«О́z úıińnen jaý shyqsa, qashatyn jer tabylmas» degendi baıaǵyda aıtyp ketken ata-babalarymyzdy naǵyz dala danyshpandary dersiz. Bir ǵana sóılemge baılanǵan toqtam óz jaqyndaryna zalymdyq, álimjettik kórsetetin kisápirlerdiń álmısaqtan bolǵanyn aıǵaqtamaı ma? Kisápir demekshi, ilgeri zamanda qaltaǵa túsetin urylardy osylaı ataǵan eken. Al bul zamanda óz otbasyna kesirin tıgizip, taǵdyryn tas-talqan etkenderdi kisápir demeı, kim deımiz?
Qalaı atasań da, álimjettikti aqtaı almassyz. Mundaı qııanatty er-azamattar emes, zalym áıelder de, qatygez ata-ene, meıirimsiz bala, tipti óktem, órkókirek basshylar da jasaı beredi. Ásirese otbasyndaǵy ozbyrdan qashyp qutylý múmkin emes ekenin qoǵamdy shýlatqan oqıǵalardan kórip otyrmyz.
2022 jyldyń 29 sáýirinde tórt balasynyń kózinshe áıelin asqan qatygezdikpen uryp óltirgen erkektiń oqıǵasyn jurt tez umytqany ókintedi. О́ıtkeni onyń aty tanymal emes edi. Eń ókinishtisi, ol kelinshektiń 15 jyl boıy taıaqtan kóz ashpaǵanyn týysqandary da, kórshileri de bilgen. Árıne, qylmysker jazasyn aldy, 17 jylǵa sottaldy. Biraq balalaryn da psıhologııalyq turǵyda «óltirip» ketkenin, osy qııanattyń ornyn qalaı óteıdi, kim óteıdi?
Ozbyrlyq degenińiz – mindetti túrde uryp-soǵý emes, sózben kemirip, kózben kemsitip, udaıy tuqyrtyp otyryp-aq kisini aýrý, dimkás etip, saǵyn syndyryp tastaýǵa bolady. Máselen, túbi mindetti túrde ajyrasýǵa alyp baratyn basty 13 túrli sebep bar eken. Al zorlyq-zombylyqqa beıimderdiń «qasıetterin» qalaı tanýǵa bolady desek, osy máseleni maıshammen zerttep júrgen mamandarǵa qulaq túrip kóreıik.
Ozbyrlyqtyń birinshi belgisi – ózinen dárejesi tómen, álsiz, ıaǵnı ózine táýeldi adamdarǵa óktemdik tanytyp, qaljyńdaǵan bolyp kemsitip, qorlap otyrady. Meıli, áıel, meıli er-azamat bolsyn, eger kóńilińiz qulap júrgen adam daıashy, satýshy, kassır sııaqty qarapaıym qyzmetkerge zirkildep, óktemdik tanytyp, basynatyn bolsa, oılaný kerek. Sol sııaqty sońyńyzǵa túsken jigit karaoke, túngi klýb, meıramhanada sizdi op-ońaı hanshaıymdaı kókke kóterip, osy oıyndy oınaýǵa ózgelerdi de májbúrlese, onda abaı bolýǵa, oılanýǵa týra keledi.
Ol árbir sózińizdi ańdyp, ilinisip otyratyndyqtan, ár sózdi aıtar aldynda ekshep sóıleıtin, ýaqyt óte kele tipti aýzyńyzdy ashpaıtyn bolasyz. Ozbyr sizge qoly jetkenshe tipti úlde men búldege oraǵannyń ózinde aıtqanyn jasatyp, óz erejesimen júrýge májbúrleıdi. Oǵan kıimińiz de, boıanyp-sylanǵanyńyz da eshqashan unap kórgen emes. «Ana kóılegiń qysqa», «myna beldemsheń tar», «koftań keýdeńe jabysyp tur» deıtin syndardan kóz ashpaıtyndyqtan, óz talǵamyńyzdan, ózińizden aırylý op-ońaı.
Oǵan qurby-qurdastaryńyz da unaǵan emes. Siz muny eshkimmen aralaspaı, oqshaý, kisikıik kúı keship, kúızeliske túsken kezde ǵana túısine bastaýyńyz múmkin.
Týǵan-týysqandaryńyzdy synap-minep, jaqtyrmaı, aralastyrmaýǵa tyrysyp otyrady. Bul da – adamdy oqshaýlaýdyń, óz túrmesine tyǵýdyń tásili. Ol tek óz tártibi, óz otbasynyń erejesimen júrip-turýyńyzdy talap etedi. Aınalyp kelgende úıden shyǵýyńyzǵa, jumys isteýińizge, dos-jaran, týysqandarmen aralasýǵa jol qaldyrmaıdy. Qarjylaı táýeldi etedi.
Bul tizimniń shegi joq. Ol sırek bolsa da keremet qamqorlyq tanytqandaı bolady. Biraq birdeńe durys bolmasa, tek ol kináli emes. Aınala toly «ońbaǵandar», «naqurystar» bolǵandyqtan, eshkimge senbeıdi, telefon tekseredi, kúdiktenedi. Sondyqtan jumystan, sabaqtan kelgen kezde tergeý sózden ǵana emes, qyzǵanyshtan yzaǵa toly kózben de bastalady.
Ol tek ózinen dárejesi, mansaby, dáýleti joǵarylardy ǵana moıyndaýy, «syılaýy» ǵajap emes. Qysqasy, adamtaný ilimi túpsiz bir shyńyraý bolǵandyqtan, taǵdyr bizdi qatelestirmegeı dep tileıik.