BUU-nyń WSA ǵylym jáne joǵary tehnologııa salasyndaǵy syılyǵyna ıe bolǵan «Sezual» – ınklıýzıvti qala» tehnologııasyn endi álemniń 100-den astam elinde qoldaný kózdelip otyr.
Injener-ónertapqysh Ǵalymjan Ǵabdiresh «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi Nurbek Eńsebaevpen birlesip jasaǵan «Sezual» zamanaýı tehnologııasyn AQSh-tyń mektep, kitaphana, bank jáne beıindik uıymdarynda qoldanýdy maqsat etip otyr. Qazir atalǵan tehnologııany shetel naryǵyna engizip, beıimdeý jumystaryn qolǵa aldy. Sóıtip, olar zamanaýı tehnologııany álemdik sarapshylar qaýymdastyǵy men kommýnıkasııa quraldary arqyly jarnamalap, BUU-ǵa múshe elderde damytpaq.
«Inclusive sity Sezual» – kórý, estý, sóıleý jáne tirek-qozǵalys apparatynyń jumysy buzylǵan jandarǵa erkin qımyldaýǵa, qorshaǵan ortada ózin eshkimnen kem sanamaı ómir súrýge múmkindik beretin aqparattyq-kommýnıkasııalyq jáne jasandy ıntellekt negizindegi tehnologııa. Onyń navıgasııa jáne ymdaý tilin taný ishki júıesi qozǵalýǵa, tıimdi qarym-qatynas jáne jazbasha aqparatqa qol jetkizýge kómektesedi.
Ǵ.Ǵabdireshtiń aıtýynsha, zaǵıp jáne nashar kóretin adamdar úshin ázirlengen «Sezual» qurylǵysy «sezu» jáne «al» sóz tirkesinen quralǵan. Bıolokator 15 metr radıýsta aınaladaǵy zatty kórsetedi. Apparatty moıynǵa taǵyp, odan taraıtyn tolqyndar arqyly muqtaj jandar ózi betimen qozǵalyp, sportpen de aınalysýǵa bolady.
Osydan bes-alty jyl buryn kóziniń torly qabatyn kúıdirip alǵan Ǵalymjanǵa dáriger kómegi bolǵanymen, ol zaqymdanǵan janaryn ózdiginen saqtap qalýdyń jolyn izdeıdi. Jańa tehnologııaǵa júginedi. Osylaısha, matematıka pániniń oqytýshysy zamanaýı ǵylymnyń múmkindigi zor ekenine kózi jetedi.
«Aldymen álemdegi osyǵan uqsas qurylǵylardy zerttedim. Olardyń balama túri kóp bolǵanymen, az qoldanylady. Sondaı-aq mundaı qurylǵylar kúndelikti tirshilikten múlde alshaq jatyr. Qoldaný da kúrdeli. Al «Sezual» qurylǵysy arqyly zaǵıp adamdar aınaladaǵy jandy, jansyz zattardy birden tanıdy. Dalada serýendep, tipti velosıped tebedi. Alǵashynda jańa qurylǵyǵa qyzyqqandar az boldy. Shyndyǵyn aıtqanda, oǵan senbedi. Sondyqtan ony qoldanýshylardy barynsha sendirýge týra keldi», deıdi ol.
О́nertapqysh-ǵalym «Sezual» apparatynyń qoldaný aıasyn keńeıtý úshin biraz mekemege barǵan. Biraq olar ynta bildirgenimen, deni sóz júzinde qalǵan. Degenmen ózi izdenisin toqtatpaıdy. Aqyry ǵalymnyń biregeı jobasy burynǵy Densaýlyq saqtaý mınıstri S.Qaıyrbekovanyń tikeleı qoldaýymen 2010-2012 jyldary qoldaý taýyp, iske asady. Osydan keıin Ǵ.Ǵabdiresh «Global inclusive innovation» múgedekter birlestigin qurdy. Devaıs 2020 jyly startap prototıpin ázirleý jáne zertteý júrgizý úshin Dúnıejúzilik banktiń grantyn jeńip aldy. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi Nurbek Eńsebaevpen birlesip, jobany jetildirý jumysyn qolǵa aldy.
