Quqyq qorǵaý júıesin reformalaý bizdiń azamattarymyzdyń quqyǵyn ádil jáne shynaıy qorǵaýdy qamtamasyz etýge tıis

Keshe Aqordada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń quqyq qorǵaý júıesin reformalaý máseleleri boıynsha keńes ótkizdi. Keńeske Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev, Prezıdent Ákim­shili­gi­niń Basshysy Aslan Mýsın, Kons­tıtýsııalyq Ke­ńes­tiń Tóraǵasy Igor Rogov, Joǵarǵy Sottyń Tór­aǵasy Mu­sa­bek Álim­bekov, “Nur Otan” HDP Tór­aǵa­synyń birinshi oryn­basary Nurlan Ny­ǵmatýlın, Qazaqstan Respýb­lı­kasy Prezı­dentiniń kómekshisi – Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy Marat Tájın, Joǵary Sot Keńe­siniń Tóraǵasy Ońalsyn Juma­be­kov, Bas Prokýror Qaırat Mámı, Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, sondaı-aq Qazaqstan­nyń barlyq óńirleriniń quqyq  qorǵaý qurylymdarynyń jetek­shileri qatysty. Keńeske qatysýshylardyń al­dynda sóz sóılegen Elbasy el hal­qyna Joldaýynda qu­qyq qorǵaý júıesin jańǵyrtý mindetin qoı­ǵan­dyǵyn atap ótti. Quqyq tártibi men qo­ǵam­dyq qaýipsizdikti qamta­masyz etip, qylmys pen sybaılas jemqorlyqqa qarsy turǵan mem­le­kettik organdar júıesi úshin bizdiń elimizde barlyq qajetti jaǵdaılar jasalǵan. Sońǵy bes jylda ǵana quqyq qorǵaý organ­da­ryna 160 mıl­lıard teńgeden astam qarjy bólinip, olar­dyń áleýmettik qam­tamasyz etilýi eki ese ósken. Qa­byl­danǵan memlekettik sharalar­dyń arqasynda quqyq qorǵaý júıe­si úzdiksiz jáne turaqty ju­mys istep, osy zamanǵy, je­del óz­geris ústindegi jaǵ­daıǵa beıimdele alýda. – Meniń tapsyrmam boı­ynsha Quqyq qorǵaý júıesin reformalaý jónindegi mem­le­kettik komıssııa qu­ryldy. Ol úlken jumystar at­qardy. Áleýetti qurylymdardyń jumysyna qyzmettik taldaý ja­salyp, problemalar men olqy­lyqtar anyqtaldy. Aýqymdy álem­dik tájirıbe zertteldi, – dep atap ótti Nursultan Ábishuly. Quqyq qorǵaý organ­dary­nyń qazirgi bar qurylymy, birqatar fýnksııalar men óki­lettikter qoǵam­da qalyp­tas­qan naryqtyq qatynastarǵa saı kelmeıtinin aıt­qan jón. Quqyq  qorǵaý organ­dary­nyń qyzmeti basqarý júıe­siniń ebedeısiz úlkendigimen, qyz­metterdiń qaıtalanýymen jáne astasýymen sıpattalady. Sa­palyq kórsetkishterdi sandyq kórsetkish­ter­men almastyrý oryn alǵan. Qazirgi bar baǵa­laý ólshemderi olar­dyń qyz­mettik mindetterin sheshýge baǵyttalýyna járdem­des­peı­di. Osynyń bári halyqtyń quqyq qorǵaý organdaryna, al so­lar arqyly tutastaı bı­likke degen senim deńgeıine sal­qynyn tı­gizýde. Ústimiz­degi jyly Prezı­dent Ákim­shi­ligine túsken azamat­tardyń hat-habarlarynyń úshten biri quqyq qorǵaý organdary men sottardyń is-áreketine sha­ǵym­dar bolǵan. Reformalaýdyń buǵan deıingi barlyq áreketteri kút­ken nátıje bermedi. Refor­ma­nyń shynaıy maqsattary naýqanshyldyqpen al­masty­ry­lyp, soǵan teńdestirildi. Tar vedomstvoshyldyq múd­de­ler, burynǵy, kóp rette áli ke­ńestik tártipti saqtap qalý tilegi jalpy memlekettik múd­delerden asyp túsip jatty. – Sondyqtan da meniń sheshi­mim­men qurylǵan Mem­lekettik komıssııa halyqara­lyq tájirıbe men qazaq­standyq jaǵdaıdy eske­re otyryp, quqyq qorǵaý organ­daryn jańǵyrtýdyń negizgi ba­ǵyt­taryn pysyqtady, – degen El­ba­sy komıssııa ázir­legen elimizdiń quqyq qorǵaý júıesin reformalaý