Ishki jalpy ónim ósimi 6%-ǵa jetti

Kólik salasynda 22,4%-dyq ósim tirkeldi. Bul kórsetkish temirjol men qubyr arqyly júk tasymalynyń ­artýyna baılanysty. Aımaqtar bo­ıynsha eń joǵary ósim Túrkistan oblysynda (21,8%), Jambyl oblysynda (11,2%) jáne Abaı oblysynda (14,9%) baıqaldy. Bul aımaqtardaǵy logıstıkalyq ınfraqurylymnyń damýy jáne júk tasymaly kólemi­niń artýy ósimge yqpal etti. Qurylys salasy 16,2%-dyq ósim kórsetti. Bul turǵyn úı jáne ınfraqurylym­dyq jobalardyń artýymen, so­nymen qatar qurylys nysandaryn ýaqtyly aıaqtaý sharalarymen baılanysty. Jergilikti ákimdikterge qurylys jumystaryn úılestirý jáne baǵalardy baqylaýda ustaý tapsyryldy.

– Saýda salasy birinshi toqsanda­ǵy 6,3%-ǵa qaraǵanda 7% turaqty ósý­di kórsetti. Kóterme saýda kór­setki­shi 7,4%-ǵa, bólshek saýda kór­set­kishi 6,1%-ǵa deıin ósti. Bir­qatar óńir: Túrkistan oblysy je­mis, kókónis, farmasevtıkalyq taýar satatyn kásiporyndar esebi­nen 60,4%; Aqmola oblysy astyq, tuqym jáne mal azyǵyn satatyn kásip­oryndardyń arqasynda 44%; Shym­kent dızel otynyn, farma­sevtıkalyq taýar, qara jáne tústi metall synyqtary men qaldyqtar­dy satatyn kásiporyndar esebi­nen 19,8%-ǵa joǵary ósimdi kórsetti, – dep jazylǵan habarlamada.

О́nerkásip salasynda jalpy óndiris ındeksi 6,4%-ǵa jetti. Taý-ken óndirisinde ósim 7,1%-dy qurady, bul kómir óndirýdiń 11,2%-ǵa artýy­na baılanysty. О́ńdeý ónerkásibi de 7,2%-dyq ósim kórsetti. Munda tamaq ónimderin óndirý 12%-ǵa, temeki ónimderi 26,3%-ǵa, hımııalyq ónimder 11,2%-ǵa, mashına jasaý 11,2%-ǵa ósti. Aýyl sharýashylyǵynda jalpy ónim ındeksi 3,9%-dy qurady. Bul saladaǵy ósim negizinen ósim­dik jáne mal sharýashylyǵyndaǵy ónim­­diliktiń artýymen baılanysty. Aýa raıynyń qolaısyzdyǵy keı­bir aımaq­tardaǵy ósimdi shektegeni­men, jalpy nátıje oń bolyp otyr.

Ekonomıst Saparbaı Jubaev­­­­tyń pikirinshe, elimizdiń qu­ry­­lys ­sa­­la­sy qarqyndy damyp ke­ledi. Úl­ken qalalardaǵy jańa ǵıma­rat­tar, zaýyt­tar men joldar – ósim­niń aıqyn kórinisi. Dese de, tek qurylyspen shektelip qalýǵa bolmaıdy.

– Keńes dáýiri kezinde iri mashına jasaý zaýyttary bol­ǵan. Biz sol dárejege qaıta kelý úshin biraz áreket jasap jatyrmyz. 10 paıyz­dyq ósim bizge az. Ekonomıkanyń ne­giz­gi tiregi­niń biri saýda salasynda da jetis­tik bar. Birden 7 paıyzǵa art­qan. Naqtyraq, kóterme 7%, bólshek saýda 6%-ǵa deıin ósti. Túrkistan ­oblysy jemis, kókónis, farmasev­tı­ka­lyq taýardy satý boıyn­sha kósh bastasa, Aqmola oblysy astyq, tuqym jáne mal azyǵyn satatyn kásiporyndardyń arqasynda biraz nátıjege qol jetkizdi. Al Shymkent dızel, qara jáne tústi metall sy­nyqtary men qaldyqtaryn satýdan kósh bastap tur, – deıdi sarapshy.

Al ekonomıst Rasýl Rysmambetov sannan sapaǵa kóshý qajet deıdi. Ekonomıkadaǵy ósim tek paıyzdyq kórsetkishtermen shektelmeýi kerek. Qazir basty maqsat – 6% ósimdi saqtap qalý. Ekonomıst sondaı-aq halyqtyń naqty tabysynyń artýyn qadaǵalaýdy usynady. IJО́ ósimi halyqtyń ómir súrý deńgeıine tikeleı áser etýi kerek. Eger halyq ósimdi tek statıstıkadan kórip, biraq kúndelikti ómirde sezinbese, bul sapaly damýdyń belgisi emes.

