Shámilge arnalǵan shýmaqtar

Shámil-aý!Hal-jaıymdy bilseń edi,Bilmeımin qaıterimdi...Kim senedi?On jetimde óshirip alǵan otym,Qaıter eń, qaıta qaryp júrse meni?Osylaı bastalǵan óleń odan ári:Oılasam, talaı-talaı qyr basyppyn,Dosym dep, «dońyzben» de muńdasyppyn....Shámil-aý!Qalyń dostan qalǵan sen eń,Qaıtemin?Ǵashyqpyn men,Shyn ǵashyqpyn!!! – dep jalǵasady.

Muqaǵalı mahabbat seziminiń qaltarys-bultarysyn, dostar ortasyndaǵy jalǵyzdyǵyn, ótken kúnge degen saǵynyshy men ókinishin óleńine arqaý ete kelip, mahabbatty án arqyly saqtaýdy usynady.

Ánsiz ómir ómir me, qańsymaı ma,О́zegińdi órtep dert, janshymaı ma?Mahabbatqa arnap bir án shyǵarsyn,Shámil-aý!Shámshi qaıda?Shámshi qaıda? – dep dosyna qaıyrylyp, Shámshiden júrekti jyndandyratyn hám jandandyratyn máńgilik ólmeıtin án qaldyrýyn qıyla suraıdy.

Muqaǵalı odan keıin de «Shámil-oý! Bilesiń be? Shyn mahabbat – Osylaı qaramaýdan jaralady!», «Shámil-oý! Kúnder ótti, Aılar ótti. Alańsyz qaıran kúnder qaıda ketti?», «Shámil, Shámil! Aınaldym jazylmasqa. Kúıreıtuǵyn túrim bar, jazym bassam», «Joq, Shámil, Meniń oıym bólek edi, Basqa jyr, basqa ǵumyr kerek edi», «Shámil, Shámil! Sharshadym, qaljyradym. Et júregim ezildi, qan jylady» dep bir óleńniń ishinde dosynyń esimin birneshe márte qaıtalaıdy. Bul da bolsa «Shámil-oý» dep oqyrmandy ózine qaratyp alyp, ishtegi sherin aqtarýdyń bir tásili bolatyn.

Muqaǵalı aqyn muń shaqqan Shámil kim? Ol – aqynnyń dosy, ózi de tamasha aqyn Shámil Muhamedjanov edi. Ol da Muqaǵalı sekildi kórkem poezııany janyna serik etti. Ekeýi aralarynan qyl ótpes dos boldy. Olardyń adal dostyǵyn Muqaǵalıdyń «Shámil-aý, qalyń dostan qalǵan sen eń» degen biraýyz sóziniń ózi aıǵaqtaıdy. Ol azdaı ekeýi túıdeı qurdas edi. «Meniń anketam» óleńinde Muqaǵalı muny: «Týǵan jylyń? – 1931. Qurdasymyn Shámildiń...», – dep ázildep jetkizedi. Al «Qurdastarǵa» óleńinde «Mynaý – ázer qaz basqan tórt jasynda, Muhamedjan qartyńnyń mesheli ǵoı» dep taǵy bir tıisip ótedi. Shámil de oraıy kelgende qurdasyn qaǵytyp qalady eken. Birde Muqaǵalı óleń oqyp otyrsa, Shámil kirip kelip: «It joq jerde shoshqa úredi degen. Myna shoshqa ne dep úrip tur?» – depti. Osyndaı qaǵytpa sózderi-aq olardyń arasyndaǵy qurdastyq ázil men etene jaqyndyqty ańǵartady.

Shámilge ázildep óleń jazǵan taǵy bir aqyn – Jumeken Nájimedenov. Jumekenniń adam mineziniń turaqsyzdyǵyn, qoǵamdaǵy jasandy «zańdylyqtardy», jalǵan pafos pen shynaıy tirliktiń arasyndaǵy alshaqtyqty sheber beıneleıtin «Shámaǵań men jas aqyn» óleńi bar. О́leńde bir jas aqynnyń fılosofııalyq oı túıe kelip, Shámilge qaıyrylǵany baıandalady. Sol kezde Shámil aqynnyń saýalyna keleke túrinde jaýap beredi.

Shámil aıtty:

– Qutyrma, oılaı bilem dep azdap,túk túısik joq – appaqsyń,óziń de appaq, qaǵaz da aq.Jańǵyryqtan adasyp qaldym deısiń – qosylam,zańdylyqtyń qansha tek qatysy bar osyǵan?!

Jumeken men Shámil de ázili jarasqan syılas dostar bolǵan. Ekeýi baspada birge qyzmet istegen. О́zimen bir bólmede otyratyn áriptesimen ázil-qaljyńy jarasqan. Dosynyń esimin óleńine arqaý etkeni sodan bolsa kerek.

Osy sekildi óleńderge qaraǵanda Shámil­diń ózi de ázil-qaljyńǵa jaqyn adam bolǵan sekildi. Muny qalamger aǵa-baýyrlarynyń jyly estelikteri de rastaıdy. Ǵafý Qaıyr­bekov Shámil jaıynda bylaı degen eken: «...Bir joly bir fotograf aǵasy Shámil­ge kelip, muń shaǵypty. «Qazaq qadirimdi bilmedi, qyrǵyzǵa ketem. Olar qoıarda qoımaı shaqyryp jatyr. Osyǵan ne aqyl aıtasyń?» – depti. Sonda Shámil: «E, onda qyrǵyzdar da taýsylǵan eken!» – depti». Serikbaı Ospan da bir esteliginde «Naǵyz qazaq – qazaq emes, Naǵyz qazaq – dombyra» degen Qadyr Myrza Álıdiń jyr joldaryna Shámildiń «Dediń-aý sen. Bala, baıqa! Naǵyz orys – orys emes, Naǵyz orys – balalaıka!» dep parodııa jazǵanyn aıtqan bolatyn. Shámildiń ázilge jaqyn, aqjarqyn minezin jaqsy bilgen dos­tary da ony qaǵytyp, qaljyńǵa tartyp otyrǵandy unatqan sekildi. Búginde eleýsiz qalyp, umyt bola bastaǵan aqynnyń biri osy – Shámil Muhamedjanov. Alaıda aqynnyń esimi men bolmysy oǵan arnalǵan shýmaqtar