42 shaqyrym júgirip ótý voleıbol oıyny emes. Voleıbol bapkeriniń tańdanatyn da jóni bar. Biraq Seriktiń alǵan betinen qaıtpaıtynyn da uqty.
– Buryn marafonǵa qatysyp kórgen joqsyń, – dedi Serikti ıliktirmek nıetpen. – Bıyl 3 nemese 10 shaqyrymǵa júgirip kór. Jaqyn qashyqtyqtan bastaıyq.
– Joq, shydaımyn. 10 shaqyrymǵa álsizder ǵana júgiredi.
«Almaty marafonynyń» bastalýyna bir aıdaı ǵana ýaqyt qalǵan. Sonymen jattyǵý da bastalyp ketti. Kúnara qala parki ishinde 20 shaqyrym júgirip jattyǵa bastady. Úzdiksiz arba dóńgelekterin aınaldyrǵanda eki alaqany oıylyp qalmaýy úshin arnaıy qolǵap tiktirdi.
Esin ala yntyqtyrǵan, qyzyqtyrǵan marafon kúni de kelip jetti. Almatynyń ońtústik batysyndaǵy «Prezıdent parkiniń» irgesinde jer tarpyǵan sansyz jelaıaq. Buǵan bireýler tańdana qarap qoıady. «Netken qaısar jan» degen rızashylyqpen, meıir tóge moıyn burady. Kóz – adam janynyń aınasy. Serik bárin de sezip tur. 42 shaqyrym 195 metrlik úlken marafonǵa myqtynyń myqtysy ǵana shydaıdy. Sol myqtylardyń ortasynda múgedekter arbasyndaǵy Serik. Seriktiń týra jelkesinde jumyr jerdiń betindegi barlyq segiz myń bıiktiktegi 14 shyńǵa qosymsha otteginsiz kóterilgen alpınıst Maqsut Jumaev. Onyń janynda Olımpıada chempıony ataqty veloshabandoz Aleksandr Vınokýrov. «Jaraısyń!», dedi ekeýi rıza kóńilmen buǵan.
Jelaıaqtar sóreden atyla jóneldi. Qos qolynyń qýatymen arbasynyń qos dóńgelegin zyr aınaldyryp bul da zaýlaı jóneldi. «Qalmaý kerek bulardan, qalmaý kerek», degen bir oı jonynan shybyrtqymen shyqpyrtyp keledi. «Men bulardan kem emespin!», deıdi keýdede bas kótergen bir asaý tolqyn. Ishteı bir eges, býyrqanyp, bulqynyp atyp shyqty.
Bul ókpe kúıer uzaq qashyqtyqqa ózgeshe taktıka kerek. Á degende atyla jónelseń, tez shaldyǵasyń. Uzaqqa shydamaısyń. Sondyqtan kánigi jelaıaqtar birqalypty ekpinmen júgiredi de otyrady. Serikti basyp ozýshylar kóbeıdi. Bul da yshqyna zaýlap keledi. «Men qalý úshin emes, ozý úshin kelgenmin, bul ómirge!», deıdi ishte surapyl daýyl kótergen bir oı.
Ál-Farabı dańǵylymen arbasyn dedek qaqtyryp keledi. Qatarlasa zaýlaǵan júırikterdiń óksheleri ǵana kórinedi Bas kóterýge, moıyn burar ýaqyt joq. Qınalyp, arpalysyp kele jatqanda joldyń eńis tusy da bastaldy-aý... Ýh!.. Keýde kere bir dem aldy da aǵa jóneldi. Arbasynyń qos dóńgelegi jerge anda-sanda bir tıip, qalqyp kele jatqandaı. «Jaman arbam myna ekpinge, jyldamdyqqa shydaı almaı shashylyp qalmasa ne qylsyn?!». Zaýlaǵan jelaıaqtardy Serik basyp oza bastady. Keremet bir raqat sezim janyn shýaqqa bólep, terbetip keledi. Jaratqan qos qoltyǵyna qanat baılaǵandaı bir ǵalamat sezim... Qalyqtap, qalqyp keledi. Zyryldaı aqqan arbasy shamamen 40 shaqyrym jyldamdyqpen kele jatqanyn ańdady.
