Samǵa, “Dala qyrany”!

Almaty irgesinde ótip jatqan halyqaralyq arnaıy taktıkalyq jattyǵýlarǵa AQSh, Ulybrıtanııa jáne Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń bólimsheleri qatysýda Almatydan shyǵa ázil-qal­jyń­ǵa basqan, asaı-múseıin arqalaǵan qyryqshaqty jýrnalıst qaýymy yrǵalta kósilgen uzyn avtobýspen áne-mine  degenshe aıtylmysh jat­tyǵýdyń ashylý saltanaty ótetin “Ile” oqý ortalyǵynyń plas-ala­ńyna kelip te qaldyq. Nurǵısa Ti­lendıev aýylynan ótkennen keıingi saı-jyraly, oıpań ózekti, jar­laýytty jerler. Birtalaı qoı, jyl­qy jaıylyp júr. Dalanyń baıyrǵy tirshiligi. Beıbit te beı­qam. Olar “Dala qyrany-2010” dep dabyldatqan áskerı oqý-jat­tyǵýdan beıhabar. Al, biz bolsaq, óz jolbasshymyz, elimizdiń aero­ut­qyr áskerleri qolbasshysy bas­qar­masynyń jurtshylyqpen baı­lanys jónindegi ofıseri, oryssha-qazaqsha birdeı sańqyldaı sóı­le­gen Ryskúl Taǵaevadan mán-jaıǵa qanyǵyp kelemiz. “Dala qyrany-2010” atty osy­­naý jyl saıynǵy arnaýly tak­­tı­kalyq jattyǵý bıyl ta­myz­dyń 16-synan 27-sine deıingi ara­lyqta ótpekshi. Bul halyq­ara­lyq áskerı sharaǵa AQSh-tyń, Ulybrıtanııa­nyń Qarýly Kúsh­teri, Qazaq­stan­nyń bitimgershilik brıgadasy bó­lim­shelerimen bir­le­se, Qorǵanys mınıstrligi Áskerı ınstıtýty­nyń kýr­santtaryn tar­ta otyryp Beı­bit­shilik jolyn­daǵy áriptestik or­talyǵynyń áskerı qyzmetshi­le­ri qatysatyn kórinedi. Sondaı-aq, atalmysh jattyǵýǵa myńnan astam sardar­lar men sarbazdar, 100-ge jýyq áskerı tehnıka, Áskerı-áýe kúsh­teriniń tikushaq zvenosy ju­myl­dyrylǵan. Baqylaýshy retin­de Tájikstan Qarýly Kúshteriniń ókil­deri kelip jatyr. Minekı, qazirgi almaǵaıyp dú­nıedegi qaýip-qaterge qarsy bilek biriktirip, tilek toǵystyrǵan úsh eldiń sarbazdary arnaıy alańda sap túzedi. “Dala qyrany-2010” ashyq dep jarııalanyp, Qazaq­stan­nyń, AQSh pen Ulybrı­ta­nııanyń ánurandary oryndalyp, memlekettik týlary kóterildi. El ıe­si retinde ashylý saltanatynda alǵashqy sóz kezegin alǵan QR Qor­ǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary – Shtab bastyqtary komıtetiniń tóraǵasy general-polkovnık Sáken Jasuzaqov oqý-jattyǵýǵa qatysýshy meımandar­dy qazaq jerinde qýana qarsy alyp turǵandyǵyn málimdedi. Álbette, “Dala qyrany-2010” oqý-jat­ty­ǵýy bizdiń kásibı she­berligimizdi, jaýyngerlik dosty­ǵy­myzdy shyń­daı­tyn jáne qa­rym-qatynasy­myz­dy neǵurlym joǵary deńgeıge kóteretin óte jaqsy múmkindik bo­lyp tabyla­tyndyǵyna sóz joq. S.Jasuzaqov óz sózinde aıryq­sha mán bergen bir jáıt sol, EQYU tóraǵasy retinde Qazaqstan búginde Eýropa qaýipsizdigin qam­tamasyz etý qurlyqtyq sheńberden múldem shyǵyp ketkendigi týraly oı-tujyrymdardy belsendi túrde alǵa tartýda. Sonyń bir aıǵaǵyn­daı, halyqaralyq qoǵamdastyq qazirde eýratlantıkalyq jáne eýr­azııalyq qaýipsizdik kategorııa­la­ryn paıdalanýda. Osyǵan sáıkes Qazaqstan da jańa qaýip-qaterlerge qarsy turýǵa óz qalaýyn bildirdi. Ol qaýip-qaterlerdiń eń jymys­qysy – lańkestik pen esirtki ta­symaly.  