AQSh Prezıdenti B.Obama bıyl da Aq úıde ıftar dastarqanyn jaıǵyzdy

Saıasat sańlaqtary Bergen ıftary saýaptan bolsyn Qasıetti Ramazan aıynyń orazasyn ustaý musylman úshin paryz. Oraza – musylman úshin barlyq iste sabyr tanytatyn úlken mektep. Bul aıda musylmandar tańnan keshke deıin tamaqtan ǵana tartyn­baı­dy, oǵash is-áreketterdiń, jaman oı-pıǵyldyń bárinen tartynyp, óziniń boıyn tazartady. Bul aıda oraza ustaǵan haq musylmannyń júzinen nur tamyp, jan-dúnıesi jarqyrap turǵanyn baıqaýǵa bolady. Musylmandar Ramazandy ózi­nen basqa on bir aıdyń sul­tany, qasıetti aı dep esepteıdi. Adam­zatty túzý jolǵa bastaı­tyn sham­shyraǵy – qasıetti Quran Kárim de Alladan osy aıda túsirilgen. Búgingi kúni kóptegen álemdik derjavalardyń lıderleri de Ramazannyń qasıetine boılap, musylmandardyń senimin syı­lap, ıftar dastarqanyn jaıýda. Sonyń eń basynda Amerıka Qurama Shtattarynyń búgingi prezıdenti Barak Obama tur. Onyń byltyrdan beri Aq úıde ıftar dastarqanyn jaıýy – ál­em­dik oı-sanadaǵy Islam týraly kereǵar pikir­lerdiń bárin serpip tastaǵandaı boldy. Álemdegi bir jarym mlrd. musylman osy isi úshin B.Obamaǵa alǵysyn aıtyp, Alladan onyń saýlyǵyn tilep, isine sáttilik bildirýde. Qasıeti men qadirin bilmesten Islam týraly óte ushqary pikirler aıtyp, adamzatty oǵan qarsy qoıýǵa tyryspaq bolǵan da amerıkalyq prezıdentterdi biletin edik. Biraq solardyń biri de búgingi kúni jaqsylyqpen aýyzǵa alynbaıdy. Al kezinde, osydan 200 jyldan artyq buryn, Ramazan aıynda qabyldaýyna kelgen musylman eli Týnıstiń elshisine kún batyp bara jatqanyn eskerip, Aq úıdegi alǵashqy ıftar dastarqanyn jaıǵyzǵan prezıdent Tomas Djeffersonnyń esimin Amerıka halqy kúni búginge deıin qurmetpen eske alady. Onyń Vırdjınııada: “Barlyq adamdarǵa din isinde ózderiniń kózqarastarynda qalýyna azattyq beriledi” dep konstıtýsııaǵa engizgen alǵashqy túzetýin adamzat joǵary baǵalaǵan. Inshalla, Barak Obamanyń esimi de eliniń ǵana emes, ǵasyrlar boıy adamzattyń aýzynda qurmetpen atalatyn shyǵar. О́ıtkeni ol “búgingi jarqyldaǵan ómirdi” ǵana emes, erteńgi kúndi de eskerip turǵan  prezıdent­terdiń biri bolyp otyr. Aq úıde musylmandarǵa arnalǵan ıftar qasıetti Ramazannyń úshinshi kúni, ıaǵnı 13 tamyz kúni berildi. Oǵan dıplomatııalyq korpýs ókil­deri, Aq úı ákimshiligi men Kongrestiń músheleri qatysty. Sonyń ishinde Kongrestegi eki musylmannyń biri – Andre Karson da qatysqan edi, Barak Obama onyń atyn atap turyp, arnaıy quttyqtady. Bul da, prezıdenttiń unatpaı qala ma dep, basqa jurtqa jaltaqtaýdy bilmeıtin, oı-órisi men aqyl-oıy azat adam ekendigin kórsetti. Biz, dedi óziniń sózinde B.Obama Aq úıde rojdestvolyq qabyldaý, sedera men Dıvalıdi merekeleıtindigimiz sııaqty ıftar berýdi de dástúrge engizemiz. Bul ister bizdiń bárimiz de bir Qudaıdyń balasy ekendigimizdi bildiredi jáne biz oǵan degen senimnen kúsh pen aqyl alamyz. Árıne, álem aýzyna qaraǵan saıasatker, dú­nıe­júzilik lıder bolǵan soń ol úlken saıasattyń sara jolynan aýytqymaı sóıleýge tyrysty. Sonyń ishinde