31 mamyr – Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúnine oraı О́skemendegi Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý mýzeıinde «Umytylmaýy tıis» atty kezdesý ótti.
Bul kúni kók aspan da kúńirenip, kúrsinip turǵandaı edi. Qara bult úıirilip kelip, jańbyr sebeledi, naızaǵaı oınady. Artynsha kún shýaǵyn shashqan. Mýzeı aldynda ótip jatqan jıynǵa qýǵyn-súrgin qurbany Oralbaı Baýjanovtyń urpaǵy Álııa Oralbaeva men jergilikti ustazdardyń urpaǵy Zeıne Sakkoqyzy estelikterimen bólisti.
– Ákem Nurǵazy 1910 jyly týypty. Ákemnen atam týraly kóp suraıtynmyn. «Qalaısha birde bir sýreti qalmaǵan? Ne jazbalary joq?» dep tańǵalatynmyn. Oralbaı Baýjanov Ýfadaǵy «Ǵalııa» medresesinde, keıin Semeıde bilim alǵan. Arabsha da, oryssha da erkin oqyǵan. Arabsha kitaptaryn shatyrda kúldiń arasyna saqtaǵan. Tintý kezinde tabylǵan kitaptardyń bárin sol jerde órtep jiberipti. Apamyz Nurapııa keıbir óleńderin qı arasyna tyǵyp aman alyp qalmaq bolǵan. Biraq ýaqyt óte bári joǵalyp ketken, – deıdi Álııa Oralbaeva esteliginde.
Keıin Álııa apaı atasynan derek bar-aý degen ár arhıvti aqtarýǵa kirisken. Aqyry Oralbaı ustalǵan kezdegi anketasy tabylǵan. Onda otbasy, balalary týraly málimet tolyq kórsetilgen. Oralbaıdyń «Ǵalııa» medresesinde oqyǵany týraly derekti maqala buryn da jaryq kórgen. Maqalada Sadyq Túkibaev esimdi ustazdyń «Karshyǵada Oralbaı Baýjanov degen aqyn bar edi, ekeýmiz Ýfadaǵy «Ǵalııa» medresesinde birge oqyǵanbyz. Aqyndyǵy jaqsy edi…» degen tarıhı derek kezdesedi. «О́mir bireý, dúnıe kezek» demekshi, ertede «Oralbaıdyń balasymyn» deýge qorqatyn urpaq, endi onyń esimin qaıta jańǵyrtýǵa tyrysyp júr.
Sonymen qatar Shyǵys Qazaqstan oblystyq sáýlet-etnografııalyq jáne tabıǵı-landshafttyq mýzeı-qoryǵynyń qyzmetkeri Adına Ádilbekqyzy, oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı-arheologııalyq zertteý bóliminiń meńgerýshisi Sáken Júnisbekuly baıandama jasady.
– Qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý biz úshin aýyr. Qazaqstan boıynsha 125 myń adam repressııaǵa ushyrasa, onyń 25 myńyna atý jazasy kesilgen edi. 7 myńy qyzyl terrordyń qurbany bolǵan eken. Shyǵystan 1 350 adam tutqyndalǵan. Ábdirahman Aıdarbekov, Oral Baýyrjanov, Zákı Kúlenov syndy babalarymyz týraly derekter jınaqtap jatyrmyz. 1930 jyldardaǵy aqtańdaqtarymyzdy búgingi urpaq bilýge tıis. Sondyqtan zertteýler jasap, tarıh betin ashyp berýimiz kerek, – deıdi Sáken Júnisbekuly.
Kezdesýge 5518 áskerı bóliminiń áskerı qyzmetshileri men S.Amanjolov atyndaǵy ýnıversıtetttiń stýdentteri qatysty.
О́SKEMEN