Eńis bitip, jol bir qalypqa túskende, ekpini az da bolsa basyla berdi. Sonda da yshqynyp, arpalysyp ilgeri zaýlaı berdi. Arbanyń qos dóńgelegin úsh ret aınaldyryp baryp dem shyǵarady. Sýda júzgende qoldanatyn daǵdyly tásil. Qos qoly qarysyp qalǵandaı. Mańdaıdan sorǵalaǵan ashy ter tanaý ushynan tyrs-tyrs tamady.
Jol boıynda turǵan bir volonter banan usynyp úlgerdi. Zaýlap kele jatyp qarbyta bir-eki asady. Sonda ǵana tańdaıy keýip qalǵanyn uqty. Kelesi bir volonter qyz sýsyn toly qutyny jarysa júgirip qolyna ustatty. «Sen myqtysyń! Sen bárinen de myqtysyń!», dep aıqaı saldy álgi qyz. Súısingeni, rıza bolǵany daýysynan baıqalyp tur. Qutydaǵy sýsyndy qomaǵaılana jutyp-jutyp jiberdi. Jańaǵy qyzdyń myna sózi boıyna tasqyndata kúsh quıǵandaı, tula boıynda keremet bir serpilis paıda boldy.
Ál-Farabı kóshesimen kúnshyǵysty betke alyp zaýlap keldi de kúrt keri saldy. Sodan Jumaǵalı Saın kóshesine deıin kelip, Abaı dańǵylymen keri zaýlaǵan sáti edi. Jol boıynda qaptaǵan avtoınspeksııa qyzmetkerleri. Bireýi buǵan tura júgirsin.
– Áı, mynaý qaıdan shyǵa keldi, joldy bosat, shyq bylaı, marafonshylar júgirip jatyr.
– Men de sol marafonshynyń birimin.
Álgi jigit sileıip turdy da qaldy. Tilin jutyp qoıǵandaı. Múgedekter arbasymen 42 shaqyrymdyq jarysqa túsken ólermen jigittiń myna erligine basyn shaıqap turdy da qaldy...
Máre – Ortalyq stadıon. Sol stadıon ishinde ókpeleri óship, dińkelep jetken jelaıaqtarǵa nazar salyp turǵanmyn. Kenet... Múgedekter arbasy ortalyq qaqpadan ene berdi. Arbadaǵy jas jigit júzin ter jýyp, kúreńitip ketken. О́zi aqsııa kúlip qoıady.
«Kórdiń be, men 42 shaqyrym júgirip óttim. Men eshkimnen kem emespin! Talaıyn basyp ozdym!», degen maqtanysh sezimin oqýǵa bolady júzinen. Jas jigittiń osy qaısar, ór minezi kim-kimdi de tańqaldyrǵandaı edi.
«Búkil denem janyp tur, biraq keremet bir raqat kúıdemin, – dedi janary ot shasha. – 3 saǵat 40 mınýtta júgirip óttim».
Shoq basqan kún
Shirkin-aı!.. Jeliden bosaǵan asaý qulyndaı oınaq salyp, jelmen jarysa júıtkip júrgeni kúni keshe ǵana edi...
Tamyzdyń sońǵy kúni, erteń altyn uıa mektebiniń 7-synyp tabaldyryǵyn attamaq. «Búgin sol jattyǵýyńa barmaı-aq qoısań qaıtedi, erteń mektebińe barasyń», – dedi anasy Ardaq Serikke. «Joq, jaqynda jarys ótedi, jattyǵýdan qalýǵa bolmaıdy», – dep kishkene qapshyǵyn ıyǵyna ilip jónele bergen.
