Qoljetimdi medısına – qoǵam suranysy

Senat depýtattary aldymen «1994 jyl­ǵy 9 tamyzdaǵy Qazaq­stan Respýb­lı­­ka­­sy men Lıtva Respýblı­kasynyń ara­­­­syn­daǵy Azamattyq, otbasylyq jáne qyl­­­mystyq ister boıynsha quqyqtyq kó­mek jáne quqyqtyq qatynastar týraly shart­qa ózgeris engizý týraly hattamany ra­tı­fı­kasııalaý týraly» zańdy qarap, ma­quldady. Qujat normalary ózara tú­si­nis­­­tik pen egemendikti qurmetteý ne­gizin­­de eki eldiń azamattyq, otbasylyq, qyl­­mystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek jáne quqyqtyq qatynastar týraly sharty­nyń erejelerin jetildirýdi kózdeıdi.

Sondaı-aq hattamany ratıfıkasııalaý Qazaqstan men Lıtva azamattarynyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan azamattyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek kórsetý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etedi.

Veıpterdi jarnamalaýǵa tyıym salynbaq

Sonymen qatar Senat otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine densaýlyq saqtaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań eki oqylymda qaraldy. Azamattardy sapaly jáne qoljetimdi medısınalyq kómekpen qamtamasyz etý, pasıentterdiń memleket kepildik bergen quqyqtaryn iske asyrý, medısınalyq mamandyqtyń mártebesi men bedelin arttyrý osy zańnyń negizgi mindetteri ekenin atap ótken jón.

Zańda azamattardyń medısınalyq kómek kórsetý kezinde densaýlyǵyna keltirilgen zııandy óteý quqyqtaryn qorǵaý sharalary jáne halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan basqa da erejeler kózdelgen. Talqylaý nátıjesinde senatorlar zańdy konseptýaldy túrde qoldady. Sondaı-aq oǵan birqatar ózgeris engizip, qujatty jańa redaksııamen Májiliske qaıtardy.

Naqty aıtqanda, shegilmeıtin temeki buıymdarynyń, veıpterdiń, hosh ıisten­dirgishter men olarǵa arnalǵan suıyq­tyqtardyń aınalymy úshin qylmys­tyq jaýaptylyqtyń zańmen belgi­lenýine baılanysty Ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly kodeksten elektron­dyq tutyný júıeleri men olarǵa arnal­ǵan suıyq­tyq­tardy satý, paıdalaný, demeý­shilik kór­setý úshin jaýapkershilikti regla­ment­­teıtin normalardy alyp tastaýǵa qatysty ózgerister engizildi. Buǵan qosa, taýar belgisiniń elementterin nemese shegil­meıtin temeki buıymdary men veıpterdiń ataýyn paıdalana otyryp, taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi jarnamalaýǵa jáne shegilmeıtin temeki buıymdary men veıpterge suranys pen qyzyǵýshylyqty yntalandyrýǵa arnalǵan júldeler, lotereıalar, utys oıyn­daryn ótkizýge tyıym salý usynyldy.

«Zań densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ózekti máselelerdi sheshýge jáne den­saýlyq saqtaý júıesin odan ári jetil­dirýge baǵytylǵan. Jańa norma­larǵa sáıkes, endi osy saladaǵy qyzmet­ker­lerge úzdik jetistikteri úshin «Qazaq­stannyń eńbek sińirgen dárigeri» qurmet­ti ataǵy jáne «О́z kásibiniń úzdigi» ataǵy beriledi. Senat engizgen ózgeris­ter zańnyń jekelegen erejelerin naqtylaýdy kózdeıdi. Aldaǵy ýaqytta zań halyqty qaýipsiz, tıimdi jáne sapaly medısınalyq qyzmetpen qamtamasyz etý júıesin qalyptastyrýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Dárigerler jumysyna shaǵym nege kóp?

Jyl saıyn elimizde ulttyq den­saýlyq saqtaý salasyna qomaqty qar­jy bólinedi. Byltyr bul kórsetkish 2,6 trln teńgeni quraǵan. Alaıda odan medısınalyq qyzmettiń sapasy jaq­sara qoıǵan joq. Bul salada mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi sııaqty áli de bolsa sheshilmegen túıtkilder bar.

«Jalpy, densaýlyq saqtaý júıesi boıynsha mańyzdy máseleler bar. Byltyr barlyǵyn eseptegende osy salaǵa 2,6 trln teńge bólindi. Bul – aýqymdy qarajat. Soǵan qaramastan qyzmetterdiń sapasy árdaıym joǵary deńgeıde bola bermeıdi. О́tken jyly Ulttyq statıstıka bıýrosy áleýmettik saýalnama júrgizdi. Olardyń zertteýine sáıkes, saýalnamaǵa qatysqan azamattardyń 56 paıyzy jedel medısınalyq kómek ortalyq­tary­nyń qyzmetine kóńili tolmaı­tyn­dyǵyn bildirgen. Jalpy, medıs­ına­lyq qyzmet boıynsha da nátıje osyǵan uqsas. Sondaı-aq azamattar bilikti maman­dardyń bolmaýy, uzyn-sonar kezek, dári-dármektiń jáne kórsetiletin qyzmet­terdiń tym qymbattyǵy sııaqty másele­lerge nazar aýdarǵan», dedi Senat tóraǵasy.

