1986 jyl. Jeltoqsannyń yzǵarynda alańǵa ádildik izdep shyǵyp, keńes bıliginiń tepkisin kórgen órimdeı bozbalalar men boıjetkenderdiń erligi búgingi jas urpaqqa ańyz bolyp aıtylyp júrgeni haq. Azattyqty jaqyndata túsýge sep bolǵan Jeltoqsan kóterilisinde kerekýlik Saıa Torbaeva da az teperish kórmedi.
«...18 jeltoqsan. Búgingi sabaq oblystyq partııa komıtetiniń artyndaǵy N.Gogol kóshesinde ornalasqan medısına ınstıtýtynyń bas ǵımaratynda ótedi. Alǵashqy sabaq – «Terapııadan» dáris, qalmaý kerek. Dosent V.Lıpıhın óte qatal adam, stýdentter bir mınýt keshikse, eki par boıy dálizde turǵyzyp qoıady nemese dekanatqa baryp ruqsat suraýyń kerek».
Saıa ǵımaratqa jaqyndaı bergende urandatyp kele jatqan qalyń nópirdi baıqady. Basynda ne bolyp jatqanyn túsinińkiremegen. «Nege qazaqty qoımaıdy?», «Nege basqa ulttan?», «Qazaq bolýy kerek?», «Qazaq bolsyn!» degen urandy sózder. Shetteý turǵan bireýinen surap edi, «Qonaevty alyp tastap ornyna basqa jaqtan, ózge ulttan qoıypty», dedi. Saıa mektepti orys tilinde bitirip, ınstıtýtta da orys tobynda oqıtyn. Qazaqshasy da shalalaý. Sol kezde qandaı bula kúsh ekeni belgisiz, ishten býyrqana shyqqan jan daýysy: «Qalaı sonda, Qazaqstandy basqa ult ókili nege basqarýy kerek?» dep shıryǵa shyqty. Qalyń nópirge aralasty da ketti. Qalyń top bir-birine bilekterin aıqastyryp, alańǵa qaraı bettep keledi. Kóbi jastar. Pedagogıkalyq ınstıtýttyń jataqhanasy álgi oqý ǵımaratynyń janynda bolatyn. Odan da júgirip shyǵyp jatqan stýdentter sapqa qosyldy. Polıttehtiń, ózge de oqý oryndarynyń stýdentteri aǵylyp kelip jatyr. Qatarlary kóbeıe tústi.
– Alańǵa taıaı bergende qara kıim kıgen adamdar men mılısııalar, áskerı formadaǵylar bizdi jan-jaqtan qorshaı bastady. Sherýshiler sonda da qaıtar emes. Urandatyp, Shámshi Qaldaıaqovtyń «Meniń Qazaqstanym» ánin shyrqap alǵa umtyldy. Kútip turǵan soldattar qoldaryndaǵy rezeńke soıyldarmen aldyńǵy topty uryp tarqata bastady, keıbiriniń qolyn qaıyryp, endi bireýlerin eki aıaǵynan súırep toptan shyǵarýǵa tyrysty. Alańǵa jetkizbeı keri shegindirdi. Qulap, aıaqqa taptalyp aıǵaılap, shyńǵyryp, yshqynyp, yńyrsyp jatqan daýystar. Keıbir qyzdardyń kózinde jas, bar daýysymen ándetip kele me, urandatyp jatyr ma, yzanyń, úreıdiń kóz jasy ma túsiniksiz... Meniń salmaǵym jeńil bolǵandyqtan qalyń toptyń ishinde aıaǵym birese jerge tımeı, birde jerge tirelip júrip kelemin be, júgirip kelem be, ózim de túsinbeımin. Bar oıym – qulap qalmaý. Qulasań boldy, qaıta turý joq, taptalyp aıaq astynda qalasyń, – dep eske alady sol bir yzǵarly kúnderdi Saıa apaı.
«Áskerıler men mılısııa qyzmetkerleri bizdi arnaıy ákelip qoıǵan avtobýstar men jabyq mashınalarǵa kúshtep engize bastady. Qarsylasqandardy eki aıaq, eki qoldan ustap kólikterdiń ishine laqtyryp jatyr. Meni eki jaǵymnan ustaǵan eki soldat dedektetip súırep ákelip avtobýstyń ishine bir-aq tyqty. Jan-jaǵyma qarasam, bizdiń toptan Jumagúl Ahmetova, basqa fakýltettiń stýdentteri bar eken. Kóbiniń kózderi kógergen, erinderi jyrylǵan, endi bireýiniń basynan aqqan qan qabyrshaqtanyp qata bastapty. Bir kezde menimen bir topta oqıtyn Baıan Bóltirikovany eki soldat eki jaqtan demep, es-tússiz kúıde avtobýstyń edenine laqtyra saldy. Basynan aqqan qan eki betin jaýyp ketken. Kóterýge shama joq, Jumagúl ekeýimiz súırep ákep oryndyqqa otyrǵyzdyq. Esin jıǵanda aıtqany: «Dýbınkamen bastan urdy ǵoı ıtter», dedi erinderi dirildep.
