«Bir aýyl – bir ónim» qandaı joba?

Jýyrda Shymkentte sol japondyq bastamanyń negizinde «Bir aýyl – bir ónim» atty is-shara uıymdastyrylyp, jobaǵa qatysýshy kásipkerler óz ónimderin arnaıy ótken jármeńkede jurtshylyqqa tanys­tyrdy. Igi iske muryndyq bolǵan mekeme – aımaqtyq kásipkerler palatasy. Naqtylaı tússek, jalpy jármeńkege 40-qa jýyq kásipker qatysyp, óz ónimderin kópshilik nazaryna usyndy.

Shymkent qalalyq kásipkerler palata­synyń dırektory Sabıra Adambekova­nyń málimdeýinshe, «Bir aýyl – bir ónim» jobasy tek shahardyń ózinde emes, respýblıka kóleminde júzege asyrylyp keledi.

«Bir aýyl – bir ónim» jobasy jergilikti shıkizattan ónim óndirýdi, sol aımaqtyń ózinde kásipkerlik salasyn damytýdy kóz­deı­di. Joba tujyrymdamasy mynadaı: az da bolsa saz bolsyn, sondyqtan básekege qabi­letti sapaly bir ǵana ónim óndirilýi shart.

«Bul joba HH ǵasyrdyń 70-jyldary Japonııada bastalǵan. Sol kezeńde Kúnshyǵys eliniń eldi meken turǵyndary nemese beldi bir kásipkeri básekege qabiletti bir ónim jasap, sony ishki naryqqa shyǵa­ratyn. Sol arqyly tabysqa kenelip ári bıznes salasynyń qyr-syryna qanyǵatyn. Japondyqtardyń eńbekqorlyǵyna bul joba taǵy da qosymsha ústeme qosyp berdi. Sonymen birge olardyń órleý satysynyń eń bir sátti kezeńderinde osy jobanyń qatarlasa júrýinde de bir mán jatyr. Iаǵnı halqynyń áleýetiniń kúsheıýine «Bir aýyl – bir ónim» bastamasy qatty áser etken. Atalǵan joba jaı ǵana qaǵazǵa belgi soǵý úshin ótkiziletin is-shara emes. Onyń artynda úlken keleshek jatyr. Bir aýyl bir ónim shyǵarýdy úırense, erteń ol sonyń tabys kózi, paıda túsiretin bıznesi bolady. Ári óńirdiń qýaty artsa, tutas elimizdiń ekonomıkasy kúsheıedi. Qazirgi tańda bul joba álemniń 30-dan astam elinde júzege asyrylyp keledi. Al elimizde jobaǵa 2022 jyldan beri Ulttyq ekonomıka mınıstrligi qoldaý kórsetip keledi. О́z kezeginde «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna joba aıasynda is-sharany uıymdastyrý, jármeńkelerdiń ótýine muryndyq bolý mindeti júktelgen. Eń bastysy, «Bir aýyl – bir ónim» bastamasyna jergilikti ákimdik pen isker áıelder keńesi de tıisti dárejede qoldaý kórsetip otyr. Jalpy, aıta ketý kerek, jobaǵa shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń barlyq ókili men iskerlik qabileti bar kez kelgen turǵyn qatysa alady», deıdi S.Adambekova.

Kásipkerlikti damytýda Shymkent qalasy ákimdiginiń de alatyn orny erekshe. Jergilikti atqarýshy bıliktiń óndiris, bıznes salasyna jaýapty basqarmalary óńirlik kásipkerler palatasymen osy kúnde óte tyǵyz qarym-qatynasta jumys júrgizedi. Bıznes júrgizý isinde oryn alǵan kemshilikterdi anyqtaý men olardyń saldaryn joıý, túrli kedergi men qıyndyqtyń aldyn alý men kásipkerlikke nuqsan keltiretin jaǵdaıattardy boldyrmaý maqsatynda iske asyrylatyn profılaktıkalyq is-sharalar jergilikti ákimdiktiń mamandarymen birlesip atqarylady. Máselen, palatada ótetin óńirlik keńesterdiń otyrysyna mindetti túrde qalalyq ákimdiktiń tıisti sala ókilderi maman retinde shaqyrylady. О́ıtkeni kásipkerliktiń damýyna birinshi kezekte jergilikti atqarýshy bılik kóbirek múddeli. Olaı deıtinimiz, Prezıdenttiń Joldaýda aıtylǵan ónerkásip, bıznes salasyn órkendetýge qatysty tapsyrmalaryn oryndaý – eń aldymen Úkimet pen osy óńirlik atqarýshy bıliktiń moınyndaǵy paryz. Sondyqtan Shymkent qalasynyń ákimdigi shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna barynsha kóńil bólip otyr. Ásirese ınvestorlar tartý men jergilikti kásipkerlerge osyndaı «Bir aýyl – bir ónim» sekildi jobalar arqyly qoldaý kórsetýde eshnárseden aıanyp jatqan joq. Al kópshilik atalǵan jobanyń jergilikti kásipkerlikti órge súıreıtinine senimmen qaraı bastady.

