Marına Svetaeva alty jasynan bastap úsh tilde: orys, nemis, fransýz tilinde óleń jaza bastaıdy. Ol kezde orys qoǵamynda fransýz tilinde sóıleý arıstokrattyqtyń belgisi bolatyn. Ákesi Eýropada bedeli bar ónertanýshy, Pýshkın mýzeıiniń negizin qalaǵan adam bolypty. Anasy Marınanyń jan-jaqty bolýyna erekshe kóńil bóldi, ol shet tilderde erkin sóılep qana qoıǵan joq, mýzykamen de aınalysty. On bir jasynda «Kitap ústelim» degen dastan jazdy.
Kóp til bilgen Marına bala jasynan minezi erkin, tentek bolyp ósedi. Temeki shegip, shashyn boıap, túnde zıratta qonyp júretin, revolıýsııalyq ıdeıalarǵa áýes edi. On tórt jasynda «erkin oıy men ójettigi úshin» gımnazııadan shyǵaryldy. Keıingi oqý ornynda da bir jyldan az ýaqyt oqyp shyqty. Bilimin tek úshinshi gımnazııasynda ǵana aıaqtaı aldy. Degenmen onyń minezindegi qyńyrlyq aqyl-parasatyna esh áser etpegen.
***
Aqyn kózi nashar kórse de kózildirik taǵýdy unatpaǵan. Anyǵynda jaraspaıdy dep eseptegen. Ápkesi Anastasııanyń estelikterinde Svetaevanyń keıin kózildiriktiń ornyna pensne taqqany aıtylady. Kúıeýi Sergeı Efronmen túsken áıgili fotosynda da ol pensnemen beınelengen. Ýaqyt óte kele odan da bas tartyp, «álemge kómeski kúıinde qaraǵandy jón kóremin» degen eken.
***
Svetaeva opa-dalap qoldanbaǵan desedi. Kıim tańdaýda da kóbine er adamdardyń kostıým-paltosyn kıgen. Zamandastary muny sánge qarsylyq dep qabyldaǵanymen, shyn máninde sebebi basqa edi. Qyzy Arıadnanyń estelikterin oqysaq, otbasynyń aýyr turmystyq jaǵdaıy aqynǵa óz qalaýynsha kıinýge múmkindik bermegen. Sondyqtan ol ózgeniń, ásirese er adamdardyń kıimin kııýge májbúr bolǵan.
Bolmysy bólek AhmatovaÁkesi Ahmatovanyń aqyndyǵyn moıyndamapty, tipti pysqyryp ta qaramaǵan. Sondyqtan qyzyna óz tegimen jarııalanyp, jurtqa masqara bolmasyn dep laqap atpen jazýyn talap etedi. Sóıtip, Ahmatova arǵy ájesiniń tegin alady. Al aqynnyń shyn aty-jóni – Anna Gorenko.
***
Ol til meńgerýge kelgende zerek boldy. Bes jasynda muǵalimniń balalarmen sóıleskenine qarap otyryp, fransýz tilin úırenipti.
***
Italııalyq sýretshi Amedeo Modılıanı Ahmatovany alǵashqy kórgende-aq ǵashyq bolypty. Olar Parıjde bir jyl aralasyp, keıin múlde kezdespegen. Sol sezimderdiń izimen sýretshi aqynnyń 16 kartınasyn salǵan. Alaıda ol týyndylardy Ahmatova saqtaı almady: bireýinen basqasynyń bári órtenip ketken.
***
Ahmatovany óte yrymshyl desedi. Mysaly, ol Gýmılevtiń úılenýge alǵashqy usynysy kezinde jaǵalaýdaǵy eki delfınniń denesin kórgen soń bas tartqan. Iаǵnı bul jaqsylyq nyshany emes dep bilgen. Sondaı-aq ony bala kezinde kóbisi birtúrli sanaǵan. О́ıtkeni ol tomaǵa-tuıyq, jalǵyz ózi teńizge shomylyp, jalań aıaq kóshe kezip júre beredi eken.
***
Aqyn kóp ýaqyt boıy NKVD-nyń baqylaýynda bolǵan. Bıograftardyń aıtýynsha, ony jaqyn qurbysy, jazýshy Sofııa Ostrovskaıa ańdyǵan. Ahmatova bul tosyn oqıǵadan, árıne, habarsyz.
***
О́mir boıy alǵash jazǵan óleńderinen uıalypty. Burynǵy ballada, jarııalanǵan, tipti qaıta basylyp shyqqan ataqty shyǵarmalaryn ol «bos qyzdyń kedeı óleńderi» dep atap, eske alǵandy da unatpaǵan.
Dańqy asqan GorkııAlekseı Maksımovıch Peshkov – Gorkııdiń shyn aty-jóni.
***
Jasóspirim kezinde Gorkıı kemede ydys jýyp, aıaqkıim dúkeninde aıaqkıim tasyǵan. Buǵan qosa ol naýbaıshy, baǵban bolyp ta jumys istepti.
***
Ol bir mınýtta tórt myń sóz oqyǵan.
***
Gorkıı eshqashan aýyrmaǵan degen de pikir bar. Eshqashan mas ta bolmapty.
***
Gorkıı óler aldynda Stalın qasynda otyryp shampan ishken.
***
Tolstoı Gorkıımen sóıleskende ádepsiz sózder qoldanypty desedi.
***
Jazýshy shetelde on segiz jyl ómir súrse de, birde-bir shet tilin tolyq meńgermegen.
***
Gorkııdiń taǵy bir erekshe qyry – otqa degen áýestigi edi. Bala kezinen ol janyp jatqan zatqa uzaq qarap, ottyń jalynyna qyzyǵatyn bolǵan.
***
Alekseı Maksımovıch tek jazýshy ǵana emes, jas talanttarǵa qamqorlyq kórsetken janashyr mesenat ta boldy. Ol jas aqyndar men qalamgerlerge qoldaý bildirip, olardyń shyǵarmashylyq jolda qalyptasýyna kómektesti. Sonyń ishinde Vladımır Maıakovskıı men Sergeı Esenın sekildi daryndy tulǵalardyń ónerin baǵalap, baǵyt-baǵdar bergen.
Daıyndaǵan – Marjan ÁBISh,«Egemen Qazaqstan»