jónin­degi kózqarastardy tutastaı alǵanda  óziniń maquldaǵanyn, so­ǵan oraı “Qazaqstan Res­pýblı­kasynda quqyq qorǵaý qyzmeti men sot júıesiniń tıimdiligin arttyrý jónindegi sharalar týraly” Jar­lyqqa qol qoıatynyn aıtyp ótti. Elbasy Nursultan Nazar­baev Úkimetke, Prezıdent Ákim­shiligine, quqyq qorǵaý or­gan­dary men sot­tarǵa my­na­daı ne­gizgi baǵyttar boıyn­sha sharalar júrgizýge dereý kiriskenderi jón ekendigin atap kórsetti. Birinshi. Reformanyń she­shýshi máseleleriniń biri quqyq qorǵaý organdarynyń quzyretin aıqyn shekteý jáne olardy saı emes qyzmet­ter­den bosatý, qylmystyq isterdi tergeý júıesin ońtaılandyrý jáne quqyq qorǵaý organ­dary­nyń tıim­diligin arttyrý bolyp tabylady. Osyǵan oraı IIM-niń medısı­na­lyq aıyqtyrǵyshtarǵa qatysty qyzmetter men ókilettikteri Den­­saý­lyq saqtaý mınıstr­li­gine, ká­me­letke tolmaǵan­dar­dy ýaqytsha oqshaýlaý, beıim­deý jáne ońaltý ortalyqtary Bilim jáne ǵy­lym mınıstr­li­gine, kólik qural­da­ryn teh­nıkalyq tekserý júrgizý bá­se­kelestik ortaǵa, al ony ót­ki­zýdi baqylaý jónindegi ókilet­tikter Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligine, IIM-niń kúzet qyz­meti sala­syn­daǵy ókilettigi, aıryqsha mańyzdy strategııalyq ny­sandardy kúzetten basqalary, básekelestik ortaǵa beriledi. Ishki ister mınıstrligi men Bas pro­kýratýra olardaǵy bar úsh óńirlik kólik qurylym­da­ryn osy organ­dardyń orta­lyq apparatyna kire­tin bir qurylymǵa biriktirgenderi jón. Úkimet kóshi-qon úderis­terin memlekettik retteýdiń tıimdiligin art­tyrý, kóshi-qon aǵymdaryn baqylaýdy qatań­dandyrý úshin IIM quryly­mynda Kóshi-qon polısııasy komıtetin qurýy tıis. Esirt­ki­ge salynýshylyqpen jáne esirtki bıznesimen kúresti kúsheıtý úshin IIM-niń Esirtki bıznesimen kúres jónindegi komıtetine osy máse­leni jú­zege asyratyn óńirlik bólim­sheler tikeleı baǵynys­ty­lyǵyna beriledi. Ishki ister mı­nıstrligi ákimshilik tut­qyn­­daýdy atqarý jónindegi qyzmetti kezeń-kezeńmen Ádi­let mınıstrligine ót­ki­zedi. Osylaısha ishki ister organ­dary olarǵa tán emes qyz­met­terdi atqarýdan bosatylady. Bizge asa mańyzdy júıelik qa­dam jasaýǵa – Krımı­nal­dyq polısııa komıteti men Tergeý ko­mı­tetin qosý ar­qy­ly IIM-niń Ter­geý jónindegi komıtetin qurýǵa týra keledi, dedi Elbasy. Osyndaı birik­ti­rýdiń nátıjesinde qyl­mys­ty tergeý tıimdi­ligi artýy tıis. Osynyń bárin atqar­mastan buryn oblystardyń birinde qanatqaqty jobany iske asy­rýǵa bolady. Alaıda muny ja­saýǵa tıispiz, óıtkeni bul – álemdik tájirıbe. Transulttyq esirtki qyl­mys­tary­nan basqa barlyq esirt­ki qyl­mystaryn tergeý IIM-ge beriledi, al eko­no­mı­kalyq jáne sybaılas jem­qor­lyq qylmystardy tolyq­taı Qarjy polısııasy ter­geı­tin bolady. Ulttyq qaýip­sizdik komı­teti tikeleı ulttyq qaýipsizdikke baı­lanysty qaterler men qyl­mys­tardy tergeýge shoǵyrlan­dy­ryla­dy. Joǵarǵy Sot janyndaǵy Sot ákimshiligi komıteti joıylyp, onyń negizinde Joǵarǵy Sot ja­nyndaǵy Sot qyzmetin qamtama­syz etý jónindegi departament qurylady. Ekinshi. Quqyq qorǵaý re­for­ma­synyń basqa bir ma­ńyzdy ba­ǵyty quqyq qorǵaý organdarynyń apparattaryn ońtaılandyrý bo­lyp taby­la­dy. Bul mindetti sheshý úshin Úkimetke shtattyq birlik­ter­diń ońtaılanǵan sanyn esep­tep, ońtaılandyrý