Ýaqyt talabyna saı reforma

Memlekettik másele Keshe Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýrory Qaırat Mámıdiń tóraǵalyq etýimen Memleket basshysynyń “Qazaqstan Respýblıkasynda quqyq qorǵaý qyzmeti men sot júıesiniń tıimdiligin arttyrý jónindegi sharalar týraly” Jarlyǵynda belgilengen qaǵıdalardy júzege asyrý máselelerine arnalǵan jınalys ótkizildi. Onyń jumysyna Almaty qalasynyń ákimi A.Esimov, qala jáne Almaty oblysynyń quqyq qorǵaý, baqylaý-qadaǵalaý, atqarý organdarynyń jáne sottardyń, sondaı-aq “Nur Otan” HDP-nyń, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi jáne basqalar qatysty. О́z sózinde Bas Prokýror 17 tamyzda Elbasy Nursultan Nazar­baev ótkizgen keńeste Qazaq­stan­nyń quqyq qorǵaý júıesin refor­malaý turǵysynan jeti negizgi ba­ǵyt boıynsha sharalar júrgizýdi tap­syrǵanyn jáne sol kúni quqyq qorǵaý qyzmeti men sot júıesiniń tıimdiligin arttyrý jónindegi sha­ra­lar týraly Jarlyqqa qol qoı­ǵa­nyn, soǵan oraı aldaǵy refor­ma­nyń qazirgi ýaqyt talabyna saı eke­nin atap kórsetip, Jarlyq ýá­kiletti organdardyń uıymdasty­rý­shylyq qurylymyn jetildirýge, olarǵa tán emes fýnksııalardy alyp tastaýǵa jáne olardyń quzy­retin neǵurlym naqty shekteýge, qyzmetkerlerdiń shtat sanyn oń­taı­landyrýǵa, qylmystyq zańna­ma­ny izgilendirýge baǵyttalǵanyna basa nazar aýdardy. – Elbasy óz sózinde quqyq qor­ǵaý júıesiniń qazirgi quryly­my­nyń qoǵamda qalyptasqan na­ryqtyq qatynastarǵa saı kelmeı­tinin qadap aıtty, – dedi Qaırat Mámı. – Biz ben sizderdiń qyz­met­terimizde fýnksıonaldyq qaı­ta­laný, sapalyq kórsetkishti sandyq kórsetkishten almastyrýdyń kóp kezdesetinin eskertti. Osynyń bári halyqtyń quqyq qorǵaý organ­da­ry­na degen senim deńgeıine keri áser týǵyzyp otyrǵanyn atap kórsetti. Buǵan deıingi reformalardyń kútken dárejede nátıje berme­ge­nin aıta kele, Elbasy quqyq qorǵaý organdary júıesin reformalaý jóninde birqatar tapsyrmalar ber­gen bolatyn, dep eskertti Bas Prokýror. Sonymen qatar Jarlyqta qu­qyq qorǵaý organdarynyń sharýa­shy­lyq júrgizýshi sýbektilerdiń qyzmetine negizsiz aralasý fak­ti­lerin boldyrmaý jáne baqylaý-qa­daǵalaý fýnksııalary bar mem­le­kettik organdardy odan ári qys­qar­tý túrinde bızneske qysym jasaýdy azaıtý sharalary qarastyrylǵan. Qaırat Mámı Prezıdent Jar­lyǵyn birneshe aıqyndaýshy topqa bólip qarastyrýǵa bolatynyn jet­kizdi. Olar – uıymdyq-qury­lymdyq, fýnksıonaldyq jáne zańnamalyq sharalar. Reformanyń sheshýshi máseleleriniń biri quqyq qorǵaý organdarynyń quzyryn naqty shekteý jáne sot óndirisin je­tildirý bolyp tabylady, dedi Qaırat Ábdirazaquly. Atap aıtqanda medısınalyq aıyqtyrǵyshtar qyzmetin Densaý­lyq saqtaý mınıstrliginiń júr­gi­zýine, al kámeletke tolmaǵandardy ýaqytsha oqshaýlaý jáne ońaltý or­talyqtaryn Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń júrgizýine berý kózdeledi. IIM-niń ókilettiginen aıryqsha mańyzdy strategııalyq nysandardan basqa kúzet qyzmeti alynady. Kólik quraldaryn tehnı­kalyq tekserý ótkizý básekelestik