Damýy ýaqytpen jarysqan elordanyń negizgi qýaty – jastar. Jasampaz ıdeıaǵa toly olar Astananyń tynys-tirshiligine jańasha serpin berip keledi. Volonterlik qozǵalystaǵy belsendiligimen qatar, shaǵyn jáne orta bıznestegi úlesi, ǵylym men ınnovasııa salasyndaǵy jobalary bas qalanyń áleýmettik-ekonomıkalyq tamyryna qan júgirtip otyr.
Búginde elorda halqy 1,6 mıllıonnan asty. Resmı derekterge sáıkes, shaharda 14-35 jas aralyǵyndaǵy 516 myńnan asa azamat shoǵyrlanǵan. Sonyń biri – 18 jasynda Jetisýdan arman qýyp kelgen Aıbol Arǵynǵazınov. Búginde ol «Kazakh Invest» ulttyq kompanııasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarady. Onyń aıtýynsha, Astana ınvestısııa tartý turǵysynan úlken áleýetke ıe. Damyǵan ınfraqurylym, kreatıvti hab pen tehnoparkter, tipti halyqaralyq forýmdar bas qalanyń tartymdylyǵyn eseleı túsedi.
– Osy qalada oqyp, bas shaharda eńbek etip júrgenime 15 jylǵa jýyqtady. Men sekildi jastardyń elordaǵa aǵylýy Astananyń jahandyq naryqqa shyǵýyna qaýqaryn arttyrady. Islam damý bankiniń «Sıfrlyq ekonomıkalyq formatqa kóshirýdi yntalandyrý arqyly ınvestısııalyq úderisterdiń sapasyn arttyrý», Eýrazııa damý bankiniń «Investısııalyq jobalardy aqparattyq-monıtorıngtik baqylaý platformasyn ázirleý» granttyq jobalarynyń jetekshisi boldym. Osy aralyqta baıqaǵanym, elordanyń áleýeti jyl ótken saıyn ashyla beredi. IT-habtardyń damýy, IT-qyzmetter eksportyn ulǵaıtý jónindegi memlekettik bastamalar men ınnovasııalyq jobalar Astananyń jańa ekonomıkalyq kelbetin qalyptastyrady. Jas ári bolashaǵy zor megapolıs búkil óńirdiń mańyzdy ekonomıkalyq, kólik jáne ınnovasııalyq ortalyqtarynyń birine aınalady, – deıdi Aıbol.
Elordanyń adam kapıtalyna ıek artqanyn jastardyń bilimge, ınnovasııaǵa, qoǵamdyq jaýapkershilikke degen belsendiliginen baıqaýǵa bolady. Máselen, elordalyq Jáńgir Ábýov ár adamnyń qansha sý tutynatynyn esepteıtin arnaıy platforma oılap tapty. «Sý izi» dep atalǵan qosymsha paıdalanýshy engizgen derekterdi avtomatty túrde óńdep, usynys jasaıdy.
– Sýdyń da suraýy bar dep ata-babalarymyz beker aıtpaǵan. Qazirgi álem elderine tirshilik nárine tapshylyq bar. Bul bizdi de aınalyp ótpeıtini belgili. Sondyqtan únemdi paıdalanýǵa kóshý ýaqyt kúttirmeıdi. Bizdiń platformanyń kózdegeni de maqsaty da osy – ár adamnyń sýǵa degen kózqarasyn ózgertý. Júıe paıdalanýshynyń turmystyq qajettilik pen tamaqtaný kezindegi tikeleı ne janama sý tutyný kezindegi kúndelikti ádetterin avtomatty túrde esepteıdi. Ol úshin arnaıy 17 suraqqa jaýap berip testileýden ótesiz. Keıin 2 mınýtqa jetpeı sýdy qaı jerde shekten tys jumsap jatqanyn kórsetip, naqty usynystarymen nátıjesin shyǵarady, – deıdi Jáńgir.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıda sý resýrstaryn uqypty paıdalaný úshin IT sheshimdermen qatar qoǵamnyń sýǵa degen oń kózqarasyn qalyptastyrýdyń mańyzyna toqtalǵan edi. О́ıtkeni elimizde 2030 jylǵa qaraı sý tapshylyǵy 15 mlrd tekshe metrge deıin jetýi múmkin. Jáńgirdiń jańa platformasy kúndelikti qarapaıym ádetterdiń ózinen jylyna myńdaǵan lıtr sý shyǵynyn edáýir azaıtýǵa múmkindik beredi. Muny joǵary baǵalaǵan Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitov jas ónertapqyshtyń jobasyn memlekettik deńgeıde engizýge ata-anasymen arnaıy kelisimge qol qoıdy. Osylaısha, mektep oqýshysynyń startapy eldegi sý tapshylyǵyn sheshýge kómektesedi, ázirge júıe jetildirilip jatyr.
Jastardyń qalalyq ınfraqurylymdy ońtaılandyrýda da orny bar. Qoǵamdyq kólikterdiń júktemesin barynsha azaıtýǵa UvU.kz kompanııasynyń marshrýttardy ońtaılandyrýǵa arnalǵan jasandy ıntellekt algorıtmderi men jolaýshylar tasymaly salasyndaǵy ózindik operasııalyq tájirıbeni biriktiretin Mobility-as-a-Service (MaaS) avtobýs platformasy 2021 jyldan beri jumys isteıdi. Muny da jastardan quralǵan komanda iske qosty. Bul – Astanadaǵy keptelis pen jańbyr ne qar jaýsa, baǵasyn sharyqtatyp jiberetin taksı qyzmetine balama retinde usynylǵan.
– Mektepterge jáne qalalarǵa arnalǵan avtobýs shattldary platformasy. Qazir UvU.kz Almaty, Astana jáne Jıdda qalalarynda jumys isteıdi. Platforma arqyly 30-dan asa kompanııa men 15 jekemenshik mektep tasymal jáne transfer qyzmetin paıdalanyp otyr. Shaǵyn avtobýstar belgilengen baǵyttarda qatynaıdy. Jol júrý quny – 800 teńgeden
1 200 teńgege deıin. Kólikterde tek otyratyn oryndar qarastyrylǵan, ár shaǵyn avtobýs 15-18 jolaýshyny tasymaldaı alady. Keıbir baǵyttar arnaıy bólingen avtobýs jolaǵyn paıdalanady. Jaqynda Ázerbaıjannyń iri ınvestısııalyq qorynan qarjy tarttyq. Endi kún saıyn qatynaıtyn shattldar sanyn 600-ge deıin jetkizemiz, – deıdi UvU.kz kompanııasynyń teń quryltaıshysy ári bas dırektory Madııar Tóleýǵalı.
Búginde Astanadaǵy árbir úshinshi turǵyny – jas. Investısııa tartyp júrgen basqarýshy da, sý únemdeýdiń sıfrlyq sheshimin usynǵan oqýshy da, qoǵamdyq kóliktiń jańa modelin iske qosqan kásipker de – osy býynnyń ókili. Demek, elordanyń erteńgi kelbeti jastardyń búgingi bastamasymen qalyptasyp jatyr deýge tolyq negiz bar.