Kókke qadala ósken balqaraǵaı samyrsynnyń ushar basyndaǵy jańǵaqty qysy-jazy jınap, onyń maıyn syǵyp alyp otyrǵan birden-bir kásiporyn – Katonqaraǵaıdyń Jambyl aýlynda ǵana. Demek elimizdegi biregeı óndiris oshaǵy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Kúni keshe móp-móldir maı aǵyzyp otyrǵan kásiporynǵa arnaıy bardyq.
Toqsanynshy jyldardan beri turǵyndary ortalyqqa qaraı opyryla kóshisken Jambyl aýlyndaǵy shaǵyn sehty eki-úsh jyl buryn osy aýyldyń týmasy Erasyl Qasymbekov ashqan. Seh ashylǵaly jınaǵan balqaraǵaıyn basqa jaqqa jóneltip júrgen aýyldyqtardyń kóbi Erasylǵa tapsyryp, qýantqan. Ol ónimdi qabyldap qana otyrmaıdy, taý asyp, saǵyzdyqty samyrsynǵa órmelep, ózi de balqaraǵaı teredi. Tórt jylda bir-aq ret jemis beretin samyrsynnyń syıyn barynsha paıdalanyp qalmasa, maı zaýytynda shıkizattyń tapshylyǵy sezilip qalýy ábden múmkin. Sondyqtan balqaraǵaı shyqqan jyly aýyldyqtar taýda qona jatyp jınaıdy.
Taý asyp, tabannan tozyp, balqaraǵaı jınaý ońaı sharýa emes-ti. Al odan maı óndirý tipten qıyn. Úsh keli dánnen jarty lıtr ǵana maı shyǵady. Jemisti jyly katonqaraǵaılyqtar qap-qap balqaraǵaı túsiredi. Samyrsynnyń bıigine ǵana bitetin búrshikti túsirý úshin ushar basyna órmelep shyǵyp, butaǵyn tepkilep júrip tómenge túsiredi. Samyrsyn qaıbir jazyqqa óssin. Mańaıy bytysqan buta, saı-sala. Jerge túsken balqaraǵaıdy buta-butanyń arasynan jer baýyrlaı júrip jınaısyń. Buryndary el búrshikteı aýylǵa jetkizse, qazir taý basynda úgitip, dánin ǵana alady. Úsh qap búrshikten bir qap dán túsedi. Onyń usaq qoqymyn jelge ushyryp, tazalaıdy, keptiredi. Sodan soń baryp, syrttan kelgen alyp-satar saýdagerlerge tapsyrady. Olar Qytaı asyra ma Reseı asyra ma, jergilikti jurtqa beımálim. Nápaqasyn aıyrsa bolǵany. Sońǵy jyldary ǵoı, seh ashylǵaly Altaıdyń baılyǵy jergilikti jerde óndirilip jatyr.
Sehta qaınaǵan tirshilik. Jumysshylardyń biri kepken balqaraǵaıdy qalbyrǵa salyp, usaqtaryn bir ydysqa, iri dándi ekinshi ydysqa suryptap aldy. Biletin shyǵarsyzdar, búrshikten úgilip shyqqan dánniń ózinde de qabyq bolady. Sol qabyǵyn shaǵyp, appaq dánin alý úshin qalbyrlanǵan dándi kelesi stanokke jóneltedi. Sol jerden qabyǵy bólek, dáni bólek shyǵady. Dániniń dámin tatyp sezbese, tilmen aıtyp jetkizý múmkin emes. Dámdiligi sondaı, keıingi jyldary ony meıramhanalarda tamaqqa da paıdalanyp júr. Sóıtip, qabyǵynan ajyraǵan ónimnen maı alý úshin belgili mólsherde ydys ishindegi zyǵyr mataǵa dándi salady. Ony stanokke qoıyp, joǵary qysymmen syǵady. Sonda ǵoı, shúmekten móp-móldir sarǵysh maı aǵady. Ol maıdyń adam aǵzasyna paıdasyn Reseı ǵalymdary osydan júzdegen jyl buryn zerttep tastapty. Kúndelikti tamaq aldynda bir-eki qasyq iship otyrsa, asqazanǵa, ót joldaryna, ishek jumysyna óte paıdaly desedi. Kosmetıka retinde de qoldanýǵa bolady eken. Aıtqandaı, deneńizdi kúıdirip alsańyz, eki-aq kúnde jazyp jiberedi. Ony bilikti dárigerler de rastaǵan.Osyndaı biregeı kásip ashý Erasyldyń oıyna qaıdan keldi deımiz ǵoı. Sózine qarasaq, kúndelikti jumysynan shyǵyp ketken soń jan baǵý kerek bolypty. Amalsyzdan, balqaraǵaı jınaýǵa kirisip, artynsha maı sehyn ashyp jibergen. Ashpas buryn, tehnologııasyn zerttegen, paıdasy men shyǵynyn tarazylaǵan. Keıbir stanokterdi qoldan jasap alǵan.