ortaǵa beriledi. Bul rette ony ót­ki­zýge baqylaýdy Kólik jáne kom­mýnıkasııa mınıstrligi júzege asy­rady. Bul jumystyń jaı-kúıine jaýapkershilik Ishki ister mınıstr­liginen alynbaıdy. Demek qazirdiń ózinde ózara is-árekettiń tetikterin, baqylaý tártibin oılastyrǵan mańyzdy bolmaq. Kólik polısııasy men prokýratýranyń qaramaǵyn­da­ǵy úsh óńirlik bólimsheler bir bólimshege biriktirilip, olardyń júıesinde de ońtaılandyrý júredi. Qaırat Mámıdiń atap kórset­kenindeı, Ishki ister mınıstrliginde Esirtki bıznesine qarsy kúres jáne esirtki aınalymyn baqylaý ko­mı­teti kúsheıtiledi, sondaı-aq Kóshi-qon polısııasy komıteti qurylady. Munyń ózi esirtki qylmysyna qarsy kúresti kúsheıtýge jáne kó­shi-qon úderisterin memlekettik tirkeýdiń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Joǵarǵy Sot ja­nyndaǵy Sot ákimshiligi jónindegi komıtet joıylyp, sot sheshimderin oryndaý jónindegi fýnksııa Ádilet mınıstrligine beriledi. Ádilet mınıstrligine sondaı-aq IIM-niń ákimshilik tutqyndaý túrindegi ákim­shilik sharany atqarý jónindegi fýn­ksııasy men ókilettigi de beriledi. IIM-niń Krımınaldyq polısııa komıteti men Tergeý komıtetin biriktirý jóninde túbegeıli sheshim qabyldandy, dedi Bas Prokýror. Sol arqyly qylmystyq prosestiń sotqa deıingi kezeńin retteýdi óz­ger­tý jóninde mańyzdy qadam ja­sal­dy. Jarlyqta kózdelgen bul má­seleler qylmystyq ister boıynsha óndiristerdi jeńildetýge jáne onyń jedeldigin arttyrýǵa ákeledi. Odan ári olar sot óndirisiniń jańa mo­delin qalyptastyrýdyń irgetasy qyzmetin atqarady. Mundaı júıe kóptegen damyǵan elderdiń praktı­ka­synda ózin aqtady. Jańa tergeý organy qyzmetiniń qanatqaqty jobasy oblystardyń birinde iske asyrylatyn bolady. Bas Prokýror fýnksıonaldyq jetildirýge, ıaǵnı quqyq qorǵaý jáne arnaýly organdar arasyndaǵy quzyretti shekteýge toqtalyp, bul másele Jarlyqta tolyq sheshim tapqanyn atap ótti. Quqyq qorǵaý organdarynyń quzyryn praktıkada naqty shekteýdiń joqtyǵy fýnk­sııa­lardy qaıtalaýshylyqqa, sala­mat­ty emes básekelestikke uryn­dyr­ǵany belgili. Basymdyqtar men quzyrlylyqtyń aýysýshylyǵy ási­rese Almaty qalasynda baıqalyp otyr, mundaǵy jekelegen arnaýly or­gandar ózderine tán emes min­detterdi sheship kelgen. Jarlyqta usynylyp otyrǵan qylmysty ba­la­maly tergeý modeli atalǵan prob­lemany oıdaǵydaı sheshedi jáne budan bylaıǵy jerde quqyq qorǵaý qurylymdarynyń is-áreketin ke­lis­tirýdiń áldeqaıda joǵary deń­geıin qamtamasyz etedi, dep atap ótti Qaırat Mámı. Aldaǵy kezde Qar­jy polısııasy eko­no­mıkalyq jáne sybaılas jemqor­lyq qylmystaryna qarsy kúrestiń, UQK – ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiretin qylmysqa qarsy kúres­tiń jaı-kúıine jaýap beredi. IIM esirtki qylmysyna qarsy kúreste qo­symsha ókilettilikterge ıe bo­lady. Birqatar júıelik sharalardy zańnamalyq reglamentteý arqyly sheshý kózdeledi. Jarlyqta azamat­tardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaýǵa, olardyń konstıtýsııalyq quqyqtarynyń kepildikterin kú­sheı­týge