Amerıkada dinniń qaýlap ósýi amerıkalyqtardyń senim bostandyǵyna is júzinde qol jetkizgendiginiń arqasynda bolǵanyn atap ótti. Amerıkalyqtar bizdiń elimizdi qurǵan ata-babalarymyzdyń dana isteriniń arqasynda aqyrynda dinge tereńnen senetin el bolyp qa­lyp­tasty jáne barlyq dinder ózara syılas­tyq­­tyń nátıjesinde tatý-tátti ómir súrýde, dedi ol. Sońǵy kezderi álemdik qaýymdastyqtyń nazarynda bolyp júrgen oqıǵa - Nıý-Iorkte 2001 jyldyń 11 qyrkúıegindegi shabýyldan qıraǵan úılerdiń janyndaǵy orynǵa meshit salý isin de Prezıdent aınalyp ótpedi. Árıne, 11 qyrkúıek bizdiń elimizge aýyr jaraqat saldy. Týystary men jaqyndaryn joǵaltqan adamdar qan jutyp, qaıǵy shegip qaldy. Sondyqtan da men meshit salý isine talasyp jatqan adamdardyń emosııasyn jaqsy túsinemin. Biraq azamat retinde jáne pre­zıdent retinde men bizdiń elimizdiń basqa da turǵyndary sııaqty musylmandardyń da ózderiniń dinderine sený quqy bar ekenin málimdeımin. Bul olardyń qudaıǵa qulshylyq etetin oryndaryn salý quqyn da eshkim shekteı almaıdy degen sóz. Sondyqtan jeke menshiktiń ıeliginde bolyp tabylatyn Tómengi Manhettendegi ýchaskege olardyń jergilikti zańdar men normatıvterdiń sheginde meshit qurylysyn salý quqy bar, dedi prezıdent. Aıta ketetin jáıt, Nıý-Iorktegi osy jer Feızal Abdol Raýf esimdi ımamdiki bolatyn. Osynda quramyna meshit te enetin Islam mádenıet ortalyǵyn salý ıdeıasyn qozǵaǵan osy kisi bolatyn. Osy kúnge deıin ol kóptegen qarsylyqtarǵa qaramastan jergilikti bıliktiń kelisimin alǵan, endi Amerıka prezıdenti de bul ıdeıany qoldap otyr. 11 qyrkúıekte bizge shabýyl jasaǵan jaýlarymyz dinı senim bostandyǵyn tanyǵysy kelmeıtinder. “Ál-Kaıdany” aıdap salǵan ıslam emes, ıslamdy óreskel buzýshylar. Sondyqtan bizge qarsy turǵan jaýlarymyz – din bas­shy­lary emes, eshqandaı kinási joq adamdardy, sonyń ishinde balalar men áıelderdi qyrǵysy keletin terrorshylar. “Ál-Kaıda” óltirgen adamdardyń arasynda musylmandar ózge din ókilderine qaraǵanda kóp ekenin umytpaıyq. Sonyń ishinde 11 qyrkúıektegi qyrǵyn da bar. Mine, bizdiń jaýymyz osy ózderinikinen basqa dúnıeni moıyndaǵysy kelmeıtin terrorshylar. Biz olarǵa qarsy soǵysamyz. Jáne bul iste bizge qarýymyz ǵana emes, qundylyqtarymyz da kómek berip, jeńiske jetkizedi. Bizdiń qundylyqt­a­ry­myz biz qorǵaıtyn demokratııa, biz baǵalap, qadir­leıtin bostandyq, bizdiń eshkimniń násili men dinı senimine, múliktik jaǵdaıyna qaramaı, bárin teń kóretin zańdarymyz. Mine, osy qa­sıet­terimiz bizdi 11 qyrkúıekte shabýyl jasaǵan­dardan bólip turady. Olar amerıkalyqtardyń osynaý qasıetterine nıgılızmmen qaraıtyndar, ondaılar bizge qarsy áli de ózderiniń aram josparlaryn qurýda, dedi Barak Obama. Odan ári prezıdent ózin ulyqtaý keshinde sóılegen sózin eske aldy. Men onda Amerıkanyń alýan túrli ekendigin aıtqan edim, osynyń ózi bizdiń kúshimiz, ári bizdiń osal jerimiz degen bolatynmyn. Biz hrıstıandar men musylmandar­dyń, ıýdeıler men ındýstardyń jáne eshqandaı dinge senbeıtinderdiń elimiz. Bizdiń qoǵamdy qurýǵa