Olaı bolsa, bitimgershilik baǵyttaǵy kópultty oqý-jattyǵý ótkizý óńirlik qaýipsizdik múdde­lerine tolyq jaýap bereri sózsiz. Bizdiń generaldyń aıtýynsha, atalmysh taktıkalyq arnaıy oqý-jattyǵýdyń maqsaty – qazaq­standyq bitimgershilik brıgadasy shtabtarynyń jumys ádistemesin NATO standarttary úlgisinde jetildirý. Munyń ózi kópultty bólimshe quramynda alǵa qoıǵan mindetterdi oryndaý barysynda joǵary turǵan jáne baǵynyshty shtabtarmen sapaly is-qımyl birlestirý úshin qajet. Sondaı-aq teketiresýshi taraptar arasyndaǵy janjal jaǵdaılarynda beıbit­shi­likti qoldaý oraıyndaǵy opera­sııalardy iske asyrǵan kezdegi bó­limsheniń jaýyngerlik utqyrlyǵy men uıymshyldyǵyn arttyrý úshin de jattyǵýdyń paıdasy zor. Son­dyqtan, oqý-jattyǵýdyń jaǵrapııa­sy jyldan-jylǵa keńeıip, ere­je­leri molaıyp, talaptary zoraıa tú­sip keledi. Bıyl jattyǵý jer be­deri ártúrli jerlerde ótkizilýde. Oǵan qatysýshylardyń uıymdas­tyrý men josparlaýda joǵary she­berlik kórsetetindigine sardarlary senimdi. AQSh Qarýly Kúshteri 3-shi armııasynyń qolbasshysy general-leıtenant Ýılıam Vebster “Dala qyrany-2010” oqý-jattyǵýyna qaty­syp otyrǵandyǵyn ózine mereı sanaıtyndyǵyn bildirdi.  Mundaǵy aldaǵy jankeshtilikke toly kúnderde bizdiń sheberlik-biligimizdi jaqsartýǵa múmkindik kóp bolýǵa tıis. Keıingi bitim­gershilik operasııalarǵa qajetti manevrlerdi oryndaý mashyǵyna da osynda tósele túspekpiz. Osylaısha biz boıymyzda yntymaqtastyq rýhyn qalyptastyramyz jáne jańǵyrtyp-jattyqtyramyz. Bizder úshin bul shyn máninde jaqsy tá­jirıbe bolmaq. Sol úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń bizdi qarsy alyp otyrǵan adamdaryna, ıaǵnı úı ıele­rine alǵys aıtqym keledi. Olar óz­de­riniń qonaqjaı jáne aqjarqyn jandar degen ataǵyn taǵy da dálel­dep otyr. Al endi “Dala qyrany-2010” oqý-jattyǵýy bizdiń is-qımyl birligimizdi, ıaǵnı sáıkestik-syıymdylyǵymyzdy jattyqtyrý­dyń tamasha múmkindigi bolyp tabylady. Osy jattyǵýlarda bizdiń dostyǵymyz da, bolashaqty durys boljap kóre bilýimiz de nyǵaıyp jaqsara túspek. Osylaı deı kele, amerıkalyq general bul jattyǵýdy neǵurlym kúshti de áleýetti bolyp aıaqtaıtyndyqtaryna jáne odan arǵy tapsyrmalardy oryndaýǵa ázir bolatyndyqtaryna kámil senim bildirdi. Ulybrıtanııanyń Qazaq­stan Respýblıka­syn­daǵy áske­rı attashesi podpolkovnık Fıts Gıbbon naq búgin “Dala qy­rany” halyqaralyq oqý-jat­tyǵýy Qazaqstan men NATO-nyń Qarýly Kúshterin qaıta­dan biriktirip otyrǵan­dyǵyna nazar aýdardy. On­da­ǵy nysana – áskerı tájirıbe almasý jáne bir maqsatqa jetý jolynda oı-tilekti toǵystyrý. Osynaý oqý-jattyǵý aldaǵy bitimgershilik operasııalarda Qazaqstan men onyń NATO-daǵy áripteste­riniń neǵurlym tyǵyz ynty­maq­tastyǵyna jol ashyp, ás­kerı operatıvtilik pen sáıkes­tik deńgeıin art­ty­ra túsedi. Budan