Hakimniń kitaby

Bul jádiger 1922 jyly Tashkent qalasynda jaryq kórgen Abaıdyń óleńder jınaǵy eken. Qundy týyndynyń mýzeı qoryna (shıfr – 4127) qabyldanǵan aktisinde: «Kitap. Abaı. Tańdamaly óleńder jınaǵy. 3-shi basylym. Túrkistan memlekettik baspasy. – Tashkent, 1922 j» dep jazylyp: «Kirlegen, sarǵaıǵan, qaraıǵan jerleri bar. Muqabanyń shetteri jáne kitaptyń betteri myjylǵan, jyrtylǵan», dep qosymsha aqpar berilipti.

Mýzeıge bul jádigerdi 2015 jyly 20 sáýir kúni, ıaǵnı uly aqynnyń týǵanyna 170 jyl tolý qarsańyn­da jáne mekeme qyzmetkerleri uıym­dastyrǵan «Ulttyq murajaıǵa syı tartý» aksııasy aıasynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, profes­sor Serik Negımov syıǵa tartqan eken. Oǵan dálel – kitaptyń birinshi jáne sońǵy betterinde S.Negımovtiń jeke móri basylypty.

Al kitaptyń jaryq kórý tarıhy­na toqtalar bolsaq, Abaıdyń «Jıde­baı-Bórli» tarıhı-mádenı jáne áde­bı-memorıaldyq mýzeı-qory­ǵy­nyń jetekshi ǵylymı qyzmet­keri Meıramgúl Qaıranbaevanyń pikirinshe, bul kitap osy jyly (1922) úsh dúrkin jaryq kórgen. Alǵash­qy ekeýi Qazan qalasynda basylyp, úshinshisi Tashkentte jaryq kór­gen. Sol sebepti, kitaptyń tashkent­tik nusqasynda «3-shi basylym» dep tur deıdi.

«Bul kitapty Tashkentte bastyryp júrgen tulǵalar kimder?» degen suraqqa Meıramgúl Seıitjapar­qyzy: «Kitaptyń jaryq kórýine at­sa­lys­qan alash qaıratkerleri. Olar osy jyldary Tashkent qalasynda Názir Tórequlovtyń bastamasymen qurylǵan qazaq-qyrǵyz bilim komıssııasynyń músheleri bolýǵa tıis. О́ıtkeni, osy tusta Tashkent­tegi «Túrkistan memlekettik baspasyn» N.Tórequlov basqaryp turǵan. Bul istiń atqarylýyna alash arysy Halel Dosmuhamedulynyń úlesi bar. О́ıtkeni bul tulǵa aqynnyń tańdamaly óleńder jınaǵy týraly pikir bildirgen», deıdi.

Kelesi kezekte qundy jádi­ger ádebıetshi ǵalym Serik Nyǵme­tol­laulynyń qolyna qalaı túsip júr degenge toqtalsaq: «Meniń týǵan jerim burynǵy Kókshetaý oblysy, Qyzyltý aýdany, «Bolshevık» sovhozy. Aýylda eskiniń jolyn ustaǵan aqsaqaldar kóp boldy. Sonyń biri bizge jamaǵaıyn týys Qabdesh Kálteńuly degen qarııa edi. Osy kisi qazaqtyń sóz usta­ǵan myqtylary Abaı, Shákárim, Maǵ­jan qatarly qaıratkerlerdiń bárin oqy­ǵan, tipti keıbiriniń kitaby qolyn­da bar edi. Sonyń biri – óziń kórip otyr­ǵan Abaıdyń jınaǵy», dedi Serik aǵa.

– Abaıdyń jınaǵyn bizdiń áýlet kózdiń qarashyǵyndaı saqtaǵan eken. Joǵarydaǵy Qabdesh qarııa ózi ómirden ótkende kitapty jamaǵa­ıyn týysy, sóz tanıtyn inisi Jabar Áýlısheulyna tapsyryp ketipti. Bul kisi dúnıeden óter aldynda kitap­ty meniń ákem Nyǵmetollaǵa «Nyqa, seniń ulyń Almatyda oqyp júr. Myna kitapqa túbi ıe bolatyn adam sol. Soǵan ber» dep amanattapty. Bul 1970 jyldar shamasy bolsa kerek. Kitap osylaı ákemniń qolynda 1992 jylǵa deıin saqtalyp, ózi ómirden óterde maǵan amanattaǵan edi.