ǵalamshardyń barlyq túkpirinen kelgen tilder men mádenıetter ózderiniń úlesterin qosty. Árıne, alýantúrlilik qyzý aıtystardy da týdyrmaı qalǵan joq. Elimizde sınagogalar men katolık shirkeýlerin salý jónindegi aıtystardyń ótkenine de kóp bola qoıǵan joq. Biraq ame­rı­kalyqtar birte-birte mundaı talastardy eńserdi, qazir de solaı bolatynyna men senimdimin. Basqa dinniń ókilderi sııaqty musylmandar da jaqsy turmys quramyz dep bizge ǵasyrlar boıy kele bastaǵan. Olardyń arasynan jaqsy fer­mer­ler men kommersanttar shyqty, olar zaýyt­tar men fabrıkalarda da eńbek etti, temir jol­dar salýǵa qatysty. Bir sózben aıtqanda, olar da Amerıkany turǵyzýǵa kómektesti. 1890 jyly Nıý-Iorkte olar eń alǵashqy ıslam ortalyǵyn ashty. Soltústik Da­ko­tada birinshi meshitte­rin saldy. Al Amerı­ka­da­ǵy eń alǵashqy meshit Aıova shtatyn­daǵy Sıdar-Rapıds qala­syn­da bolsa ke­rek, ol áli kúnge qol­da­ny­la­dy, deı kelip pre­­zı­dent musyl­man­dardyń búgingi kúngi eńbek­te­rin atap ótti. Olar ómirdiń barlyq sala­syn­da tabystarǵa jete oty­ryp, bizdiń eli­miz­diń nyǵaıýyna óz­de­ri­niń úlesin qo­sý­da. Bú­gingi kúni Amerı­kanyń barlyq 50 shta­tynda da musylman orta­lyq­tary men me­shit­teri bar. Amerıka­lyq mu­syl­mandardyń din­ba­sylary terrorızm men ekstremızmdi aıyptap, halyqty olarǵa qarsy kúresýge shaqyrýda, dedi ol. Barak Obama musylmandardyń ásker qata­ryn­da da kóptep qyzmet etetinin aıtty. Al­dymyzdaǵy aptada Pentagonda da ıftar beriletin bolady. Sonda Irakta qaza bolǵan úsh musylman soldattyń rýhyna qurmet kórsetilmek. Sóziniń sońynda prezıdent amerıka­lyq­tardyń bári bir Qudaıǵa baǵynǵan birtekti ult bolyp qala beretinin aıta kelip, musylmandardy Ramazanmen quttyqtady. Aıta ketetin jáıt, Ramazan aıynda musyl­mandarǵa Aq úıde ıftar berý kishi Dj.Býshtyń kezinde de bolǵan. Biraq ospadarlaý saıasatynyń kesirinen bir jaǵynan Irak pen Aýǵanstanda musylmandardy qyryp jatyp berilgen ıftardy musylman álemi jyly qabyldamaǵany anyq. Al Barak Obamanyń jóni bir basqa. Ol óziniń saı­laýaldy sózderinde de Iraktan Amerıka ásker­lerin shyǵaratynyn málimdegen edi, qazir soǵan qol jetkizdi. Eýropaǵa amerıkalyq zymyran­dardy ornalastyrýdan da bas tartty. Ony álem qaýymdastyǵy joǵary baǵalap, Nobel syıly­ǵyn aldy. Endi 2011 jyldyń jazynda Aýǵan­stannan da Amerıka áskerlerin shyǵaramyn dep otyr. Osy jáne basqa da áreketteri B.Obamanyń adamgershil, izgilikti qasıetterin kórsetedi. Árbir besinshi amerıkalyq Obamany musylman dep esepteıdi. Ákesiniń musylman bolǵany ras, biraq ol sheshesimen Obamanyń kishirek kezinde ajyrasyp ketken. Al Indonezııada ógeı ákesiniń qolynda turǵanda oǵan musylman qundylyqtary egilgen degen sózderdiń jany bar sııaqty. Biraq Aq úı Barak Obamanyń hrıstıan dinin tutynatynyn jarııalady. Kim bolsa da ol “adamzatty súıetin” áreketter jasaýda. Osynyń ózi onyń musylman álemi aldyndaǵy bedelin arttyra túsýde jáne onyń ónegeli isi órisin taýyp, basqa da kóptegen elderdiń basshylary da óz musylmandaryna qurmet kórsetýde. Jaqsybaı SAMRAT.