baǵyttalǵan memlekettiń quqyqtyq saıasatynyń ózekti maq­sattary kórsetilgen. Osyǵan oraı zańnamany odan ári krımınalsyzdandyrý jáne iz­gilendirý kózdeledi. Qylmystardyń jıyrmadan astam quramyn Ákimshi­lik kodekske aýdarý oryn almaq. Sonymen qatar olardyń aldyn alý maqsatynda ákimshilik preıýdısııa, ıaǵnı bir jyldyń ishinde qaıtalap qylmys jasasa ol úshin qylmys­tyq jaýapkershilik kózdelmek. En­digi jerde jeńil-jelpi qylmystar úshin kólemi birneshe ese kóbeı­tilgen aıyp salý qoldanylmaq. Betpe-bet aıyptaýdyń, kópshilik aldynda betpe-bet aıyptaýdyń qylmystyq ister sanaty keńeıedi, sondaı-aq bitimgershilik resimderin qoldaný, sonyń ishinde medıasııa múmkindigi artady. Shaǵyn jáne orta bızneske qyspaqty azaıtý úshin salyqtyń qyl­mystyq jaýapkershilik basta­la­tyn tólenbegen kólemin zańnama túrinde ondaǵan ese arttyrý kózde­le­di. Tutastaı alǵanda reıderlikke senimdi tosqaýyl qoıylady. Quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa, qoǵamdyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etýdiń jaı-kúıine, sondaı-aq qylmystyq jazasyn ótegen adamdardy saýyqtyrý jáne ońaltý boıynsha atqarýshy bılik organ­dary­nyń jaýapkershiligi edáýir arttyrylady. Quqyq qorǵaý organdary qyz­metkerleriniń jáne sottardyń jaýapkershiligi aıtarlyqtaı ósedi. Olardyń qyzmettik jaǵdaıyn paı­dalana otyryp qylmys jasaýy jaza taǵaıyndaýda jazalaýdy aýyr­latatyn jaǵdaı retinde qabylda­natyn bolady. Reformada josparlanǵan is-sharalar quqyq qorǵaý organdary­nyń neǵurlym tıimdi uıymdyq-fýnk­sıonaldyq qurylymyn ja­sap, quqyq qorǵaý qyzmeti men sot júıe­siniń qarqyndy damýyn qam­tamasyz etedi, sondaı-aq azamat­tardyń, qoǵam men memlekettiń qu­qyqtary men zańdy múddelerin barynsha qorǵaýǵa septigin tıgizetin bolady. Jınalys barysynda Almaty qalasy jáne Almaty oblysyndaǵy zańdylyqtyń jáne quqyq tártibi­niń jaı-kúıi qarastyryldy. Qaty­sýshylar quqyq qorǵaý organ­dary­nyń qyzmetindegi kemshilikterdi atap kórsetti. Atap aıtqanda, qo­ǵam­dyq oryndardaǵy aýyr qyl­mys­tardyń jasalý derekteriniń jıi oryn alýy, uıymdasqan qylmys­pen kúrestegi sharalardyń jetki­liksizdigi, aldyn alý sharalarynyń tıimdiligi­niń azdyǵy, tergeý jáne jedel-iz­destirý qyzmeti sapasynyń tómen­deýi, qoǵammen tyǵyz baıla­nys­tyń bolmaýyna nazar aýdaryldy. Bas Prokýror quqyq qorǵaý or­gandarynyń basshylarynan at­qa­rý­shy organdarmen birge Jarlyqtyń tıisinshe júzege asyrylýyn qamta­masyz etýdi, profılaktıkalyq ju­mystyń deńgeıin jáne uıymdasqan qylmyspen kúrestiń nátıjeliligin kóterýdi, azamattardyń, ásirese, bas bostandyǵynan aıyrý mekeme­le­rin­de ustalyp otyrǵan adamdardyń konstıtýsııalyq quqyqtarynyń buzylýynyń árbir deregi boıynsha jedel yqpal etý sharalaryn qa­byl­daýdy, qoǵamdyq ınstıtýttarmen is-qımyl jasasýǵa jáne azamat­tar­men kezdesýge erekshe nazar aýda­rýdy talap etti. Talqylaý qorytyndysy boıyn­sha qatysýshylar qarastyrylǵan máselelerdiń ózektiligin jáne qu­qyq qorǵaý organdarynyń qyzme­tin­degi oryn alǵan kemshilikterdi de­reý joıý