Aıtalyq, qurylǵynyń kómegimen zaǵıptar saýsaq ushy arqyly árip tanyp, ol áripti sózge, keıin sóılemge aınaldyrady. Sonymen qatar daýystyq kómekshiniń de ózindik fýnksııasy oılastyrylǵan. Osy tehnologııa arqyly balalar da jyldam oqyp úırenedi. Al oqytý barysynda tıflopedagogtiń kómegi qajet. О́kinishke qaraı, elimizde tıflopedagogter joqtyń qasy. Búginde «Sezual» qurylǵysy úshin qorytyndy, saraptama bazasy qalyptasyp, braıl qarpi jáne zaǵıptarǵa arnalǵan karaoke arqyly ózin-ózin úıretý oqý nusqaýlyǵy ázirlendi. Munymen qosa ónertapqyshtar ázirlegen oqý quraly mýzykalyq saýattylyqty meńgerýge jáne aspaptarda oınaýǵa múmkindik berse, «Bone» qulaqqabymen áýen, aýdıomátin tyńdaıdy. Al lokomotıv tehnologııasy omyrtqa jaraqaty bar naýqastardyń otasyz jyldam ońalyp ketýine yqpal etedi. Sondaı-aq ónertabys ıeleri zaǵıp adamdarǵa qajet bankterde, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda qol qoıýǵa arnalǵan bankomat ázirledi.
Búginde Ǵ.Ǵabdiresh daıyndaǵan 30-dan astam joba ınklıý- zııalyq múmkindiginiń joǵarylyǵymen erekshelenedi. Onkologııa salasynda qoldanylatyn «EROB» baǵdarlamasy durys em tańdaýǵa múmkindik berse, smart júıe arqyly naýqastardyń hal-ahýalyn anyqtaıdy. Sonymen birge mamandar múmkindigi shekteýli adamdarǵa arnalǵan jobalardy daıyndap, engizgennen keıin jańa tehnologııany paıdalanyp, álemniń ekologııalyq máselelerin sheshýge nazar aýdarmaqshy.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregi boıynsha álemdegi zaǵıp jandardyń deni oqı almaıdy. Bizdiń elimizdegi resmı tirkelgen zaǵıp adamdardyń sany 80 myńnan asady. Olardyń 10 paıyzǵa jýyǵy bala jasynan orta mektepte bilim alsa, eresek kezinde janarynan aıyrylǵandardy oqytatyn arnaıy oryn joq. Sondyqtan jasy úlken zaǵıp adamdarǵa arnalǵan braıl qurylǵynyń ózdiginen úırenýde, ázirshe balamasy joq. Onyń kómegimen qazaq, orys, aǵylshyn, tipti arab tilin úırene alasyz. Búginde elimizde braıl qarpi arqyly ózdiginen bilim alý synaqtan nátıjeli ótip, zaǵıp jáne nashar kóretin adamdarǵa arnalǵan tıflo quraldar tizimine engen. Onyń alǵashqy ónimin Atyraý qalasyndaǵy arnaıy mektep oqýshylary men Astana qalasynda kózi kórmeıtin balalarǵa arnalǵan mektep «Shevron» kompanııasynyń demeýshiligimen qoldanyp jatyr.
Bir sózben aıtqanda, ónertabysshylar Qazaqstanda jasalǵan qurylǵyny BUU elderinde damytý arqyly onyń álemdegi, sondaı-aq óz elimizdegi qoldaný aıasyn keńeıtýdi oılastyrýda. Qazirgi tańda olar jańa tehnologııanyń bar múmkindigin jaryq álemniń bir sátin saýsaǵymen ǵana sezine alatyn jandardyń kádesine jaratý maqsatynda jumys istep jatyr.
ALMATY