Bizdi Jambyl aýdanynyń ishki ister basqarmasyna alyp kelip, úlken bir bólmege qamady da, árqaısymyzdan jeke-jeke jaýap ala bastady. Surap bolǵan soń biz otyrǵan bólmeden shyǵyp ketti de, biraz ýaqyttan keıin qaıta kelip, «sen, sen, ornyńnan tur» dep tórt-beseýin turǵyzdy da mekenjaıyn, oqý ornyn ótirik aıtqanyn jetkizip, qaıta suraı bastady. Keıin ózimnen jeke jaýap alǵanda bulardyń qaýipsizdik komıtetiniń qyzmetkerleri ekenin bildim.
Meni tergegen boıy ortadan sál joǵary jińishke kelgen, orta jastaǵy, denesin tik ustaıtyn, ádemi kózildirik taqqan azamattyq kıimdegi silińgir qara qazaq boldy. Keıin bilgenimdeı, ol Memlekettik qaýipsizdik komıtetinde basshy laýazymynda eken. О́te sypaıy sóıleıdi. Bir topta oqıtyn Maral degen qyz tergeýshilerdiń qysymyna shydamady ma, álde tezirek qutylǵysy keldi me eken, kim bilsin, «Alańǵa bizdi alyp shyqqan Saıa Torbaeva bolatyn» dep meni uıymdastyrýshy retinde kórsetip jiberipti. MQK bastyǵynyń meni jeke tergeýi de sol eken...
Qaýipsizdik komıtetinen apta saıyn shaqyrtý qaǵaz keledi, senbi kúni ýaqytynan qalmaı tergeýge baramyn. Bar oıym úıdiń ishi bilip qoımasa eken dep júrmin. Tergeý de bitti. Qandaı sheshim shyǵarǵanyn bilmeımin, áıteýir shaqyrtýdy qoıdy», dep jalǵastyrdy jeltoqsanshy.
Máseleleri endi ınstıtýtta qaraldy. Komsomoldan qýylǵannan keıin, fakýltet jınalysynyń sheshimi boıynsha úshinshi kýrsta oqıtyn Saıa Torbaeva, Baıan Bóltirikova, Janna Ańdamasova, Gúljamal Ysqaqova, Gúlbarshyn Muhamedıeva, Jumagúl Ahmetova oqýdan shyǵarylady.
«Keıin eńbek kitapshama qarap otyrsam, oqýdan shyǵarý týraly eki buıryq jazylypty: alǵashqysy 1986 jyldyń 31 jeltoqsandaǵy №1147 buıryq, ekinshisi 1987 jyldyń 9 qańtaryndaǵy № 9 buıryq. Aýylǵa kelip, jumysqa turmaqshy boldym. Sheshem ekeýimiz kúni boıy jumys izdep qaqpaǵan esigimiz joq. Esh jerge jumysqa qabyldamaıdy. Kitapshany kóredi de bastaryn shaıqaıdy. Ákem tanystary arqyly qaladaǵy dárihanaǵa eden jýýshy qylyp ornalastyrdy. Jumysshylar menimen kóp aralaspaıdy. «Saıası senimsiz» ekenimdi bular da biletin sııaqty. Bir jyl eden jýdym».
Saıa Torbaevanyń endigi oqýǵa qaıta qabyldaný, qabyldanbaýyn ınstıtýttyń ǵylymı keńesi sheshetin boldy. Fakýltet dekany Ǵalym Islamǵalıev jaqsy pikir bildirip, oqý bóliminiń meńgerýshisi N.Eırıh: «Ý Torbaevoı v zachetnom knıjke horoshıe osenkı, ýchılas horosho, golosýıý o vosstanovlenıı» dep qoldaıdy. Sóıtip, 1987 jyldyń 8 jeltoqsanynda oqýǵa qaıta qabyldanady.
Qarapaıym qazaq qyzynyń tabanynan ótken Jeltoqsan yzǵarynyń shyndyǵy osy. Saıa Torbaeva qazirgi kúni Pavlodar medısınalyq kolledjinde bolashaq aq jeleńdilerdi daıarlaýǵa zor úlesin qosyp júr. Kúıeýi Ádilbek Ámirenov fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent. Shańyraqtarynda dúnıege kelgen eki perzenti búginde el qataryna qosylyp qalǵan. Aǵamyz ben jeńgemiz beıbit zamannyń máńgiligin, táýelsizdigimizdiń baıandy bolýyn jatsa-tursa tilep otyrady.
Pavlodar oblysy