qajettiligin atap kórsetti. Elbasynyń Jarlyǵynda beki­tilgen mindetterdi sapaly oryndaý úshin barlyq kúsh-jigerimizdi jum­saýymyz kerek, dedi Qaırat Mámı. Quqyq qorǵaý organdary qyzmet­ker­leriniń biliktiligi men tártibine qoıylatyn talaptardy turaqty túr­de arttyra otyryp, óz jumy­sy­myz­dy tıimdi júrgizýdiń nátı­je­sinde halyqtyń bizderge degen se­nimine tolyq ıe bolýymyz qajet. Jedel lebiz Meırambek TAIMERDENOV, Almaty oblystyq sotynyń tóraǵasy: – Búgingi ótken alqaly jıynda Elbasy Jarlyǵynyń negizgi qaǵıdalary men maqsattarynyń máni talqylanyp, Almaty qalasy men Almaty oblysy quqyq qorǵaý organdarynyń aldaǵy mindetteri mejelendi. Negizinde Jarlyqta kózdelgen jáıtter quqyq qorǵaý organdarynyń arasynda kópten sheshimin tappaı júrgen másele edi. Mine, sol jaǵdaılar jan-jaqty aıtylyp, sońǵy núktesi qoıylǵandaı. Barshaǵa aıan, elimizdegi saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik reformalardan quqyq qorǵaý reformasy kenjelep jatqandyqtan, atalmysh Jarlyqtyń ózindik ereksheligi, jóni bar. Onda quqyq qorǵaý organdarynyń árqaısysyna ózderine tıesili jumystary aıqyndalyp berilgen. Iаǵnı, Ulttyq qaýipsizdik komıteti tek memlekettiń qaýipsizdigi isterimen, ishki ister vedomstvosy tek nashaqorlyqpen aınalyssa, al jemqorlyq pen ekonomıkalyq qylmystyń barlyq salasy Ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qylmyspen kúres agenttiginiń quzyryna berilip otyr. Sondaı-aq sot júıesinde de reforma bolyp jatyr. Bizdegi sot sheshimderin oryndaý máselesimen endi Ádilet mınıstrligi aınalyspaq. Sonymen qatar jıynda elimizdiń Bas Prokýrory Qaırat Mámı barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń basshylaryn tyńdap, jarııalanǵan Jarlyqtyń durystyǵyna kóz jetkizip, aldymyzǵa úlken mindetter júktedi. Endigi jerde sot organdary qyzmetkerleri men quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy jumysymyz júıeli bolyp jatsa, erteń sotqa kelip túsken qylmystyq azamattyq isterdiń sheshilýi de oıdaǵydaı bolady dep oılaımyn. Erjan QOJABEKOV, Almaty qalasy Almaly aýdanynyń prokýrory: Elbasy Jarlyǵyn oryndaý mindetterin talqylaý barysynda prokýratýra, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri óz oı-pikirlerin ortaǵa salýǵa múmkindik aldy. Aıta ketsek, bıylǵy jyldan bastap prokýratýra óziniń quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy úılestirý jumystaryn nyǵaıtpaq. Sondaı-aq Ishki ister mınıstrligine qarasty keıbir qurylymdar Densaýlyq saqtaý men Bilim jáne ǵylym mınıstrlikterine berilgendikten, olarmen de tyǵyz baılanys ornatpaqpyz. Jáne de Ishki ister mınıstrliginiń ishindegi ózgerister bizge jumys babynda tıimdi bolmaq. О́ıtkeni, sońǵy kezderi qylmystyq ister durys tergelmeı, ýaqyty ótip, sozylyp ketýde. Sebebi, tergeýshi qylmystyq is boıynsha óz-ózimen qalyp, vedomstvolyq baqylaý óte nashar júrgiziledi. Eger bul isti tergeý jáne jedel izdestirý komıtetteri birigip qolǵa alatyn bolsa, onda tergeý jumystary jandanyp, qylmyskerler jazasyn erterek almaq.