Sonymen jeke el bolyp, óshkenimiz janyp, ólgenimiz tirilip, ana tilimizdi qutty ornyna qondyrǵanymyzǵa da otyz jyldan asty. Memleket til máselesinde tereń ǵylymı, kúrdeli pálsapalyq termınderdi aıtpaı-aq qoıalyq, jaı turmystyq sózderdiń ózin ornymen qoldanbaıtynymyz qalaı?
Alysqa barmaı, keńes tusynda kóbimiz «týalet» deıtin orynnyń qazaqshasyn alaıyqshy. 90-jyldary zııaly qaýym osyny «ájethana» dep tap-tamasha qoldanysqa engizip-aq edi, qaıdan shyqqany beımálim, osy «patshalar da jaıaý baratyn» bólmeniń ataýy keıin «dárethana» bolyp ketti. Shynymyzdy aıtsaq, osyǵan (keıingisine) «Bul qalaı? 70 paıyzdan astam musylman jurtshylyǵy mekendeıtin elmiz. Dáret – tazalaný degen sóz. Qudaı keshirsin, bizdiń ájethanamyzdyń 95 paıyzynda dáret alatyn qurylǵy da joq. Ol – tek ájetti óteıtin jer» dep namystan kúıip júretinbiz... Taıaýda Tashkent jaqtan bir ózbek eski áriptesimiz kelip, osy qatelikti betimizge basqandaı boldy. Ol kisi: «Baıqaımyn, sizderde týaletti barlyq mekemede dárethana deıdi eken. Biz hojatxona, ıaǵnı qazaqsha qotarsaq «qajethana» dep ataımyz. Dáret pen qajettilik eki basqa emes pe?», dedi.
Siz muny aıtasyz, qazir 20 mıllıon halqymyzǵa arnalǵan ájethana qaǵazynyń ózi «dárethana qaǵazy» bolyp shyǵatyn boldy. Máseleniń mánisine shyndap úńilsek, musylman balasy dáretti qaǵazben emes, sýmen alady ǵoı. Sol jaǵynan da ataýy sáıkes kelmeıdi.
Bizdiń usynysymyz mynaý: birinshiden, elimizdiń barlyq mekemesiniń, ásirese kommýnaldyq qyzmetiniń basshylary óz qaraýyndaǵy oryndarynyń týaletin «ájethana» dep qazaqsha saýatty jazylýyn qadaǵalasa; ekinshiden, elimizdiń kúlli óńirindegi týalet qaǵazyn shyǵaratyn kásiporyndar basshylary óz ónimderine biryńǵaı «ájethana qaǵazy» dep durys jazýdy qolǵa alsa.
Burynǵylar «Qatelik qaǵıdaǵa aınalmasyn!» dep eskertýshi edi. Qarapaıym, biraq qajetti dúnıeni qaperge salýymyz sondyqtan. «Ájethanaǵa da mádenıet kerek!» deımiz-aý. Mádenıettiń álippesi durys ataýdan bastalady.
Kerimjan AINABEKULY, eńbek ardageri