Halyqty turǵyn úımen qamtý tetikteri

Ulttyq damý ınstıtýty bolyp qaıta qurylady

Otyrys barysynda «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine tur­ǵyn úı saıasatyn reformalaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań eki oqylymda qaraldy. Azamattardyń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý úshin atalǵan zań arqyly 5 kodekske jáne 16 zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi.

Zań aıasynda «Otbasy bankin» ulttyq damý ınstıtýty retinde qaıta qurý kózdelip otyr. Bul rette jergilikti atqarýshy organdardyń muqtajdar úshin turǵynjaıdy esepke alýdy, qoıýdy jáne bólýdi júzege asyrý jónindegi fýnksııalary bankke beriledi. Sondaı-aq turǵyn úıge muqtajdar týraly málimetterdi qamtıtyn, basqa da memlekettik derekqorlarmen ıntegrasııalanǵan «Turǵyn úımen qamtamasyz etý orta­lyǵy» elektrondyq bazasyn qalyptastyrý, júrgizý, monıtorıngileý jáne ózekten­dirý jónindegi fýnksııalar da atalǵan bankke júkteledi.

Halyqtyń áleýmettik osal toptary ókilderiniń múddelerin qorǵaý úshin zań arqyly bas­panaǵa muqtaj jetim balalar men ata-anasynyń qamqor­ly­ǵynsyz qalǵan balalardy olar kámeletke tolǵannan keıin de esepten shyǵarýǵa jol ber­meıtin bap usynyldy. Buǵan qosa múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylar, «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen nag­rad­tal­ǵan nemese buryn «Ba­­tyr Ana» ataǵyn alǵan, son­daı-aq I jáne II dárejeli «Ana dań­qy» or­den­derimen nagradtal­­­ǵan kópbalaly analar, kópba­laly otbasylar, tolyq emes otbasylar, jesir áıelder (tul er adamdar) jáne taǵy basqa zańmen belgilengen tulǵa­lar tur­ǵynjaıǵa muqtajdar esebi­nen shyǵarylmaıdy.

Sondaı-aq memlekettik tur­­ǵyn úı qorynan beriletin tur­­ǵyn úılerdiń jalpy kóleminiń keminde 70 paıyzy birinshi kezektegi quqyǵy bar aza­mattarǵa, onyń ishinde soǵys ardagerlerine, I jáne II top­­taǵy múgedekterge, ata-anasy­­nyń qamqorlyǵynsyz qal­­ǵan balalarǵa, kópbalaly otba­sy­larǵa, jesirlerge (tul er adam­­darǵa) jáne basqa da osal san­attarǵa beriletin norma en­giziledi. Jer kodeksi sheńberinde jer ýchaskeleriniń barlyq men­shik ıelerine onyń nysanaly maqsaty ózgergen kezde jer ýchas­­kesiniń kadastrlyq (baǵa­laý) qu­nyna teń somany bólip-bólip tóleý múmkindigin berý kózdeledi.

Zańdy Májiliske qaıtardy

Jalpy, senatorlar zańdy konsep­týaldy túrde qoldady. Alaıda olar qujatty qaraý kezinde menshik ıesi turǵyn úıdi kommýnaldyq turǵyn úı qory­nan alǵan kezde kommýnal­dyq menshikke berilýge tıis apatty dep tanylǵan jal­ǵyz turǵyn úıdi berý jónin­degi normany naqtylaý bóli­ginde túzetýler engizdi. Son­daı-aq respýblıkalyq mańy­zy bar qalalardyń, aýdan­dar­dyń, oblystyq mańyzy bar qalalardyń ákimdikterimen birge elorda ákimdigine jergilikti bıýdjet qarajatynan syrtqy qabyrǵalardy rekonstrýksııa­laý, aǵymdaǵy nemese kúrdeli jón­deý jónindegi quzyret­ti bekitýge qatysty túzetýler usynyldy. Memlekettik turǵyn úı qorynan turǵyn úıge muqtaj dep tanylǵan azamat­tar úshin ótpeli jaǵdaıdy kózdeıtin zańnyń 2-baby boıynsha da túzetýler qarastyryldy. Osyǵan baılanysty Senat depýtattary zańdy ózderi usynǵan túzetýlermen Májiliske qaıtarý týraly sheshim qabyldady.