Osy oraıda «Bir aýyl – bir ónim» jármeńkesine qatysýshylardyń ónimderine birqatar talap qoıyldy. Atap aıtqanda: ónim nemese taýar jergilikti shıkizattan jasalýǵa tıis. О́ndiris barysynda qarapaıym quraldar men mehanızmder qoldanylýy kerek. Múmkindiginshe jergilikti óńirdiń ereksheligi eskerilýi qajet. Eń sońǵysy jergilikti shıkizatpen birge materıal jasaýǵa kerek bolatyn qosymsha zattardy qoldansa bolady. Máselen, aýylda soıylǵan mal terisi – bylǵarydan sómke, aıaqkıim, ámııan jasasa, bul buıymdardyń ajyramas bóligi bolyp sanalǵan ilgek, syrma sekildi materıaldardy nemese basqa da áshekeı zattardy qoldanýǵa múmkindik bar.

Shymkent zamanaýı megapolıs bolǵany­men, irgesindegi aýyldarda halyq áli de egin salyp, mal ustaıdy. Kezinde Túrkistan ob­ly­synyń aýdandarynan qosylǵan jerler búginde Shymqalanyń aýyl sharýashylyǵy salasy úshin jaıylym men egis dalasynyń negizgi qory bolyp esepteledi. Endigi jerde osy múmkindikti barynsha paıdalaný isi alǵa shyǵyp otyr. Iаǵnı tórt túlik maldyń júni men terisin qoqysqa tastamaı kádege jaratyp, paıdaly bir qolóner buıymdaryn jasasa, sóıtip ony saýdaǵa shyǵaryp, satylýyn jolǵa qoısa, aýyl turǵyndary úshin odan asqan tabys kózi bolmasa kerek-ti. Sol sekildi egin sharýashylyǵynda da shaǵyn ǵana kókónis, jemis-jıdekter óńdeıtin seh bolsa, sonyń ózinen bıýdjettiń tabysyn kóbeıtýge múmkindik mol. Jergilikti ákimdik pen kásipkerler palatasy kezdesetin qıyndyq sheńberin úzip, aýylda kásipkerliktiń jandanýyna tyńnan túren salmaqshy.

«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna isker azamattar, ıaǵnı «Bir aýyl – bir ónim» jobasyna qatysýshylar qandaı kómek jaǵynan ıek arta alady? Palata bul turǵydan bıznes ókilderine kórme, jármeńkelerge qatysýǵa, ónimderdiń taýar belgisi men logotıpterin jasaýǵa, marketıng negizderin oqytýǵa, bıznesti damytýǵa, býhgalterlik esepti júrgizýge, qalaı ońtaılandyrý kerektigine, ishki jáne syrtqy naryqqa ónimderin satýǵa, grant, lızıng, jeńildetilgen nesıe sekildi memleket tarapynan kórsetiletin qarjylaı qoldaýlarǵa qol jetkizýge, basqa da túrli túsindirý jumystary, keńes berýmen járdemdesedi.

Jármeńkede arnaıy komıssııa músheleri qatysýshylardyń ónimderin jan-jaqty baǵalady. Al onyń qorytyndysy aldaǵy ýaqytta belgili bolyp, nátıjesine qaraı úzdikter iriktelip alynady. Is-shara sońyn­da uıymdastyrýshylar alqasy barlyq qaty­sýshyǵa jobaǵa qatysyp, sonyń aıasynda óz ónimderin jurtshylyqqa tanystyryp, belsendilik tanytqany úshin Alǵys hattarmen marapattady.

ShYMKENT