Parlament Májilisiniń depýtaty Pavel Kazansev aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy qıyn­dyqtardy esten shyǵarmaý ke­regin aıtty. Kazansevtiń pikirinshe, aýyl sharýashylyǵy – turaqsyz klı­mattyq jaǵdaılarǵa táýeldi sala. Sondyqtan bul sektorda turaqty ósimdi qamtamasyz etý úshin jańa tehnologııalardy engizý, ırrıgasııa júıelerin jetildirý jáne agrarlyq ǵylymdy damytý qajet.

– Keıingi eki jylda túrli jaǵ­daıdy bastap keshtik. Aldymen qur­ǵaqshylyq qyspaqqa aldy. О́tken jylǵy sý tasqyny eseńgire­tip tas­tady. Soǵan qaramastan jetis­tik baıqalyp otyr. Biz osyndaı jaǵ­daıda da áreket etýge úıren­dik. Mem­leket basshysy óziniń ár só­zinde ekonomıkany damytý úshin bar kúsh-jigerdi biriktirý kerek dep shegeleıdi. Mınıstrliktiń ber­gen bul málimeti – keıingi tórt aıdaǵy kórsetkish. Alda ony ári qaraı damytý degen úlken is tur, – deıdi P.Kazansev.

Qazirgi basty suraq – «Ekono­mıkalyq ósimdi 6% deńgeıinde saqtaý úshin qandaı uzaqmerzimdi sharalar qabyldanady? Ekonomıkalyq turǵydan álsiz óńirlerdegi jaǵdaı­dy qalaı jaqsartýǵa bolady? Buǵan «Damý» kásipkerlikti damytý qory basqarma tóraǵasynyń orynbasary Talǵat Smaǵulov jaýap berdi.

Onyń aıtýynsha, turaqty eko­nomıkalyq ósimdi saqtaý úshin shaǵyn jáne orta bıznesti (ShOB) qol­daý mańyzdy.

– Osy maqsatta elde birneshe uzaq­­merzimdi is-sharalar josparlan­ǵan. Birinshiden, kepildik qorla­ryn damytý qarastyrylǵan. Kepil­dik qory – kásipkerlerge nesıe alý kezinde kepildik qamtamasyzdyǵy jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda, memleket nemese «Damý» qory beretin kepildik. Bul kásipkerlerge bank­terden nesıe alýdy jeńildetedi. Máselen, birinshi kepildik qory kásipkerlerge 7 mlrd teńgege deıingi jobalarǵa qarjylandyrý alýǵa múmkindik beredi. Nesıe somasynyń 85%-na deıingi kepildik beriledi. Bul shaǵyn jáne orta bızneske, ásirese jańa jobalarǵa nemese kepildigi joq ká­sipkerlerge tıimdi. Al ekinshi ke­pildik qory iri jobalarǵa arnalǵan (7 mlrd teńgeden joǵary). Ár jo­bada onyń erekshelikteri eskeriledi. Bul kepildikter kásipkerlerdiń nesıe alý múmkindigin arttyryp, qarjy­lyq táýekelderdi azaıtady. Bankter úshin mundaı kepildik senimdilikti qamtamasyz etedi, – deıdi T.Smaǵulov.

Odan keıin jeńildetilgen nesıeleý baǵdarlamalarynyń da mańyzy zor. «Damý» qory 2025 jyly shaǵyn jáne orta bızneske jyldyq 12,6% mólsherlememen jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasyn iske qosýdy josparlap otyr. Baǵdarlama ekinshi deńgeıli banktermen áriptestik negizinde júzege asady, 40% – qordyń qarjysy, 60% – bankterdiń qarjysy.  Negizgi salalar: óńdeý ónerkásibi (óndiris), aýyl sharýashylyǵyn óńdeý (ónimderdi qaıta óńdeý), kólik jáne logıstıka, medısına, bilim berý jáne týrızm.

– Sýbsıdııalaýdy da umytpaý kerek. Jaqynda onyń  mehanızmi iske qosylady. Sýbsıdııalaý – ká­sipkerlerdiń alǵan nesıeleri bo­ıynsha paıyzdyq mólsherlemeniń bir bóligin memleket óteıdi. Bul ká­sipkerler úshin qarjylyq júk­temeni azaıtady. Shaǵyn kásip­kerlik sýbektileri úshin nesıe somasy 200 mln teńge­ge deıin sýbsıdııalana­­dy. Bul shara kásipkerlerge qarjy­lyq shyǵyndardy azaıtyp, paıda tabýǵa múmkindik beredi. Ásirese ekonomıkalyq turǵydan álsiz óńir­lerde bızneske qoldaý kórsetý ma­ńyzdy. Osy sharalar shaǵyn jáne orta bıznestiń qarjylyq turaq­ty­lyǵyn nyǵaıtyp, olar­dyń básekege qabilettiligin artty­ra­dy jáne jańa jumys orynda­ryn qurýǵa yqpal etedi. Nátıjesin­­de, elimizde turaqty ekonomıka­­lyq ósim qamtamasyz eti­ledi, – deıdi T.Smaǵulov.