Ǵalymdar 25-75 jas aralyǵyndaǵy qartaıý úderisin zertteı otyryp, adam úshin eń qaýipti eki jasty anyqtady.
Zertteýge 108 erikti qatysyp, 1-7 jyl boıy turaqty túrde densaýlyǵyn teksertip otyrǵan. Ǵalymdar qatysýshylardyń organızmindegi 135 000-nan astam túrli molekýlalarǵa taldaý jasap shyqqan. Nátıjesinde, 44 pen 60 jastaǵy kezeńderde aıtarlyqtaı ózgerister baıqalǵan. Dál osy kezeńderde tirek-qımyl apparaty men júrek-qan tamyrlary júıesinde aýrý-syrqaý kóbeıedi eken. 40 jasta júrek syr berse, 60-tan keıin ımmýnıtet tómendeıdi.
Marstan sý tabyldy
Kalıfornııa ýnıversıtetiniń San Dıego bóliminiń zertteýshileri Mars planetasynda kóp mólsherde sý qory bar ekenin anyqtady.
Sý qory 11,5–20 km tereńdikte ornalasqan. Zertteýler kórsetkendeı, mıllıardtaǵan jyl buryn Mars betinde ózen-kólder bolǵan. Biraq ǵalamdyq apattan keıin sý tereń qabattarǵa sińip ketken. Taldaý nátıjesinde sýdyń bir bóligi joǵalmaı tereń qabattarǵa ótkendigi anyqtaldy. Sýdy jer astynan óndirý qıyn bolsa da, bul Marsta ómir súrýge bolady degen tujyrymdy qýattaı túsetin jańalyq.
Joǵalǵan qala
Maııa taıpasy meken etken joǵalǵan qala tabyldy.
Ǵalymdar LıDar tehnologııasynyń kómegimen Meksıkanyń ońtústik-shyǵysyndaǵy Kampeche aımaǵyndaǵy joǵalǵan qalany tapty. Onda 6600-den astam qurylys orny bar bolyp shyqty. Ǵalymdardyń aıtýynsha, qalashyq Maııa taıpasyna tıesili. Qurylys nysandarynyń arasynda pıramıdalar, turǵyn úıler bar. Bul sol kezdiń ózinde qala mádenıetiniń qalyptasqanyn kórsetedi. Jobany zertteýge Týleın ýnıversıteti, Meksıkanyń Ulttyq antropologııa ınstıtýty men Hıýston ýnıversıtetiniń zertteýshilerinen quralǵan top jumyldyrylǵan. Olar jerdiń betin skanerlep, astynda jasyrylǵan nysandardy egjeı-tegjeıli 3D-karta túrinde kórsete alatyn LıDar tehnologııasyn qoldanyp nátıjege jetken.