Azamattar mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi boıynsha kórsetile­tin qyzmetterdiń sapasyna qatysty da osyndaı olqylyqtyń bar ekenin aıtyp júr. Sondyqtan M.Áshimbaev medısına qyzmetkerleriniń kásibı qyzme­tin saqtandyrýdyń jańa júıesine kóshý kezinde olardyń qyzmetin táýelsiz baǵalaý júıesin qurý asa mańyzdy ekenin atap ótti.

Sondaı-aq bul rette normanyń tıimdiligine monıtorıng júrgizý depýtattar men memlekettik organdardyń mindeti ekenin de aıtty. Osy iste senatorlar qajet bolsa jańa qadamdar jasaýǵa da daıyn.

«Biz medısına qyzmetkerleri men pasıentterdiń múddeleri arasyndaǵy teńgerimdi saqtaýymyz kerek. Bul normanyń odan ári oryndalýyn, qalaı jumys isteıtinin qaraý qajet. Múmkin komıssııalardy medısınalyq mekemelerden bólý kerek shyǵar. Olar densaýlyq saqtaý departamentteriniń nemese basqa qurylymdardyń janynda jumys istegeni durys bolar. Eger pasıentterdiń sapasyz qyzmetterdi alýǵa qatysty shaǵymdaryn táýelsiz baǵalaý jolǵa qoıylsa, saqtandyrýdyń búkil júıesi iske qosylady. Bizdiń tıisti komıtet osy máselemen aınalysady. Bárin zerdelep, biraz ýaqyttan keıin atalǵan normaǵa qaıta oralýymyz da múmkin», dedi M.Áshimbaev.

Qoqys óńdeý zaýyttary toqtap tur

Elimizde jyl saıyn shamamen 4,5 mln tonna kommýnaldyq qaldyq paıda bolady. О́tken jyly búkil elimizde 5,5 myńnan asa zańsyz polıgon bar ekeni belgili boldy. Senator Zakırjan Kýzıevtiń aıtýynsha, qazir qoqys máselesimen kúres boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar tıisti nátıje bermeı keledi.

«Qaýipti jáne medısınalyq qal­dyqtardy kádege jaratý jáne kádege jaratý kezinde qoldalanylatyn tehnologııa normatıvke sáıkes kelmeıdi. Degenmen bul rette aýqymdy bıýdjet qarjysy ıgerilip jatyr. Qoqys­ty suryptaý jáne qaıta óńdeý jónin­degi Ortalyq Azııadaǵy iri zaýyt qu­rylysynyń Almatyda salynýy birden-bir mańyzdy jetistik ekeni belgili. Alaıda, ókinishke qaraı, qazir ol jabylyp qaldy. Aqtóbe men Semeıde 5 mlrd teńgege s­a­lynǵan eki jańa zaýyt ta toqtap tur. Ekologııa mınıstrliginiń qoqystardy suryptaýdaǵy tabys jónindegi esebi úmit otyn jaǵady, alaıda shyndyqtyń aýyly alysta jatyr», dedi senator.

Depýtattyń aqparaty boıynsha, mejelengen 18-20% qaldyqtyń ornyna shamamen 5-6%-y ǵana suryptalady, qalǵany polıgonǵa jiberiledi. Depýtat mysal retinde Eýropa elderiniń táji­rıbesin atap ótti. Olardyń usta­ny­my – qaldyqtardy azaıtý, olardy qaıta óńdeý jáne qaıta paıdalaný. Senator Germanııa 2030 jylǵa qaraı kommýnaldyq qaldyqtardy kómetin polıgondardan bas tartýdy josparlap otyrǵanyn, olardy qaıta óńdeýdi yntalandyratynyn atap ótti.

«Qoqyspen jumys isteý jaǵ­daıyn jaqsartý úshin budan bylaı qaıta óńdeýge jatpaıtyn qaptama­ny paı­dalanýǵa tyıym salýdy, qoqysty eń alǵash jınaqtaý oryndarynda qaldyqty suryptaý júıesin engizýdi, qoqysty ýaqtyly shyǵarmaǵany jáne ruqsat etilmegen qoqys úıindisi úshin aıyp­puldy ulǵaıtýdy, sondaı-aq shetel­­dik ınvestorlardy belsendi tarta otyryp jáne álemdik tájirıbeni paı­dalanyp, turmystyq qaldyqtardy qaı­ta óńdeý jáne suryptaý zaýyttaryn salý múmkindigin qarastyrýdy usyna­­myz», dedi senator Z.Kýzıev depýtattyq sa­ýalynda.