Tehnologııa dáýirinde medıa keńistiktiń damýymen, keńeıýimen jańa túıtkilder, sheshilýi qajet máseleler shyǵatyny anyq. Áleýmettik jeliler keıde tipti qoǵamdyq parlament rólin de atqara alatyn kúshke aınaldy.
Alaıda bul erkindikti keıde qoǵam múddesine qarsy paıdalaný faktileri de kezdesedi. Osy turǵyda medıa etıkanyń róli burynǵydan da arta tústi. Sondyqtan zańgerler men jýrnalıster tize qosyp, medıa etıkanyń shekarasyn belgileý qajet.
Keıin zań men etıkanyń ara-jigin naqty ajyratyp alý kerek. Mysaly, Úndistanda Ulybrıtanııa zańnamasymen úndes zań bar. Biraq bul zań Ulybrıtanııada tıimdi jumys istese, Úndistanda dál sol nátıje bermeıdi. Nege? Sebebi zań bar jerde etıka mindetti túrde bolýǵa tıis. Tek zańǵa súıený jetkiliksiz, ár adamnyń ózindik ishki etıka kodeksi, moraldyq ustanymdary bolýy kerek. Ony tipti bala kezden qalyptastyrý mańyzdy.
Japonııada balalarǵa erte jastan bir-birine degen qurmet pen syılastyqty úıretedi. Osydan baryp mádenıetti qoǵam qalyptasady. Al bizde qazir árkimniń qolynda – smartfon, árkim – «azamattyq jýrnalıst». Osy jaǵdaı óshpendilik, ǵaıbat tili, jalǵan aqparattyń taralýyna, údeýine negiz bolyp otyr.
Etıkany zańmen mindetteý de – óte qatań shara. Bizdiń qoǵamda áli kúnge deıin jazalaý basym, aqtaý úkimderi sırek. Bul – keńestik júıeden qalǵan sarqynshaq. Gýmanızmge bet alǵan ortada jazalaý emes, tárbıeleý, aldyn alý basty qaǵıdat bolýy kerek. Sondyqtan medıa etıkany bala kezden bastap sińirý, jýrnalıstıka salasynda jumys isteıtin mamandar arasynda etıkalyq normalardy nasıhattaý mańyzdy. Ár redaksııanyń óziniń etıkalyq kodeksi bolýǵa tıis. Biraq, ókinishke qaraı, kóp redaksııalarda mundaı ne qujat joq, ne qoldanýǵa qulyqsyzdyq tanytady.
Bul máseleni sheshýdiń bir joly – qoǵamdyq talap pen jumsaq kúsh arqyly yqpal etý. Orta talap etkende ǵana medıa da soǵan beıimdeledi. Máselen, jaqynda rezonans týdyrǵan «Magným» keısinen qoǵamdyq pikirdiń óte úlken kúsh ekenin ańǵardyq. Dál sol sekildi, eger aýdıtorııa medıadan «sen qandaı etıkalyq ustanymmen jumys isteısiń?» dep suraı bastasa, redaksııalar soǵan saı áreket etýge májbúr bolady.
Alma SAILAÝQYZY,
MNU Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebiniń Adjunct Assistant professory, PhD