Indetpen kúresý – mindet

Keselge qarsy  keshendi qujat

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev nashaqorlyq problemasyn jıi kóterip keledi. Túr­kistanda ótken Ulttyq qu­ryl­taıda ol zamannyń zalaldy keseli týraly taǵy da aıtty. «Na­sha­­qorlyq – ult saýlyǵyna zor qaýip tóndiretin kesel. Esirt­ki jastardyń janyn da, tánin de ý­lap jatyr. Biz esirtkini qol­danýdyń, daıyndaýdyń jáne ta­ratýdyń jolyn kesip, tamy­ryna balta shabýǵa tıispiz. Áıt­pese, búkil elimizdiń bolashaǵy bulyńǵyr bolady. Bul másele meni qatty alańdatady. Hı­mııa­­­lyq esirtkiler naryqta keń aýqym­da satylýda. Krımınal­dyq toptar jastardy osyndaı zańsyz áreketterge tartyp jatyr», dedi.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Ishki ister mı­­nıstrligi Esirtki bıznesine jáne nashaqorlyqqa qarsy kú­res­ke arnalǵan keshendi jos­par (2023-2025 jyldar) daıyn­dap, maýsym aıynda ol Úki­met qaýlysymen bekitildi. Bul qujatta qoǵam úshin asa qaýipti ásirese sıntetıkalyq preparat­tardyń taralýynyń jolyn ke­sý, olardyń qoljetimdilik deń­geıin tómendetý, adamnyń nasha­qorlyqqa salynǵanyn der kezin­de anyqtaý júıesin engizý, esirt­ki qoldanatyn adamdardyń naqty esebin qalyptastyrý, esirtki bıznesine qarsy kúresetin or­gan­dardyń materıaldyq-tehnı­kalyq jaǵdaıyn nyǵaıtý kózdelgen.

«Prezıdent memlekettiń esir­t­­kige qarsy saıasatynyń ózek­­tiligin atap ótip, naqty baǵyt­­tardy belgilep, jospardy iske asy­rý boıynsha mindetterdi al­ǵa qoıdy. Ony IIM-niń ve­dom­stvo­ishilik deńgeıinde sa­pa­­ly jáne tıimdi iske asyrý maqsatynda qolǵa alynatyn árbir is-shara mınıstrliktiń tıisti qyzmetterine bekitilip berildi. Sonymen qatar IIM-de keshendi jospardyń árbir tarmaǵyn iske asyrý boıynsha is-qımyl algorıtmi ázirlendi. Bul onyń oryndalý dınamıkasyn apta saıynǵy segmentte baqylaýǵa múmkindik beredi, qajet bolǵan jaǵdaıda bizdiń is-áreketterimizdi túzetý boıynsha sharalar qabyldanady», deıdi IIM Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamenti bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi Baqytjan Ámirhanov.

Qylmys órship tur

Elimizde esirtki bıznesimen baılanysty qylmystar azaımaı tur. Ishki ister organdary onyń túr-túrin taratýshylar men satýshylardy kún saıyn ustap jatyr. Bul nashaqorlar sanynyń az emestigin jáne elimizdiń batys pen shyǵys, ásirese ońtústik pen soltústik arasynda esirtki jóneltýge arnalǵan tranzıttik aımaqqa aınalǵanyn kórsetse kerek.

Bıyldyń ózinde tártip saq­shylary 210 kılodan astam túrli sıntetıkalyq psıhoaktıvti zat­tardy tárkilegen. 31 esirtki zert­hanasy tabylyp, qyzmetine tyıym salyndy. Qazir esirtkiniń túrlerimen qosa, ony satý men tasymaldaýdyń da neshe túrli joldary paıda bolyp jatyr. Nashaqorlardyń súıikti «erme­gine» jetý úshin oılap taýyp jat­­qan fantazııalarynda shek joq.

Máselen, jýyrda Shymkent qalasynda júrgizilgen reıdtik is-sharalar barysynda Esirtki qylmysyna qarsy kúres basqar­masynyń qyzmetkerleri qala­daǵy túngi klýbtardyń biriniń kireberisinde tyıym salynǵan zattar bar degen kúdikpen eki jas­ty toqtatqan. Tekserý ke­zin­­de 22 jastaǵy boıjetkennen untaqty zaty bar shaǵyn po­lıetılen paketi tabyldy. Tár­tip saqshylary dál osyndaı untaq­ty onyń 19 jastaǵy dosynan da tárkiledi. Olar esirtkiniń bir­rettik dozasyn qoldanyp kórý maqsatynda shulyqtaryna ja­syr­ǵan bolyp shyqty.