jóninde naqty usynystar engizý qa­jet. Ortalyq jáne oblystyq býyndaǵy basqarý apparat­ta­ryn qysqartý esebinen quqyq qorǵaý organdarynyń qala­lyq jáne aýdandyq bólim­shelerin nyǵaıtqan jón. Úshinshi. Úkimetke Parla­ment­pen birlesip zańnamalyq bazany jetildirý, ony túzetý jóninde kóp jumys isteýge týra keledi. Bárinen buryn, – dedi Elbasy, – qylmys­tyq saıasatty izgilendirý másele­lerinde tabandy túrde ilgerileý kerek. Quqyq qorǵaý organdary tarapynan bolatyn qyspaqtan bıznesti qorǵaý jáne bıznestiń da­mýyn yntalandyrý úshin eko­nomı­kalyq saladaǵy qyl­mys­tarǵa aı­ryq­sha nazar aýda­rylady. Reıder­liktiń, ózgeniń menshigin basyp alýdyń jolyna tosqaýyl qoıyla­dy. Kásipker­lerdi tekserý quqyǵy bar mem­lekettik organdar tizimi qys­qar­tylady. Osy sharalardyń bári bıznestiń memleketke degen se­nimin nyǵaıtýǵa múmkindik berip, Qazaqstannyń ınvestı­sııa­lyq tar­tymdylyǵyn art­tyratyn bolady. Quqyq qorǵaý qyzmetin ótýdiń biryńǵaı quqyqtyq qa­lyptary jáne qyzmetker­ler­di áleýmettik qor­ǵaýdyń bir­yń­ǵaı  ustanymdary, sondaı-aq sýdıalar men sýdıa­lyq qyz­metke kandıdattarǵa joǵa­ry krıterııler engiziledi. Qu­qyq qorǵaý júıesin beı­mı­lı­tarıza­sııa­laý jónindegi ju­mystan bas­taǵan jón. Myń­da­ǵan adamdar is júzinde qos­al­qy jáne qyzmet kórsetý fýnksııalaryn atqara júrip, pogon taǵady. Pogondy ár ve­domstvoda negizgi fýnk­sııa­lar­dy atqaratyndar ǵana ta­ǵýy tıis, dep atap ótti Prezı­dent. Kelesi kezek­te biz álem­dik tájirıbelerdi es­kere oty­ryp, bul máseleni qaras­ty­ra­tyn bolamyz. Bul rette qyz­metkerlerdiń múddelerin es­ke­rip, olardyń jalaqylary­nyń jáne kadr quramy sapa­sy­nyń tómen­deýine jol bermeý qajet. Tórtinshi. Múddeli mem­le­kettik organdarǵa respýb­lı­ka­da jeke de­tektıvtik qyzmet ınstıtýtyn endirý máselesin ázirlep, bul jóninde usynys engizilýi kerek. Besinshi. Jergilikti atqarý organdary (ákimdikter) refor­ma­dan tys qalmaıdy, olarǵa quqyq buzý­shylyqtyń aldyn alý jáne quqyq tártibin qam­tamasyz etý jóninde joǵary jaýapkershilik júkteledi. Altynshy. Memlekettik ko­mıs­sııa óz jumysyn jal­ǵas­tyryp, atalǵan Jarlyq­tyń iske asyry­lýyn qısyndy aıaq­talýǵa deıin jetkizýi kerek. Bul rette Parlamentke bir­qa­tar óte mańyzdy zań pa­ketterin qabyldaýy, Prezı­dent Ákimshiligi men Úkimetke qajetti sharalardy belgileýi, Qaýipsizdik Keńesine barlyq áleýetti organdardyń ju­my­syn úılestirý, sóıtip, olar­dyń qyzmetine tolyq aýqym­dy ba­qylaýdy qamtamasyz etýi kerek. Sóziniń qorytyndysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev qa­byldanǵan sharalar quqyq qorǵaý jáne sot júıesiniń tıimdiligin arttyrýǵa, bizdiń azamattardyń qu­qyqtaryn ádil de naqty qorǵaýdy qamtamasyz etýge múmkindik bere­tinine senimdi ekenin atap kórsetti. Keńes barysynda  elimiz­diń Qu­qyq qorǵaý júıesin reformalaý jónindegi mem­le­kettik komıssııa­nyń jetek­shi­si, Premer-Mınıstr K.Má­si­mov sóz sóılep, Memleket basshysyna atqarylǵan ju­mys­tar týraly baıandady.  Re­formanyń ne­gizgi qaǵıdalary boıynsha Bas Prokýror Q.Mámı, Joǵarǵy Sot Tór­aǵa­sy M.Álimbekov, Ishki is­ter mınıstri S.Baımaǵanbe­tov, son­daı-aq birqatar ob­lys­tyq qu­qyq qorǵaý vedom­stvolary­nyń basshy­lary sóz sóıledi. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.