes. Biraq oǵan qatysty isti tereń zerttegen jón. Árıne, «ásireqamqorlyq» qajet emes. Bulaı deýimizdiń birneshe sebebi bar. Birinshiden, qasqyr – Qyzyl kitapqa engen haıýan emes. Tipti ony aýlaýǵa resmı ruqsat ta bar.
Ekinshiden, beınejazbada malshy kókbórini qınap, tisin julyp, tirileı terisin sypyryp jatqan joq. Basty «kinási» qolynda bar shynjyrmen uryp alady. Álbette, qolynda myltyǵy bolsa azýly jyrtqyshpen betpe-bet kelgennen góri atyp alǵan durys. Alaıda atys qarýym joq eken dep, malyna shapqan qasqyrdy qoıa berýi kerek pe? Túz taǵysy qoıǵa emes, adamǵa shapsa qalaı aqtap alamyz?
El arasynda qasqyrdy «dala sanıtarlary» dep atap, aýrý-syrqaý ańdardy aýlaıdy degen áńgime aıtylady ǵoı. Kókbórini munshalyqty sıpattaýǵa aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalary da az áser etpegen shyǵar. Biraq túz taǵysy kózine qan tolǵanda bir qora qoıdy tartyp ketetini, qatty sýyqta qoradaǵy malǵa túsetini beseneden belgili.
«Ásireqamqorlyq» degennen shyǵady. Taıaýda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde keńeıtilgen keńes ótti. Jıyn barysynda Prezıdent buralqy ıtterge qatysty pikir bildirdi.
«Maǵan búkil oblystan buralqy ıtterge qatysty únemi shaǵym túsedi. Tıisti zańnamaǵa siltep, bılik ókilderinen eshkim onymen aınalyspaı otyr. Biraq mundaı jolmen júrsek, jaǵdaıǵa baqylaý jasaýdan aıyrylyp qalýymyz múmkin. Buralqy ıtterdiń adamdarǵa, ásirese balalarǵa shabýyldaǵany jóninde aqparattar taralyp jatady. Iá, biz jan-janýarlarǵa qamqorlyqpen qaraýymyz qajet. Biraq olardyń adamdarǵa, ásirese balalarǵa shabýyldaýyna jol bermeýge tıispiz. Buǵan qosa, buralqy ıtterdiń shabýylyna tap bolǵandardyń sany artyp keledi. Buǵan jol berýge bolmaıdy. Barlyqtaryńyzdan is-shara qabyldaýdy tapsyramyn», dedi Q.Toqaev.
О́kinishke qaraı, buqaralyq aqparat quraldarynda qańǵybas ıtterdiń adamdarǵa shabýyldaǵany týraly málimetter jıi kezdesedi. Máselen, Batys Qazaqstan oblysynda Qyzyltal aýylynda buralqy ıtter qoradaǵy malǵa shaýyp, 24 qoıdy jaryp ketken. Maldy qoıa berińiz, byltyr jalǵyz Atyraý oblysynda 100-ge tarta balany ıt talaǵan kórinedi. Alda-jalda sol ıtterden qutyrma aýrýy adamǵa juqsa, onyń saldary múldem aýyr bolatyny belgili. О́zderińizge málim, qutyrma – aldyn ala vaksına salý arqyly emdeletin, asqynyp ketse múldem jazylmaıtyn aýrý.
Jalǵastyra berseńiz, buralqy ıtterdiń shabýylyna qatysty tizim munymen bitpeıdi. Osydan eki jyl buryn «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» zań qabyldandy. Alaıda bul qujat ıesiz ıtterdi atýǵa ruqsat etpeıdi. Sonyń saldarynan olardyń sany artyp barady.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Zúlfııa Súleımenova qańǵybas ıttiń kóbeıýine olardy ıesiz tastaǵan adamdar kináli ekenin alǵa tartady. Bul máseleniń sheshimi retinde panajaılar salyp, sterılızasııa jasaýdy usynady. Alaıda munyń bári mol qarajat talap etetini anyq. Endeshe, buralqy ıtterden qutylýdyń jalǵyz joly – olardyń sanyn azaıtý.