Bul kezde Serik júzý sportymen aınalysyp júrgen. Aýyr jattyǵýdan keıin ilbı basyp úıge kele jatty. «Almaty-1» vokzaly tusynan ári ótip «Pıatıletka» aýylyndaǵy úıine tezirek jetpek. Uıqy qysyp keledi. Tezirek jetý úshin qatarlasa taspadaı tóselgen sansyz temir joldardan ótýi kerek. Únemi osylaı ótip júr. Aspaly kópir qıys, alystaý.
Úırenshikti jol. Tańǵy 5.30-da turý Serik úshin buzylmaıtyn zań. Uıqy qanbaǵan, jattyǵý da sharshatyp jiberdi. Meń-zeń, uıqyly-oıaý qalpynda rels túbinde turǵan. Tarsyl-gúrsil, tarsyl-gúrsil... Júk poıyzynyń aýyr vagondary kóz aldynda ótip jatyr, ótip jatyr... Kóz jumýly. Kózin bir ashqanda eki vagon qalǵanyn baıqady. «Mine, sońǵy vagon ótedi», degen bir túısik muny alǵa attatty.
Dúnıe kóz aldynda tóńkerilip júre berdi. Erte umtylǵan edi, sońǵy vagon sol ıyqtan soqty da, aýyr dóńgelekter astyna biraq laqtyrdy...
Taǵdyr talqysy
Birde arbasyna, endi birde baldaǵyna minip júrip mektepti de oıdaǵydaı bitirdi. Taǵdyrymen jaǵalasyp, taǵdyrymen arpalysyp, taǵdyrymen taıtalasyp kele jatqan bir erekshe jan. 2016 jyly Almatydaǵy Sport jáne týrızm akademııasynyń olımpııalyq sport fakýltetine oqýǵa tústi. Rektor grantymen oqıdy, biraq shákirtaqy almaıdy. Bul jerde de belsendi. Qoǵamdyq jumystarǵa da yqylaspen aralasady. Bos ýaqyt degen múlde joq.
Osy jyldyń qańtar aıynda Astanada úlken tennısten sheberlik mektebin ótkizip keldi. Voleıbol jattyǵýynan bir qalǵan emes. Azııa chempıonatynyń qola júldegeri. Almaty jáne Qazaq eli qurama komandasynyń kapıtany. Aptasyna eki-úsh ret fıtnes zalyna baryp qol, arqa, keýde bulshyq etterine arnaıy jabdyqtar arqyly jattyǵýlar jasap, shyńdaıdy. Endi bir sátte otyra qalyp eki qolymen edendi tireı júgiredi. Fıtnes ortalyǵynyń qojaıyny Shyńǵys Tánekeev tegin abonement berip qoıǵan.
Adam janynyń shýaqqa bólenýi – kóńil-kúı yrǵaǵynyń jemisi. Sondaı shýaqty kúnderi otyra qalyp mýzykalyq shaǵyn shyǵarmalar jazyp tastaıtyny bar. Ondaı sátte sulý áýen keýdege ózi kelip quıylyp jatatynyn qaıtersiń! Áıteýir, qarap otyrǵan kúni joq. Ár kúni arpalyspen, damylsyz izdenýmen ótip jatyr. Múgedek jandarǵa qyzmet kórsetetin taksıler shyqqaly tamasha boldy. Arnaıy taksı dıspetcherine aldyn ala kólik kerek ýaqytty eskertip qoıady.
Músirkegendi, jónsiz kómekteskendi jany qalamaıdy, unatpaıdy. Shıryǵyp, arpalysyp, ózi umtylyp júrgeni.
– Kómektessin, biraq shamadan aspasyn ol kómek, – dedi Serik oıly júzben. – Shamadan tys kómek, adamdy buzady. Aldynda bári daıyn tursa, adam soǵan úırenip alady, psıhologııa buzylady, ózdigimen umtylyp áreket etpeıdi.