– Eńbek jolymdy shahtada bastaǵan edim. Ol jerdiń jumysy da, atmosferasy da aýyr. Asa unamady. Aýylǵa baryp, balqaraǵaı jınaýǵa bekindim. Ol da ońaı jumys emes. Biraq Altaıdyń asta-tók baılyǵyn ózimiz nege paıdalanbasqa degen oı saq ete qaldy. Sodan bastap balqaraǵaıdan maı alýdy zertteı bastadym. Keıbir apparattardy qoldan jasap aldym. Áýelde ákem qarsy bolǵan. Qazir, kerisinshe, qoldap, kómektesip otyrady. Sehty asha sala ónimge suranys artty. Balqaraǵaı maıyn eldiń túkpir-túkpirine jiberip otyrmyn. Alý joly ońaı bolmaǵandyqtan, baǵasy da arzan emes. Deıturǵanmen suranys bar, – deıdi erekshe kásip ıesi Erasyl Qasymbekov.
Sehta balqaraǵaı maıy ǵana emes, ózge de tabıǵı ónimder jasalady. Basqasyn aıtpaǵanda, kádimgi oshaǵan japyraǵyn da paıdaǵa jaratady. Aıtýynsha, taýly taza jerden oshaǵan búrshik atpaı japyraqtaryn jınap alady-daǵy, jýyp-shaıyp, ettartqyshtan ótkizedi. Ony da syǵyp, shyrynyn balmen aralastyrady. Belgili mólsherde lımon qyshqylyn qosady. Sóıtip, sórege qoıady. Onyń asqazan jarasyn jazyp jiberetin kúshi bar deıdi. Tabıǵı jaqpa maıdyń da túr-túrin jasap otyr. Erasyldyń aıtýynsha, qazir balqaraǵaıdyń qabyǵyn ǵana kádege jarata almaı keledi. Ol úshin ýaqyt tapshy. Alaıda aldaǵy ýaqytta balqaraǵaı qabyǵynan jastyq tikkizip satýdy josparlap qoıypty. Ol handrozǵa em kórinedi.
О́nim túrin arttyrýdy oılastyrǵan Erasyl Altaıdyń qyzyl qumyrsqasynan da býyn aýrýyna paıdaly jaqpa maı jasaýdy oıǵa alǵan.
– Shynymdy aıtaıyn, ulymnyń turaqty jumysynan shyǵyp ketkenin qalamaǵan edim. Balqaraǵaımen kásip bastaımyn degende senimsizdik boldy. Senimsizdik te emes, alańdaýshylyq shyǵar. Biraq az-aq ýaqyt ishinde kásibiniń bolashaǵy zor ekenin baıqatty. Qazir qoldap júrmin. О́zim de kelgen týrısterdi qabyldap, Altaıdyń kıeli jerlerin kórsetýge daıynmyn, – deıdi kásipker azamattyń ákesi Dıdar Silámov.
Aıta keteıik, Erasyl Qasymbekov memleket tarapynan eshqandaı nesıe alyp, qandaı da bir baǵdarlamaǵa qatysyp kórmegen. Kásibin tek óz kúshimen dóńgeletti. Ár qadamyn josparlady, jobalady. Shyǵys pen kiristi eseptedi. О́z kúshine ǵana senetin kásipker azamat ákimdik tarapynan kómektiń asa keregi joq ekenin de sóz arasynda aıtyp qaldy. Eń bastysy, kedergi bolmasa deıdi. Deıturǵanmen, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kásip ashqan azamattarǵa árqashan qoldaý bolatynyn bir emes, birneshe ret aıtqan. Olaı bolsa, balqaraǵaı bıznesi áli-aq qanatyn keńge jaıady.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,Katonqaraǵaı aýdany