«Memleket basshysy halyq­tyń áleýmettik jaǵdaıy men turmys sapasyn jaqsartýǵa únemi basa mán berip keledi. Osy rette búgin qaralǵan zań arqyly turǵyn úıge muqtaj azamattardy baspanamen qamtamasyz etýdiń tıimdiligin arttyrýdy kózdeıtin túzetýler toptamasy maquldanyp otyr. Sonyń aıasynda Otbasy bankiniń quzyreti keńeıtilip, oǵan Ulttyq damý ınstıtýty mártebesi beriledi. О́zgeristerge sáıkes, Otbasy banki turǵyn úıge muqtaj azamattardy esepke qoıý jáne turǵyn úıdi bólý fýnksııalaryn atqarady. Sondaı-aq barlyq málimetti qamtıtyn biryńǵaı respýblıkalyq elektrondyq bazany júrgizedi. Osy jáne basqa da túzetýler bul saladaǵy ja­rııa­lyq pen ashyqtyqty qosym­sha qam­tamasyz etýge múm­kindik beredi. Turǵyn úı zań­namasyn jetildirýdi kózdeı­tin ózge de birqatar túzetý maquld­andy. Zańdy qaraý barysyn­da senatorlar ózderiniń usynys­taryn da jetkizdi. Olar turǵyn úıge muqtajdardyń tizimin­de turǵan jekelegen sa­nat­taǵy azamattardyń múdde­lerin qorǵaýǵa arnalǵan. Aldaǵy ýaqytta zań turǵyn úı jaǵ­daı­laryn jaqsartýǵa arnalǵan memlekettik qoldaý sharalaryn jetildirýge óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Áýe kompanııalary jolaýshy quqyn buzyp keledi

Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Máselen, Andreı Lýkın áýe kompanııa­lary reısteriniń keshigýi júıeli sıpat alǵanyna nazar aýdardy. Senatordyń aıtýynsha, jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý standarttaryn retteý jónindegi sharalardy qatańdatý, ushaqtardyń tehnı­ka­lyq jaı-kúıin jiti baqylaýdy qamtamasyz etý jáne áýe kompanııalarynyń jarııa reıtıng júıesin engizý qajet.

«Qazaqstan Respýblıkasy­nyń áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» zańyna sáıkes tasymaldaý­shylar ushý tártibi ózgergen jaǵdaıda jolaýshylar aldynda jaýapty bolady. Atap aıtqanda, ushaq áýe kompanııasynyń kinásinen keshikken bolsa, jolaýshylarǵa tórt saǵattan asa kútkeni úshin ystyq tamaq jáne bes saǵattan asa keshikkende qonaqúıde turý sııaqty qajetti qyzmetterdi kórsetýge mindetti.

Alaıda tájirıbe kórset­ken­deı, kóptegen avıakompanııa bul talaptardy únemi buzyp keledi. Senator osy zań buzylýyn rastaıtyn sońǵy oqıǵalardan mysaldar keltirdi. Bir kezde «Air Astana» áýe kompanııasynyń KC897 reısi uzaq ýaqytqa keshigip, jolaýshylar túsýge múmkindigi bolmaı, qapyryq salonda kútýge májbúr bolǵan. Taǵy bir jaǵdaı FlyArystan áýe kompanııasyna qatysty. Ol reıs keshikken kezde mindetti qyzmetti kórsetpegeni úshin aıyppul salynǵan. Jolaýshylarǵa sol kezde ne qonaqúıge ornalasýǵa usynys jasalmaǵan, ne tıisti aqparat aıtylmaǵan. Bul kóńil tolmastyq pen keleńsizdik týyn­datty.

«Azamattar keıingi eki aıda elimizdegi áýejaılarda reısterdiń jappaı keshigýine jıi shaǵymdanǵan. 12 tamyzda KS860 Aqtaý – Almaty reısi 13 saǵattan asa ýaqytqa keshikken, biraq avıakompanııa jolaýshylarǵa balama reıs nemese túnep shyǵatyn oryn týraly usynys jasamaǵan. «Air Astana» ár jolaýshyǵa ótemaqy retinde 2 myń teńgelik vaýcher berip, narazylyq týyndatty. Búgingi tańda bul másele mańyzdy bolyp otyr», dedi A.Lýkın.

Sonymen qatar senator kóbinese tehnıkalyq aqaýlar, aýa raıynyń qolaısyzdyǵy jáne áýejaı jumysyndaǵy kemshilikter de keshigýge sebep bolatynyn atap ótti. Áýe qatynasy sapasynyń nasharlaýy jolaýshylardyń qaýipsizdigi men jaıly ushýyna keri áserin etetindikten, másele bılik tarapynan nazar aýdarýdy talap etedi.

