Konstantın Lýnın – oı órnegin tergen aqyn ǵana emes, qazaq jeri men qazaq batyrlarynyń tarıhyn tereńnen zerttep, poezııalyq iri shyǵarmalardy dúnıege ákelgen, eldiń múddesi úshin jumys istep júrgen belsendi aqsaqal. Jasy seksennen asqan Kostıa aǵaımen tildesýdiń sáti tústi.
Qazaq tarıhyndaǵy qasiretti sátter men qaıǵyly oqıǵalardy Kostıa aǵaı az bilmeıdi. Tarıhty tanyp, qazaqtyń salt-dástúri men mentalıtetin ıgergeni jaqsy adamdardyń janynda kóp bolǵanymnyń paıdasy dep esepteıdi. О́zi tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, kóp jyl Pavlodardaǵy avtomattandyrý jáne mehanıkalandyrý jobalyq konstrýktorlyq-tehnologııalyq ınstıtýtynda bas konstrýktor bolyp eńbek etken.
– Erlik jasaıtyn adamdardy jaqsy kóremin. Al qazaqtyń tarıhyna, sonyń ishinde Ertis-Baıan óńiriniń ótkenine úńilsek, qol bastaǵan Malaısary tarhan, Jasybaı, Baıan, Moınaq sııaqty ataqty batyrlar bolǵan. Jaýgershilik zamandaǵy erlik isterinen qanattanyp, Kenesary han, Malaısary batyr týraly jyrlar jazdym. Bul batyrlyq dástúr Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary da jalǵasty. El basyna kún týǵan shaqta qazaq azamattary alǵy sapta qarý ustap, maıdanǵa attandy. О́kinishke qaraı, sol qaıǵy-qasiretke toly soǵystaǵy qazaq jaýyngerleriniń erligi kóp aıtylmaı, ashylmaı jatyr. Biraz jyl arhıvte otyryp, 1942 jyly Aqmola, Qaraǵandy, Pavlodar óńirlerindegi kileń qazaq jigitterinen quralǵan «106-ulttyq kavalerııa dıvızııasy» týraly tyń derekterge keziktim. Ol týraly keńestik ádebıetterde múlde aıtylmaıdy. Bul dıvızııaǵa keıbir qazaq azamattary óz tulparymen qosylsa, endi birine aýyldastary jınalyp at satyp ápergen. Budan asqan patrıotızmniń úlgisi bar ma? Keńes bıliginiń ulttyq dıvızııa qurýyna qazaqtar batyr halyqtyń urpaǵy ekenin eskerýinen bolar dep shamalaımyn. Esh áskerı daıyndyqsyz aparǵan 4 myńdaı adam Harkov túbindegi qan maıdanǵa qur sapy qylyshpen kirgen. 4 myń adamǵa 102 vıntovka, 1 pýlemet qana beriledi. Qanqasap qyrǵynda qazaq dıvızııasy nemisterdiń tank dıvızııasyna qarsy turǵan. Alaıda zamanǵa saı qarýy joq, jalań qylyshpen shapqan jaýyngerler nemisterge qaıtip tura alsyn, maıdan dalasynda qynadaı qyrylady. Sol dıvızııadan aman qalǵandardyń qarasy qos qoldyń saýsaq sanyna da jetpeıdi. Bul – Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy eń aýyr tragedııalardyń biri, – dep kúızeldi Konstantın Vasılevıch.
Zamanynda Abylaı han óz qylyshyn syılaǵan Moınaq batyrdy biraz jyl nasıhattaǵan aqyn onyń týǵan jeri – Ertis aýdanyndaǵy bir aýylǵa esimin berý máselesin kótergen. Biraq aýyl turǵyndary aqynnyń meselin qaıtaryp, bul oıy iske aspaı qaldy. Qazir ózi turatyn Pavlodardaǵy Malaısary kóshesi kezinde Sývorov atalǵan. Konstantın Vasılevıch jergilikti qazaq aqyndarymen tize qosyp, kóshege Malaısary tarhan atyn berýge úles qosty. 1-Iýjnaıa, 2-Iýjnaıa, Stepnaıa jáne taǵy basqa kóshelerge qazaqtyń belgili tulǵalarynyń esimderi berilgende, bul usynysqa qarsy shyqqandardy synap óz tilinde óleń de jazdy. Ár sózi dáleldi, ótkenmen baılanystyryp óretin onyń jyrlary keıbireýlerge unamasa da aqynnyń shyn júreginen aqtaryla shyqqan tilegi ekenin ańǵarýǵa bolady.