soń QR Qarýly Kúsh­­teri Aeroutqyr ásker­le­riniń qolbas­shysy general-maıor Ádilbek Alda­bergenov 2003 jyly dú­nıege kel­gen taktıkalyq arnaıy bitimger­shi­lik jattyǵýynyń ashy­lýy­men qut­tyqtaı ke­le, eli­mizdiń aeroutqyr ás­ker­leri men bitimger­shi­lik bó­­limsheleri maqtan tutar­lyq joldan ót­kendigin baıan etti. Shynynda da osy jyl­darda óte úlken táji­rıbe jınaq­tal­dy. Bul táji­rı­beni eli­mizdiń Qarýly Kúsh­teri, ási­rese Qazaq­stan­nyń bitim­ger­shilik brıga­dasy Irakta is júzinde qol­dana bildi. Osy jattyǵý­larǵa to­lyq qurammen qa­ty­syp otyrǵan Qazaq­stan­nyń bitimgershilik batalo­ny utqyrlyq pen jedel­dik synaǵynan ótken, kez kel­gen bitimgershilik ope­ra­sııalaryna qatysýǵa laıyq­ty dep ta­nylǵan. “Qazbat­tyń” jeke quramy, ofıser­leri men serjant­ta­ry ár­túr­li dárejede shet­elde jaq­­sy daıarlyq kýrsta­ry­nan ótip kelgen. Jet­kilikti deńgeıde aǵylshyn tilin meńgergen. Irak­ta kó­zimen kórgen Qazaqstannyń bitim­ger­shilik jaýyngerleri ha­qynda amerıkalyq gene­ral da naq osyndaı jaqsy pi­kirde ekendigin aıtty. Al myna birlesken jattyǵý keı­in bitimgershilik ope­ra­sııalardy birge oryndaǵan kezde is-qımyldy sabaqtas­ty­ra úılestirýge áldeqaıda zor septigin tıgizeri anyq. Qazaqstan bitimgershilik brıga­dasynyń komandıri polkovnık Qanat Áýbákirov: “Bizdiń mańyzdy maqsatymyz – janjaldy aımaq­tarda birlik pen kelisimdi qalyp­tastyrý oraıyndaǵy bitimgershilik mıssııalarǵa qatysý. Men brıgada komandıri retinde keleshekte Qa­zaqstannyń bitimgershilik brı­gadasy el Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń alǵa qoıǵan barlyq tapsyrmalaryn oryndaıtynyna sert etemin” dedi. Ashylý rási­minen keıin Q.Áýbákirov aldaǵy oqý-jattyǵýdyń maqsat-maǵynasy jaıynan mazmundy brıfıng ber­genin aıta ketkenimiz abzal bolar. ...“Dala qyrany-2010” halyq­ara­lyq arnaıy taktıkalyq jatty­ǵýyna qatysýshy áskerı bólimshe­ler saltanatty sherýmen ótip ja­tyr. Onyń aldynda Irak jerinde bitimgershilik mıs­sııasyn abyroı­ly atqarǵan podpolkovnık Qanat Áse­nov basqaratyn aerout­qyr áskerle­riniń qolbas­shy­ly­ǵy. Odan soń pod­polkovnık Tımýr Almazov bastaǵan Qazaqstan bitim­ger­­shilik brıgadasynyń bas­qarmasy, QR Qorǵanys mı­nıstrligi Áskerı ınstı­tý­tynyń kýr­sant­tary, maıor Shaıhıs­lam Jazyqbaev bas­taǵan “Qazbat” bitimger­shi­lik ba­talony. Odan soń birinshi, ekinshi jáne úshin­shi desant­tyq shabý­yl­daýshy rotala­ry. Jas jaýynger­lerdiń órshil de qaısar júz­derine qarap shattana súı­sin­g­en­deımiz. Senimdi ár­ip­teske aınalǵan amerıkalyq jáne ulybrıtanııalyq ás­ke­rı qyzmetshiler de she­rý­letip ótýde. Álemniń bizben sanasatyn­dy­ǵynyń bir aı­qyn belgisi osy emes pe. Al­da – ás­kerı oqý-jatty­ǵýdyń qıyn da kúrdeli kún­deri. Ol bolashaǵymyzǵa qyzmet etpek. Osyǵan qarap samǵa “Dala qyrany-2010” degiń keledi. Qorǵanbek AMANJOL, Sýretterdi túsirgen  Anatolıı ÝSTINENKO.