Serik osy qaǵıdasynan aınymaı, arpalysyp keledi. Úıdegiler munyń janyn qatty túsinedi, qoldaıdy. «Jýyndyń ba, tamaq ishtiń be?», deı salady. Serikke de keregi osy. «Eshkimnen kem emespin» degen oı, oǵan tynym bermeı únemi alǵa súırep keledi. Bul – júrek qalaýy.
– Ekeýmiz qashan bıleımiz? – dedi mektep bitirý keshinde dırektordyń orynbasary Lora Mıhaılovna Serikti qushaqtap turyp.
– Oǵan qam jemeńiz, biz áli bıleımiz, – dedi de áýen yrǵaǵymen arbasymen shyrkóbelek aınala bıleı jóneldi... Al osy kóktemde Sport jáne týrızm akademııasyn bitirýshileriniń keshi ótti. Sol keshte «Akademııa arýy» Tomırıs degen qyzben juptasa bılep, dramalyq qoıylym kórsetti. Sazdy áýenmen terbetilgen eki jas. Taqyryby – mahabbat...
Oılap qarasańyz, ómirde táni jaraly adam múgedek emes, jany kemtar jan múgedek eken ǵoı. О́mirge degen ólerdeı qushtarlyǵymen bar qıyndyqty jeńip keledi Serik. Azat basym qul bolmasyn dep, tynymsyz qulshyndy, keýdesimen qum syzdy. Al tegis jerde súrinip, búgilip, túńilip júrgen aıaq-qoly balǵadaı jandar az ba?!
Aqyly azyq, sózi sýsyn jandarǵa qulaq túrdi ol. Qıyndyqpen arpalysqan jandardyń ishki álemine, júregine úńildi. Eki aıaǵy, eki qoly joq avstralııalyq Nık Výıchıchtiń taǵdyrymen taıtalasqan ǵumyry jaıly derekti kıno beınetaspany kórip erligine, órligine tań qaldy. О́zin-ózi qaırady, rýhtandy. Namys naızaǵaıy keýdesin tilip ótti. Al sol Nık mıllıoner. Úılengen. Artyna urpaq qaldyryp, tárbıelep otyr.
«Seniń de rýhyń myqty bolsyn! – dedi anasy beınetaspany kórgennen keıin. – Umtyl, bilim al. Seniń kóshede múgedekter arbasymen qaıyr surap júrgenińdi kórmeıtin bolaıyn».
О́mirde táni jaraly múgedek jandar az emes. Olardyń bári rýhy myqty Serik te emes. Birazynyń júıkeleri syr beredi, keıbiri ómirden túńiledi. Keıingi kezde ár túrli ortalyqtarǵa Serikti jıi shaqyratyn boldy. Mundaı shaqyrýlarǵa úlken yqylaspen jetedi. Kúızeliske túsken jastarǵa qıyndyqpen kúresýdiń joldaryn silteıdi. О́ziniń basyndaǵy jaǵdaıdy baıandaı otyryp, qıyndyqty jeńý, arpalysa júrip úzdiksiz alǵa umtylý kerektigin uqtyrady. Osyndaı sátterde, qulazyp kelgen jastardyń janarlary jarq etip, úmit oty mazdap qoıa bergenin ańdaısyń. Seriktiń damylsyz izdeniske toly is-áreketine súısinip otyrǵanyn birden baıqaısyń. Osy bir saýapty isi arqyly qanshama jandy qoltyǵynan kóterip, namysyn qaırap, ómirdi qalaısha súıý kerektigin kórsetti deseńizshi!
Serik ózgeshe, asyl týǵan jan. Eki aıaǵynan aıyrylsa da rýhyna súıenip ilgeri basýda. Keýdeni tepkilegen, oryndalmaǵan talaı arman bar. Maqsat – soǵan jetý. Qandaı aýyrtpalyq bolsa da, adam jeńbeıtin qıyndyq joq ekenin arpalysa dáleldep, ózi úlgi bolyp ǵumyr keship keledi. Tasjarǵandaı qaısar jan.
Zeınel JEKEIULY,
jýrnalıst
ALMATY