Al Mańǵystaý oblysynda Telegram qosymshasy arqyly tapsyrma alyp, belgilengen oryn­­darǵa esirtki jasyryp ke­­tý­men aınalysqan 2 azamat qu­­ryq­taldy. Onyń biri – 34 jas­­taǵy er adam Aqtaýdaǵy sý­shı-market jelisiniń basshy­sy bolyp jumys istegen. Bas­­shylyq qyzmetti tas­tap, «baryp kel, shaýyp kel» bolyp júrge­nine qaraǵanda, esirt­kiden túse­tin paıda qomaqty bol­sa kerek. Ekinshi kúdikti, 32 jas­taǵy azamat oǵan zańsyz iste­rin oryn­daýǵa kómektesken. Olar­dyń turǵylyqty jerin tekserý barysynda 692 gramm «mefedron» sıntetıkalyq preparaty tabylyp, tárkilendi.

Maýsym aıynan bas­tap res­­pýb­lıka aýmaǵynda «Qara­so­ra» jedel-aldyn alý is-shara­sy ótip jatyr. Tártip saqshy­larynyń sheńgeline ilingen qyl­­myskerlerdiń sany tóbe sha­shyń­­dy tik turǵyzady, al ustal­maı júrgenderi qanshama?! IIM-niń málimetinshe, tek 2 aıdyń ózinde polıseıler 678 esirtki qylmysyn anyqtaǵan. Onyń ishinde 299-y – ótkizý, 126 asa iri mólsherde esirtkini saqtaý faktisi, esirtkini tutyný úshin uıymdastyrylǵan 2 prıton anyq­talǵan. Al zańsyz aınalymnan tárkilengen esirtki kólemi – 8,5 tonnadan astam.

6 myń graffıtı óshirildi

Elimizdiń barlyq óńirinde ákimderdiń orynbasarlary esirt­kige qarsy profılaktıkalyq is-sharalar josparyn bekitip, maý­sym aıynyń ózinde 1800-den astam profılaktıkalyq is-shara uıymdastyrdy. Onyń ishinde densaýlyq saqtaý mekeme­lerimen birlesip 700-den astam, úkimettik emes uıymdar ókilderimen birge 272 is-shara ótip, oǵan 118 myńnan asa jas qamtyldy.

Ishki ister organdary tarapynan qolǵa alynyp jatqan sharalar jaıynda aıta kele po­lısııa polkovnıgi Baqytjan Ámirhanov: «Barlyq óńirde ÚEU-men birlesip esirtki saıttaryn jarnamalaıtyn graffıtı-jazýlardy anyqtaý jáne boıap óshirý boıynsha aksııalar uıymdastyryldy. Oǵan 200-den asa erikti tartyldy. Jalpy sany 6 myńnan asa graffıtı óshirildi. Sondaı-aq óńirlerde esirtkige qarsy taqyrypta 169 kóshe banneri ornatylyp, 206 LED ekranda áleýmettik beınerolıkter kórsetildi», dedi.

Onyń aıtýynsha, jazǵy lagerlerde, úıirmelerde, aýla klýb­tarynda 12 jastan asqan jet­kinshekterge arnalǵan sport­tyq jáne demalys is-sharalary ótkizilip, oǵan eriktiler men úki­met­tik emes uıymdardyń ókil­deri belsendi qatysqan. Ishki ister mınıstrligi esirtki qyl­mys­­taryn jasaý úshin yqtı­mal qaýipti oryndardy anyqtaý boıyn­­sha jumysty támamdap, endi ákim­der aldynda sol oryn­dar­ǵa beı­nebaqylaý kamerala­ryn ornalastyrý boıynsha bas­ta­ma­shylyq jasaýdy josparlap otyr.

Esirtki bıznesine jáne nasha­­qor­lyqqa qarsy kúreske arnal­ǵan keshendi jospardyń aıasyn­daǵy is-sharalardy iske asyrýǵa 4 tar­maq boıynsha jalpy soma­sy 4,2 mlrd teńge bólingen. Po­lısııa polkovnıgi Baqytjan Ámirhanovtyń aıtýynsha, onyń keıbir taraýlaryn oryndaý Ishki ister mınıstrligine júktelgen. Atap aıtqanda, «Irıs», «Argýs» jáne «Trıton» apparattyq-baǵdarlamalyq keshenderin satyp alý, aýmaqtyq bólimsheler úshin esirtki qylmysyna qar­sy is-qımyl bólimshelerin mate­rıaldyq-tehnıkalyq jaraq­tandyrý kózdelgen.

Buryn saý adam men nashaqor­dyń arasy barynsha alshaqtaý bolsa, qazir eki taraptyń orta­syn elektrondy temeki, veıp sekildi zııandy dúnıeler jal­ǵap jatyr. Mamandar veıp tar­týǵa áýestengen adamnyń keıin esirtkini ermek qylýy ońaı eke­nin jasyrmaıdy. Keıde nasha­qorlardyń sanyn kóbeıtip, esirtki bıznesin gúldendirý úshin arnaıy oılap tabylǵan jospar emes pe degen oıǵa qalasyń. Jas­tar arasynda elektrondy te­­meki shegetinderdiń kóbeıýi na­sha­­qorlyq sekildi keselge shal­dyǵý qaýpin arttyrǵany jasy­ryn emes. Sondyqtan bul prob­le­manyń kún tártibinen túspeı tur­ǵany kim-kimdi de bolsyn oılandyrýy kerek.