Almatyda ótip jatqan Powerexpo Almaty 2025 sarapshylarynyń aıtýynsha, energetıkadaǵy «turaqtylyq» uǵymy turaqtylyqtyń sınonımi bolýdan qaldy. Bul júıeniń suranys aýytqýlaryna, tehnologııalyq irkilisterge jáne klımattyq táýekelderge beıimdelý qabileti retinde jıi túsindiriledi, dep jazady Egemen.kz.
Agora Energiewende Power System Transformation jobalarynyń jetekshisi Tatıana Lanshınanyń aıtýynsha, bolashaqtyń energetıkalyq júıeleri statıkalyq qýatqa emes, dınamıkalyq tepe-teńdikke súıenýi tıis. «Búginde energııa júıesiniń senimdiligi artyq qýattylyqpen emes, reaksııa jyldamdyǵymen anyqtalady. Jeli ıkemdi, taratylǵan jáne sandyq bolýy tıis», dep atap ótti Lanshına.
KAZENERGY qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Damır Narynbaev basty problemalardyń qatarynda mynalardy atap ótti: qýat tapshylyǵymen ınfraqurylymnyń tozýy.
Onyń aıtýynsha, generasııalaıtyn nysandardyń 70% -dan astamy 30 jyldan astam ýaqyt jumys isteıdi, al jelilerdiń jalpy tozýy 60% -dan asady.
«Biz jańartý qajettiligi emes, onyń qanshalyqty tez bolatyndyǵy týraly másele týyndaǵan kezde shekten óttik. Investısııa aǵynsyz, onyń ishinde ótpeli tehnologııalary bar kómir generasııasyna júıe júktemeni kótere almaıdy», dep atap ótti Narynbaev.
Ol eldiń energetıkalyq teńgerimi áli de 60% kómirge negizdelgenin jáne balamaly kózdersiz tolyq dekarbonızasııa energııa tapshylyǵy táýekelderine alyp l atap ótti. Sonymen qatar, onyń aıtýynsha, atom energetıkasy men jınaqtaýyshtardy damytý qoldanystaǵy qýattardy túbegeıli almastyrý emes, gıbrıdtik sheshimniń bir bóligine aınalýy tıis.
Jasyl jobalarǵa arnalǵan ınvestısııalyq úzilis jáne kedergiler
Sessııanyń moderatory, NEAH: New Energy Advancement Hub baǵdarlamalarynyń jetekshisi Marııa Stepanova energetıkalyq kóshýdiń ınvestısııalyq jaǵyna nazar aýdardy. Onyń baǵalaýynsha, 2025 jyldyń kókteminde júrgizilgen memlekettik «jasyl» taksonomııa reformasy energııa tıimdiligi jobalaryna belgisizdik engizdi. «Turaqty qurylys jáne energııa tıimdi tehnologııalar salasyndaǵy kóptegen bastamalar is júzinde basymdyqtar tiziminen shyǵyp qaldy. Bank sektory saqtyqpen áreket etedi jáne biz buryn jeńildikti quraldarǵa qol jetkizgen jobalar úshin kredıttik jelilerdiń tarylǵanyn kórip otyrmyz», dep túsindirdi ol.
Energetıkadaǵy kredıtter boıynsha mólsherlemeler joǵary bolyp qalady, al uzaq merzimdi kepildikterdiń bolmaýy iri jobalardy álsiz etedi. Qatysýshylar atap ótkendeı, bul jaǵdaı «ınvestısııalyq úzilis» áserin týǵyzady - kompanııalar ınvestısııalaýǵa daıyn bolǵanymen, ashyq erejeler kútedi.
Qazaqstandaǵy GEFF baǵdarlamasy basshysynyń orynbasary Katerına Karseva atap ótkendeı, dál osy derekter energetıka úshin jańa kapıtalǵa aınalýda. Shyǵaryndylar, energııa tutyný jáne tıimdilik boıynsha naqty statıstıkasyz ESG-qarjylandyrýdyń durys modelderin qurý múmkin emes.
«Búginde ınvestor jobany ǵana emes, onyń kómirtegi izin de kórgisi keledi. Ashyq derektersiz kómirtegi bırjasynda energııany satý da, «jasyl» qarjylandyrý da múmkin emes», dedi Karseva.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy ESG-quraldar naryǵy bastapqy kúıinde tur: shyǵaryndylardy óteý tetikteri jumys istemeıdi, al derekterdi verıfıkasııalaý deklaratıvtik sıpatqa ıe. Nátıjesinde energııa tıimdi tehnologııalardy naqty engizetin kompanııalar tıisti ekonomıkalyq kótermeleýdi almaıdy.
Forýmǵa qatysýshylar Qazaqstan qazirdiń ózinde jasyl transformasııa jolynda turǵanyn, alaıda tabys memlekettiń, bıznestiń jáne qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktirý qabiletine baılanysty ekenin biraýyzdan atap ótti. Pikirtalas barysynda bólingen bes negizgi baǵyt – dekarbonızasııa, jańartylatyn kózderdi damytý, ekologııalyq oılaýdy qalyptastyrý, ESG-tásilderdi engizý jáne monıtorıngti sıfrlandyrý uzaq merzimdi strategııanyń negizine aınalady.
Sarapshylar, sonyń ishinde Tatıana Lanshına, Áset Ońǵarbaev jáne Rýslan Sadǵalın ekologııalyq saıasat ekonomıkanyń «qosymsha elementi» bola almaıtynyn atap ótti. Ol ınvestısııalarǵa, tehnologııalyq damýǵa jáne kompanııalardyń áleýmettik jaýapkershiligine áser ete otyryp, onyń ózegine aınalady.
Forým kórsetkendeı, Qazaqstan energetıkasynyń bolashaǵy – bul ekonomıkalyq ósim men tabıǵatty qorǵaý arasyndaǵy tańdaý emes. Bul teńgerimniń jańa modelin izdeý, onda ınnovasııalar men ekologııa birigip júredi. Jáne el osy qaǵıdalardy naqty tájirıbede neǵurlym erte bekite alsa, jahandyq jasyl kún tártibin qalyptastyrýdaǵy róli soǵurlym joǵary bolady.