QR Premer-mınıstri Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda mashına jasaý salasyn odan ári damytý jónindegi sharalar qaraldy, dep habarlaıdy Egemen.kz Úkimettiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaevtyń aıtýynsha, búgingi tańda Qazaqstan ekonomıkasy qurylymyndaǵy mashına jasaý salasynyń úlesi – 1,5%, al óńdeý ónerkásibindegi úlesi – 13%. Qazirgi ýaqytta salada 3,8 myńǵa jýyq kásiporyn jumys isteıdi, jumyspen qamtylǵandar sany 118 myńnan asady.
Jalpy mashına jasaý salasy – óńdeýshi ónerkásiptegi eń qarqyndy damyp kele jatqan salalardyń biri: eger sońǵy 5 jylda óńdeýshi ónerkásiptiń ortasha ósý qarqyny 4,5% bolsa, mashına jasaý salasy 17,6% ósim kórsetti.
Mınıstrdiń aıtýynsha, salany odan ári nyǵaıtý aıasynda jańa jobalarǵa kóp kóńil bólinedi. Máselen, 2028 jylǵa deıin 1,7 trln teńgege 24 myńnan astam jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 151 jobany iske asyrý josparlanǵan. Olardyń ishinde temirjol, aýyl sharýashylyǵy, elektr tehnıkasy, munaı-gaz, taý-ken metallýrgııa mashınasyn jasaý, sondaı-aq avtomobıl jasaý salalaryndaǵy kásiporyndar bar. Atap aıtqanda, 2023 jyly 217 mlrd teńgege 3,5 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 29 joba iske qosylady dep kútilýde.
Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev iri munaı-gaz jobalaryndaǵy qazaqstandyq taýarlar úlesin arttyrý maqsatynda Munaı-gaz mashınasyn jasaýdy damytýdyń halyqaralyq ortalyǵy qurylǵanyn baıandady. Onyń jumysy aıasynda $400 mln somasyna bolashaqta otandyq óndirýshiler (zaýyttar) jetkize alatyn suranysqa ıe ónimderdiń 7 toby anyqtaldy. Ol úshin iri munaı-gaz jobalarynda jergilikti taýar óndirýshilerdi qoldaý tetikteri engizildi, olardyń qatarynda «Erte tender», «Synamalyq tapsyrys» jáne «Investısııalardyń ornyna kelisimshart» bar.
Otyrysta Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erqanat Maqanov sóz sóıledi.
Premer-mınıstr ótken 5 jylda Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy mashına jasaý salasynyń úlesi 1,5 ese, al óndiris kólemi 3 ese ósip, 3 trln teńgeden asqanyn atap ótti. О́tken jyldyń ózinde salaǵa $470 mln-nan astam sheteldik ınvestısııa tartyldy. Sondaı-aq salany odan ári damytý áleýeti zor.
«Otandyq ónimdi eksporttaý úshin bizde aıtarlyqtaı múmkindikter bar. Mysaly, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderiniń mashına jasaý ónimderi ımportynyń jalpy kólemi 2021 jyly $141 mlrd-ty qurady. Iаǵnı, elimizdiń atalǵan naryqtaǵy úlesin áli de arttyrýǵa bolady», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, jabdyqtardyń tozý deńgeıiniń joǵary bolýy ózekti másele bolyp otyr. Ortasha alǵanda, mashına jasaý salasyndaǵy bul kórsetkish – shamamen 40%. Negizgi kásiporyndardyń jaı-kúıi aıtarlyqtaı jańǵyrtýdy jáne rekonstrýksııalaýdy talap etedi.
Osyǵan baılanysty Álıhan Smaıylov birinshi kezekte shaǵyn jáne orta bıznes úshin qarjylandyrýdy qoljetimdi etý, sondaı-aq О́nerkásipti damytý qorynyń jelisi boıynsha qarjylandyrý qajettigin atap ótti.
Premer-mınıstrdiń pikirinshe, munaı-gaz mashınasyn jasaý salasynyń da damý áleýeti zor. Qazir bul sektordaǵy óndiris kólemi – shamamen $160 mln. Bul oraıda ımport kólemi $1,6 mlrd-tan asady.
«Kórip otyrǵanymyzdaı, ondaǵan ese aıyrma bar. Ony barynsha qysqartý kerek. Otandyq jańa óndiristerdi qurýǵa járdemdesý úshin 2020 jyly iri jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen birlesip, Halyqaralyq munaı-gaz mashına jasaý ortalyǵy ashyldy. Jergilikti óndirýshilerdiń áleýeti men joǵary qyzyǵýshylyǵyn eskere otyryp, osy baǵyttaǵy jumysty kúsheıtý qajet», dedi Álıhan Smaıylov.
Sonymen qatar Úkimet basshysy aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn jasaý máselesine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta elimizdiń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parkiniń tozýy shamamen 76%-dy quraıdy. О́tken jyly otandyq kásiporyndar 15 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn óndirdi. Alaıda bul – jetkiliksiz.
«Dıhandarǵa jańa tehnıka qajet! Sondyqtan óndiris qarqynyn arttyrý qajet. Ol úshin bizde barlyq qajetti quraldar men múmkindikter bar», dedi Premer-mınıstr.
Sondaı-aq ónerkásip kooperasııasyn damytýdyń mańyzy atap ótildi. Búginde respýblıkada General Motors, Alstom, General Electric, Daewoo Bus, Hyundai jáne t.b. sııaqty mashına jasaýdaǵy iri álemdik kóshbasshylarmen birlesken kásiporyndar tabysty jumys isteýde.
2020 jyly iske qosylǵan Qaraǵandy oblysynyń Saran qalasynda tehnıka jáne avtobýstar shyǵaratyn zaýyt – ónerkásip kooperasııasynyń biregeı mysaly. Onyń qýaty – jylyna 1 200 kólik quraly. Kásiporynǵa 11,9 mlrd teńge ınvestısııalandy, zaýyt tolyq qýatyna shyqqannan keıin onda 1 000-ǵa jýyq adam eńbek etpek.
«Bul jumysty jalǵastyrý kerek», dedi Álıhan Smaıylov.
Ol mashına jasaý salasyn odan ári damytý úshin Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha tıisti bes jyldyq Keshendi jospar ázirlenip jatqanyn eske saldy. Ony iske asyrý mashına jasaý salasyndaǵy óndiristi 2 eseden asa, eksport kólemin 3 ese, negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııalardy 1,5 ese arttyrýǵa, sondaı-aq eńbek ónimdiligin eki ese arttyrýǵa múmkindik beredi.
«Memlekettik qoldaýdyń arqasynda otandyq kásiporyndar turaqty jumys oryndaryn qurý, sondaı-aq jańa óndirister ashý jáne jumys istep turǵan kásiporyndardy jańǵyrtý arqyly eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna óz úlesin qosa alady», dedi Premer-mınıstr.
Qorytyndylaı kele, Úkimet basshysy qysqa merzimde Mashına jasaý salasyn damytýdyń keshendi josparyn kelisýdi, Halyqaralyq munaı-gaz mashına jasaý ortalyǵynyń tıimdiligin arttyrýdy, sondaı-aq Qazaqstanda analogtary bar ımporttyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna ınvestısııalyq sýbsıdııa berý mólsherlemesin 25%-dan 15%-ǵa deıin tómendetý máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy.