Áskerdiń áleýeti – bilikti maman

Qarýdyń tilin bilý de – qabilet

Elimizde zaman talabyna saı áskerı bilim berý júıesi qurylǵan. Al búgingi áńgimemiz Qarakemer kentinde ornalasqan 6654 áskerı bólimniń áskerı maman daıarlaý qyzmeti ja­ıynda bolmaq. Ol úshin biz osy bólim­degi túrli qyzmettiń tutqa­syn ustaǵan ofıserlerdi áńgimege tarttyq. Olar kóp jyldan beri jas sarbazdarǵa qarý-jaraqty meńgerý men basqa da qyzmet barysyn úıre­tip, tárbıelep keledi.

Úshinshi oqý rotasynyń, 2-oqý vzvody­ komandıri, leıtenant Ádil Ti­­l­eý­­kenov – artıllerııalyq oq-dári­­­l­erdi jóndeý, zararsyz­dandy­­rý, oqtaý sekildi ınjener­lik ju­mystardyń mamany. О́ske­men qalasynyń týmasy ákesiniń ás­­kerı qyzmetine baılanysty eli­miz­­diń ártúrli óńirinde bilim alyp, er jetken. Ákesi Talǵat Tileý­kenov Ulttyq ulan Bas qol­bas­shy­lyǵynyń Baılanys bas­qar­masy bastyǵy laýazymyn atqarǵan. 

Búginde Qorǵa­nys mınıstrli­giniń Baılanys departamenti basshysynyń orynbasary. Áke jolyn qýǵan Ádil 2018 jyly Astanadaǵy №67 mektepti bitirip, Petropavl qalasyndaǵy Ulttyq ulan akademııasyna oqýǵa túsedi. Sol jerde Reseı Federasııasyna baryp, áskerı bilimin jetildirgisi keletin tálimgerler qataryna qosylady. Barlyq emtıhannan sátti ótken jas óren Penza qalasynda ornalasqan áskerı ınstıtýtqa artıllerııalyq oq-dáriler ınjeneri mamandyǵyna oqýǵa túsedi. Ol munda arnaıy stanoktarmen jumys isteýdi úırendi. Artıllerııada qoldanylatyn oq-dárilerdi ashyp-shashyp, qaıta qurap indete zerttedi. Iri kalıbrli oqtardyń ishki reaksııalaryna saraptama jasap, fızıkalyq qury­lymyn zerdeledi. Búlin­gen, isten shyqqan oq-dáriler­di jóndeý de onyń sabaq barysyn­daǵy mindeti edi. Oq-dáriniń ishindegi jarylǵysh kúkirtterdi nyǵyz­daý, bólshekterdi quras­tyra otyryp, oqty zarıadtaý se­kildi qyzyq ta qıyn oqýdan ótti.

Búginde oqý vzvodynda qarý-jaraqty jóndeý sheberlerin daıyn­daýǵa atsalysyp júr. Oǵan bul isti tolyq meńgerýge nus­qaý­­shysy kómektesken. Sonyń ar­qa­synda oǵan jaýyngerlik daıyn­dyq baǵytynda sarbazdarǵa sabaq berý baqyty buıyrdy. Qazir Ult­tyq ulannyń ártúrli áskerı bó­limderinde ásker qataryna ja­qyn­da qosylǵan sarbazdarǵa Kala­shnıkov avtomatynyń qyr-syryn tanystyryp júr. Baǵdarlama boıyn­sha olarǵa 270 saǵat berilgen.

– Osynsha sabaqtan ótken sarbazdar atys qarýy jónindegi sheber bolyp shyǵýǵa tıis. Munda olar jartylaı jáne tolyq buzyp-jınaý sabaqtaryn jáne qarý aqaý­laryn jóndeý dáristerin ótedi. Tájirıbe jınaıdy. Olar avtomattan bólek, tapanshalar, mergendik vıntovkalar, avtomatty jáne iri kalıbrli granatometter, pýlemetter sekildi ózge de qarý-jaraqpen etene tanysady. Keıin sarbazdar osy atys qarýlaryn jóndeı alatyn áskerı maman bolyp shyǵady, – deıdi Ádil Tileýkenov.

Onyń aıtýynsha, áskerı bólim­ge jylyna eki ret merzimdi áskerı qyzmetke tartylǵan sarbazdar bi­lim alý úshin keledi. Bir jylda 80-ge jýyq adam qarý-jaraq jóndeýdi kásibı turǵyda úırenip shyǵady eken.

Dáldik pen kásibılik

Dál osy áskerı bólimde 4 vzvod­tyń aǵa maman-aǵa nusqaýshysy, aǵa serjant Erjan Babajan úsh jyldan beri BTR-80 kózdeýshilerin daıyndap keledi. Almaty obly­syna qarasty Eńbekshiqazaq aýda­nynyń Taldybulaq aýylynda dúnıege kelgen ol mektepti aıaqtaı salysymen, 2004 jyly Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy kadet korpýsyna oqýǵa túsip, 2010 jyly 6654 áskerı bólimde áskerı bólimshe ko­mandıri bolyp qyzmetke kirisken.

2021 jyly oqý batalonynyń 3 oqý rotasynyń 4 vzvodyna aǵa maman-aǵa nusqaýshy bolyp ta­ǵaıyn­dalǵan. Qazir áskerı maman munda BTR-80 kózdeýshilerine sabaq beredi. Qarapaıym tilmen aıtqanda, sarbazdarǵa BTR-80 áskerı kóliginiń iri kalıbrli tankige arnalǵan Vladımırov oqshasharyn qalaı qoldaný kere­gin úıretedi. Onyń kómegimen áskerı qyzmetshiler pýlemettiń qalaı bólshektenetinin, onymen qalaı nysanany kózdeý keregin úırenedi. Sonymen qatar tankige beıimdelgen Kalashnıkov oqshasharynyń da qyr-syryn meńgertip, tıimdi qoldanýdyń ádis-tásilin kórsetedi. Onyń aıtýynsha, tálimgerleri pýlemetterdiń qurylysyn, oqshashardan kózdeýdi jáne oq atýdy jyldam úırenip alady. Degenmen odan buryn bilim izdep kelgen áskerı qyzmetshige eń aldymen qaýipsizdik erejesi oqytylady eken. Sodan keıin ǵana salalyq bilim beriledi.

– Vladımırov oqshashary – iri kalıbrli qarý. Al Kalashnıkov pýlemeti kishi kalıbrli qarý túri­ne jatady. Birinshisimen úlken brondy tehnıkalardy atýǵa bolady. Ekinshisi jaıaý áskerdi jáne qorǵanysy osal kólikterdi talqan­daýǵa arnalǵan. Biz osynaý qos qarý­dy qalaı qoldanýdy ǵana úıre­nip jatqan joqpyz, sonymen qatar isten shyqqan jaǵdaıda jóndeýge de mashyqtanyp jat­qan jaıymyz bar, – deıdi ásker qataryna úsh aı buryn qosylǵan qatardaǵy jaýynger Ilııas Múlikov.

Kóp jaǵdaıda kózdeýshi ma­man­nyń róline boıy qysqa, biraq kúsh-qýaty mol áskerı qyzmet­shiler saı keledi. Sebebi uzyn boı­ly, iri deneli adam úshin brone­transporterdiń ishinde qozǵalý qıynǵa soǵady. Al fızıkalyq kúshke mán beriletin sebebi – aýyr pýle­metterdi kóterip, júgirý kerek. Árıne, eń bastysy – bilim. On­syz qara kúshten qaıran joq. О́zi qol­danatyn quraldyń bólshek­teri men erekshelikterin bilmeıtin adam­nyń paıdasynan zııany kóp. Sosyn aty aıtyp turǵandaı, kóz­­deý­shiniń kózi ótkir bolǵany ab­zal. О́ıtkeni alys-jaqyndaǵy nysan­dardy joıý úshin mergendik qajet.

– Bizge elimizdiń barlyq je­rin­degi Ulttyq ulan áskerı bó­lim­derinen jylyna eki ret bilim alý­shylar keledi. Bir jylda sha­mamen 120-130 tálimgerdi qa­byl­daımyz. Olar ózderiniń ás­kerı bólimderinde erikti túrde irik­teledi. Densaýlyǵy, ásirese kóziniń kórý qabileti bas­ty nazarǵa alynady. Sondaı-aq sarbazdyń óz yntasy de eskeriledi, – dedi aǵa serjant Erjan Babajan.

Munda óz qalaýymen kelgen merzimdi áskerı qyzmetshiler az emes. Sarbazdardyń sózine súıen­sek, mundaǵy bilim berý deńgeıi jaman emes. Degenmen bizdi aǵa serjant Erjan Babajanovtyń bilim berýge qalaı bet burǵany qyzyqtyrdy.

– Men buǵan deıin 4 vzvod serjanty bolyp júrgen kezde sarbazdarmen únemi birge bolatynmyn. Olardy atys alańdaryna aparatyn edim. Sol kezde pýlemet qoldanýdy oqytý jáne ból­shekteý jumystaryna da atsa­lys­tym. Nusqaý­shylarǵa kómek­tese júrip, ózimniń de qyzy­ǵý­shylyǵym baryn bildim. Nátıje­sinde bir adamdaı bilim men bilik­tilik jınaǵan soń, qazirgi laýazymym ashylǵanyn estip, aýysýǵa ótinish bildirdim. Biz eki aılyq oqýdyń sońǵy kezeńderinde sarbazdardy atys alańyna aparyp, atý jat­tyǵýlaryn jasatamyz. Bul kezde ózimiz de BTR-men oq atyp, úlgi kórsetemiz. Mundaǵy maq­sat – sarbazdarǵa ádis-tásildi kórse­­tý. Mysaly, aýa raıy jel bo­lyp turǵan sátte nemese qarań­ǵy ýa­qyt­ta qalaı atý kerek degen se­kildi suraq­tarǵa jaýap bere­miz. Qysqasy, kez kelgen aýa raıy jaǵdaıynda dál kózdeýdi úıre­temiz, – deıdi aǵa serjant.

Erekshe salanyń erteńi

Osy áskerı bólimniń taǵy bir aǵa serjanty Asylan Momoev Ulttyq ulan RHBQ bólimsheleriniń komandırlerin qalaı daıarlaıtynyn aıtyp berdi. RHBQ degenimiz – Radıasııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qorǵaý. Osy salada 15 jyl tapjylmaı eńbek etip kele jatqan Asylan Momoev Eń­bek­shiqazaq aýdanynyń Aqshı aýylynda 1987 jyly 9 naýryzda dúnıege kelgen. 2009 jyly maýsym aıynda Ulttyq ulannyń 6654 áskerı bólimine qyzmetke alynǵan.

Keıipkerimiz radıasııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qorǵaý quraldaryn jóndeý sheber­lerin daıyndaıdy. Kelisimshart negizinde qyzmet atqaratyn áskerı qyzmetshilerdi, vzvod serjanttaryn ázirleý, radıasııalyq, hı­mııalyq jáne bıologııalyq qor­ǵaý vzvodynyń serjanttaryn jaýyngerlik daıyndyqtan ótkizý, radıasııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qorǵaý bólimshesiniń komandırlerin daıarlaý jáne qaıta daıyndaý, arnaıy óńdeý bólimsheleriniń komandırlerin, arnaıy quraldardy jáne tutandyr­ǵysh – otshashqyshtardy daıyndaý jáne taǵy basqa da mamandardy ázirleýmen shuǵyldanady.

– Pandemııadan keıin RHBQ bólimshelerine erekshe nazar aýdaryla bastady. Mysaly, erterekte bizde RHBQ bólimsheleri bolsa, 2021 jyldan bastap Ulttyq ulan sapynda RHBQ vzvodtary jasaqtala bastady. Vzvodqa úsh bólimshe kiredi: barlaý, arnaıy óńdeý jáne otshashqyshtardy da­ıyndaý. Osydan keıin shtat sany artty. Oń ózgerister bastaý aldy, – deıdi Asylan Momoev.

Biz kelgende ol RHBQ boıyn­sha bilim alýshylarǵa ARS-14 áske­rı kóligin tanystyryp jatty. Bul kólik áskerı tehnıkalar men qarý-jaraqtardy jáne jol­dardy zalalsyzdandyrýǵa ar­nal­ǵan suıyqtyq shashýǵa ar­nal­ǵan. Qyzmeti jaǵynan órt són­dirýshilerdiń kóligine kelińkireıdi. Atalǵan mamandyq boıynsha qaı­ta daıarlyqtan ótetin áskerı qyz­metshiler mundaı tehnıkalarmen egjeı-tegjeı tanysady. Al bilim alatyn sarbazdar RHBQ quraldaryn jóndeýdi oqıdy.

Munda da jylyna Ulttyq ulan­nyń áskerı bólimderiniń sarbazdary eki ret eki aılyq merzimge oqýǵa keledi. 2018 jyldan beri jylyna keminde 60 sarbaz oqytylady. Budan bólek kelisimshart bo­ıynsha qyzmet etetin áskerı qyz­metshiler de qaıta daıarlaýdan ótedi. Solardyń biri – 5511 áskerı bólimnen kelgen qatar­daǵy Muhtar Úsenov. Ol – Qańtar oqıǵasy kezinde jeke quramdy saqtap qalǵany úshin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qolynan III dárejeli «Aıbyn» ordenin ıelengen azamat. Búginde Qarakemerge Arnaıy qural óńdeý bólimshesiniń komandıri retinde biliktiligin arttyrýǵa kelgen.

– RHBQ-ǵa qatysty qural-jabdyqtardy qandaı jaǵdaıda jáne qalaı qoldaný kerektigi jóninde sabaq ótip jatyrmyz. ARS-14 tehnıkalarynan bastap, IDK-1, DK-4, DP-5V, RKS-01 sekildi basqa da apparattardy qol­danýdy meńgerdik. Ulttyq ulan áskerı qyzmetshileri RHBQ boıyn­sha bilimdi jeke quramdy saqtaý maqsatynda ıgeredi. О́ıtkeni túrli jarylystar bolǵanda jáne aýa­­da ýly zattar taralǵan kezde be­ril­gen tapsyrmalardy oryndaý úshin RHBQ-dan bilimiń bolǵany jón. Bul bilim jalpy kez kelgen adamǵa artyq bolmas edi. Mine, sondyqtan biliktiligimizdi arttyryp jatyrmyz. Bilim kók­jıegimiz keńeıgen soń bizge kishi serjant sheni beriledi. Sodan keıin jeke quramdaǵy sarbazdarǵa osy taqyrypty úıretemiz, – dedi Muhtar Úsenov.