«Ushaq keshikken kezde qyzmet kórsetý standarttaryn qatańdatýdy usynamyn. Ushaqtardyń tehnıkalyq jaǵ­daıyn qatań baqylaýdy qam­tamasyz etý kerek. Avıa­kom­panııalardyń ushý tárti­bin saqtaý jóninde jarııa reıtıngin engizý kerek, bul qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý­dy yntalandyrady. Jolaý­shy­lardyń ótemaqysyn jabý maqsatynda avıakompanııalardy reısterdiń keshigýinen mindetti túrde saqtandyrý engizý kerek. Keshigýge jıi tap bolatyn jolaýshylarǵa arnalǵan nıettestik baǵdarlamasyn jasaý kerek», dedi senator.

Alımenttiń ádil mólsherin belgileý qajet

Senator Janna Asanova Úkimetti alımentterdiń neǵur­lym ádil ári baıypty mólsherin anyqtaý bóliginde neke jáne otbasy zańnamasynyń normalaryn qaıta qaraýǵa, balanyń jasyna jáne basqa da áleýmettik qajettilikterine baılanysty aı saıynǵy negizgi qajettilik­ter­di egjeı-tegjeıli taldaýǵa shaqyrdy. Mundaı qadamǵa alıment tóleýshiler óz tabystaryn qasaqana tómendetý jaǵdaılary sebep bolyp otyr.

Onyń aıtýynsha, «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekste alıment bir balaǵa ata-ana tabysynyń tórtten birin quraıtyny kór­setilgen. Alıment tóleıtin ata-ana kóbinese is júzinde eń tó­mengi jalaqyny 85 myń teńge etip kórsetip, kirisin tómendetip jú­redi. Nátıjesinde, bir balaǵa alı­ment nebári 22 myń teńgeni qu­raıdy. Bul táýelsiz sarap­shy­lardyń baǵalaýy bo­ıyn­sha aıy­na 130 myń teńgege jete­tin balanyń naqty qajet­tiligi tý­raly aıtpaǵanda, eń tómengi kún­kóris deńgeıinen áldeqaıda az.

«Bizdiń elimizdegi árbir bala tek tamaq pen kıim ǵana emes, sonymen qatar bilim alýǵa, medısınalyq qyzmet pen basqa da áleýmettik ıgilikterge qol jetkizýdi qamtıtyn laıyqty ómir súrý deńgeıine quqyly. Alıment mólsherin anyqtaýdyń qoldanystaǵy tártibi eskirdi jáne balanyń jas ereksheligi de eskerilmeıdi. Bul balalardyń álsizdikke dýshar bolýy men tolyqqandy damýyna qajetti resýrsqa qol jetkize almaýy­na ákeledi. Qazirgi ýaqytta bizdiń elimizdiń zańnamasynda alımenttiń eń tómengi mólsheri týraly túsinik joq, óıtkeni olar alıment tóleýshiniń kiris mólsherine qaramastan úlestik qatynasta esepteledi. Munyń bári óndirip alynatyn alıment mólsherin azaıtý maqsatynda tóleýshige óziniń naqty tabysyn jasyrýyna alyp keledi», dedi J.Asanova.

Depýtat sot arqyly alıment mólsherin ózgertý nemese olardy belgilengen mólsherde taǵa­ıyndaý múmkindigine qara­mastan, boryshkerdiń naqty kirisin eńbek qatynastarynyń ereksheligine baılanysty dáleldeý qıyn ekenin atap ótti.

«Otbasylyq jaǵdaı men balalar sany jáne olardyń naqty qajettiligin eskere otyryp, alımenttiń neǵurlym ádil mólsherin belgileý úshin neke-otbasy zańnamasy­nyń erejelerin qaıta qaraý múmkindigin qarastyrýdy suraımyn. Jasyna jáne áleýmettik faktorlarǵa baılanysty balalardyń negizgi qajettiligine taldaý jasaý kerek. Alımentti tómendetýdiń aldyn alý úshin jumys berýshiler men ózin-ózi jumyspen qamty­ǵandardyń kiristerdi jasyrýyn anyqtaý tetigin ázirleý kerek», dedi Janna Asanova.

Palata otyrysynda basqa da senatorlar da óz saýaldaryn joldap, qoǵamdy alańdatqan túrli máselege qatysty oıy men usynysyn ortaǵa saldy.