Maqtaǵandy kim jek kórsin, biraq shekten shyqqan qoshemetshildiktiń aqyry qaıda aparyp soǵatynyn pendesi bar bolǵyr baǵamdaı bermeıdi-aý. Qolpashtaýdyń arqasynda kóterilgen «bıiginen» túse almaı qalady. Kelesi joly da «asqaraly belesten» tómendegisi kelmeı, maqtan minezdemeni ishteı tilep turady.
Erdi de elirtetin – bos maqtan. Ádebıet áleminde Abaıdan keıin, ǵylymda ál-Farabıdi ǵana aldyǵa salyp, qaıratkerligi álemdik reformatorlarmen qatar aıtylatyn bir jaman ǵadet qalyptasty. Ásirese qolynda bıligi bar laýazymdy tulǵanyń sıpattamasy sumdyq. Búkil eldiń sharýasyn tyndyryp jatqan sol kisi. Álgi laýazym ıesi bolmasa, halyqtyń kúni qarań qalatyn tárizdi...
Kún saıyn aınalasy sarnaı bergen soń, adam da pende – «shynynda da solaı ekenmin» dep qalatyny ras-aý. О́tken otyz jyl ishinde tuńǵysh Prezıdentke teńeýdiń, qoshemettiń neshe atasy aıtyldy ǵoı. Táýelsizdik eıforııasynyń áseri me, álde basynda shynynda da solaı kórindi me, áıteýir el basshysy qolpashtaý men teńeýdiń túr-túrimen beınelendi. Aınala bitken áp-sátte «nurlanyp» shyǵa keldi. Aqyr aıaǵynda álemdegi eń baı til degen qazaq tiliniń ishinen teńeý tappaı ábden daǵdarǵanymyz bar. Sonyń barlyǵy zııaly qaýym ókilderiniń qatysýymen júzege asty. Pendeni, halyqqa qyzmetshini kókke kóterip, paıǵambarlarmen para-par jasaǵan da solar.
Esterińizde me, 1996 jyly qalyńdyǵy kere qarys bir kitap shyqty. Onyń kimge arnalǵany onsyz da túsinikti. Shırek ǵasyrǵa sozylǵan «maqtaý marafony» osy jınaqtan bastaý alǵandaı. Ishindegi taqyryptary qandaı deseńshi! «Bizdiń baqytymyzǵa týǵan ul», «Aǵa býynnyń alǵysy mol», «El senedi saǵan», «Isi – oń, baǵyty – muratty», «Qyrandaı qanatyńdy keńge jaıyp», «Uly senim», «Barlyq ulttyń basyn qosqan» – ult zııalylarynyń qalamynan týǵan dúnıeler. Pragmatıkalyq paıymnan góri zııalylarda emosııalyq kóńil kúı basym ba dersiz. Sergek oı bolmaǵan tusta ómirdi de, qoǵamdaǵy ózgeristi de obektıvti túrde baǵalaı almaıdy ǵoı. Ult zııalylary memlekettiń múmkindigi men qoǵamnyń halin naqty paıymdaı almasa, eldiń kósh-kerýeni baǵyt-baǵdarynan aıyrylýy nemese jurtta qalýy zańdylyq emes pe.
Jınaqtyń ishindegi aqyn Qadyr Myrza Álıdiń «Eldiń sálemi» – aqıqatynda da sol tustaǵy «Qulaq asatyn memleketke» qarata aıtylǵan bazyna. «Buzýǵa bolmas tabıǵı taǵdyr jelisin, Bıyl men biraz aralap qaıttym El ishin. Shyndyqty aıtý shynymen qıyn keı kezde, О́tirikti aıtý odan da qıyn men úshin!». О́leńniń sońǵy eki qataryna eriksiz qosylasyń: shyndyqty aıtý qıyn bolǵanmen, ótirik aıta almaıtyn aqyn ony aıtýǵa májbúr. О́ıtkeni, eldiń sálemi – eldiń amanaty.
О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń ortasyndaǵy alańdatarlyq ahýal Qadyr aqynnyń kóz aldynda. Qaladaǵylardyń tirligi shúkirshilik bolǵanymen, aýyldaǵylardyń jaǵdaıy máz emes-ti . «Dalaǵa qarap alańdaı berem, alańdaı: Baıaǵy maldan qalypty-aý bosap dalam baı. Jetkiz dep túgel joldady sálem El menen; Men sizben kúnde syrlasyp júrgen adamdaı» deıtini sol Qadyrdyń. «Kúnde syrlasyp júrmese de» memleket basshysyna eldiń sálemin jetkizýge mindetti aqyn. О́ser eldiń aqyny ǵana emes, jurtynyń jaǵdaıyn oılaǵan árbir azamaty osylaı oılaýǵa, tolǵanýǵa tıisti ǵoı. El basshysymen jaqyn «syrlasatyndardyń» ony da, halqyn da qandaı kúıge jetkizgeninen búginde túgeldeı qoǵam habardar...
«Ártúrli oılar, ártúrli pikir ár úıde... Kóregen kóńil aldamshy sózge erı me?! Marapat, madaq, maqtaýdyń bári – dostyq ta, Synaýdyń bári – dushpandyq emes, árıne!» Qadyr aqynnyń munysy – «dos jylatyp aıtady» degeni. «Halyq únin estıtin memleket» bolsa. Alaıda ol kezde bılik tek qoshemetti kóbirek esitýge qulyqty edi...
«Halyqqa – qoshemetshil de bir, qul da bir», deıdi uly Abaı. Buǵan birdeńe qosý qıyn endi. Sanasy sergek, eldiń jaıyn, halyqtyń qamyn oılaıtyn jan bolsa, jónsiz qoshemettiń aqyry qaıyrly bolmaıtynyn paıymdaıdy. Al qoshemetshil kisilerdiń ádiletke bet burǵan qoǵamda da kezdesýi quldyq psıhologııadan áli aryla almaı kele jatqandyǵymyzdyń kesiri shyǵar?..
Aıtpaqshy, erkine jiberse, qazirginiń saraı aqyndary men shejireshileri de bar ónerin tanytqaly tur. Múmkindik berse, búgingi bıliktiń de qolpashtaýyn kelistirip, olardyń batyr babalaryn, bı-danalaryn túgendep bergisi bar. Zadynda, laýazymdy tulǵanyń halyqqa jasaǵan qyzmeti men qoshemettiń arasyn baǵamdaı bilgenge ne jetsin.