Lýnınniń óleńderinde qazaq jeriniń tarıhy ǵana emes, ulylardyń amanaty, ult rýhanııaty, mádenıeti men bolmysy sarnap jatyr. «Beıbars», «Velıkaıa step voshodıashego solnsa», «Bogaty vy stepı kazahskıe», «Djýt – kazahskıı golodomor», «O kazahskom ıazyke», «Skazka o Kozy Korpeshe ı Baıan Sýlý», «Abaı», «S.Toraıgyrový poetý-demokratý», «Naýryz meıramy» jáne t.b. óleń-jyrlary – sonyń dáleli. 2021 jyly Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna oraı jaryq kórgen «Jasa, Qazaqstan» óleńder kitabynda da qazaq jerine degen súıispenshiliktiń kúıi tógilip tur. Bul jınaqta tanymal aqyn Aıbek Oralhan Kostıa aǵaıdyń birqatar óleńin ana tilimizge aýdaryp berip, aqynnyń júrek túpkirindegi qazaq ultyna degen mahabbatyn jetkizgendeı bolǵan edi.
– Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan ýaqytta bizdiń qoǵam úshin asa qajetti ınstıtýt bolǵany anyq. Sebebi ol kezeńde ózge ult ókilderin moraldyq turǵydan tárbıelep, jas Qazaqstan memleketi endi keńes ókimetiniń bólshegi emes, múlde bólek, táýelsiz, azat el ekenin uǵyndyrý mindeti turdy. Ol mıssııany Assambleıa adal atqardy dep oılaımyn. Endigi maqsat – ózge ult ókilderi memleket quraýshy qazaq ultynyń aınalasyna toptasýy kerek. Kóptegen elde dostarym, burynǵy kórshilerim, tanystarym turady. Aıtýlarynsha, Germanııada árkim ózin nemis, Fransııada fransýzbyn dep esepteıdi. Men ózimdi qazaq dep sanaımyn. Biraq bul uǵym otandastarymyzdyń kóbi úshin áli de alys ekenin baıqaımyn. Oǵan sebep bolatyn faktorlar kóp. Assambleıadaǵy ulttyq ortalyqtar óz tilderin, salt-dástúrlerin úıretip, ulttyq mentalıtetterin egip jatyr. Biz Qazaq jerinde turǵandyqtan mundaı ortalyqtar qazaqtyń tilin, mádenıetin, bolmysyn úıretsin, qazaqtyń tilin kúndelikti turmysta qajetsinetindeı dárejede balalaryna meńgertsin. Kezinde meniń ata-anam qýǵyn-súrginge ushyrap, qazaq jerine kelgende olardy qazaqtar baýyryna basyp, aman alyp qalǵan. Al men sol qasıetti topyraqta óstim, jetildim. Endeshe, men tolyqqandy qazaqpyn! Qazaq memleketi múddesine qyzmet etýdi qasıetti borysh sanaımyn, – dep tolǵandy Konstantın Vasılevıch.
Sóz sońynda Kostıa aǵaı tarıh ortaq, til ortaq, mádenıet ortaq bolatyn kezeńge kele jatyrmyz, qazaqstandyqtardyń altyn arqaýyna aınalǵan Qazaqstannyń búgingi ustanymy sony kórsetedi dedi. Árkim sol ortaq shańyraqtyń múddesine qyzmet etse, odan artyq baqyt joq.
Pavlodar oblysy