JOLDAÝǴA JEDEL ÚNQOSÝ

Oral MUHAMEDJANOV, Parlament Májilisiniń Tóraǵasy, “Nur Otan” HDP fraksııasynyń jetekshisi: — Memleket basshysy Nur­sul­tan Ábishuly Nazar­baev ha­lyq­qa arnaǵan bı­ylǵy Jol­daýyn­da elimizdi ındýstrııalyq damytý jol­dary men tetikterin naqty aıqyn­dap berdi. Ekinshiden, ómir súrý sapasyn arttyrý, densaý­lyq saqtaý men bilim berý salalaryn damytý jáne quqyq qorǵaý or­gan­daryn qoǵamdyq baqy­laý máselesine jiti kóńil bóldi. So­nyń ishinde quqyq qorǵaý salasyn reformalaý kerek degendi eskerte ketti. Bul máselelerdi birge sheshýimiz kerek. Joldaýda sondaı-aq “Nur Otan” HDP-nyń qoǵamdaǵy róline erekshe mán berildi. Meniń oıymsha, Pre­zı­denttiń ekonomıkany ári qaraı da­my­tý, qazaqstandyqtardyń ómir súrý deńgeıin kóterý jáne  demo­kratııany jetildirý baǵytyn qoldaýda barlyq saıası kúshterdi elimizdegi aldyńǵy qatarly par­tııanyń aınalasyna toptas­ty­rýǵa bolady. Onyń ústine bizdiń aramyzda esh­qandaı túıtkildi máseleler joq, biz bir-birimizdi kez kel­gen máselede jaqsy tú­si­nemiz, sondyqtan Pre­zı­dent Joldaýyndaǵy ońtaı­ly másele­lerde túıisý núktesin ta­býy­myzǵa múmkindik bar. Meniń paıy­mym­­sha, kez kelgen máseleni ústel ba­syn­da otyryp-aq sheship tastaýǵa bolady. Parlamenttiń eń basty sheshetin máselesi jáne múddesi zań shyǵarý bolǵandyqtan Joldaýda kóterilgen máselelerdi zańdyq negizdeý jáne qu­qyqtyq bazasyn jasaý basty min­detimiz. Jaqynda fraksııa jıy­nynda men bul týraly aıtqanmyn, Jo­l­daýdan keıin birqatar zań joba­lary túsedi dep. Endi sol zańdyq qu­jat­tar­dy jedel ári sapaly etip qa­byldaý biz­diń basty mindetimiz bolyp tabylady. Qaırat MÁMI, Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýrory: — Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy Prezıdentiniń ha­lyqqa Joldaýy qoǵamdyq úderisterdiń, sonymen qatar quqyqtyq salanyń da serpindi damýyn qamtama­syz etetin mańyzdy baǵ­dar­lamalyq qujat bolyp tabylady. Elbasy bıylǵy Joldaýynda áleý­mettik saladaǵy azamattardyń qu­qyq­taryn qorǵaý, kásipkerlik pen bıznesti qoldaý, turǵyn úı sharýa­shylyǵyn reformalaý, halyqara­lyq yntymaqtastyq jáne basqa­la­ryna erekshe nazar aýdara otyryp, aldaǵy onjyldyqqa arnalǵan naq­ty maqsattardy anyqtap berdi. Memleket basshysy elimizdiń qu­qyq qorǵaý júıesin reformalaý qajettiligine erekshe toqtaldy. Osy saladaǵy keıbir kemshilikterdi aıta otyryp, aldaǵy reformanyń bir­ne­she jalpy baǵyttaryn bólip kór­set­ti. Eń aldymen, barlyq quqyq qorǵaý júıesinde ońtaılan­dyrý júrgiziledi, árbir mem­lekettik organnyń quzyreti bólinip, naqty anyqtalady. Jáne zańdardyń sapasyn odan ári jetildirý, izgilen­dirý qamtamasyz etiledi. Azamattardyń jáne qoǵamnyń senimi – quqyq qorǵaý organdary qyzmetin baǵalaýdyń kórsetkishine aınalatyn bolady. Joldaýdyń mańyzdy qyrlary­nyń biri joǵary halyqaralyq standarttarǵa saı jańa quqyq qorǵaý júıesiniń qajettiligi bolyp tabylady. Osyǵan oraı, Prezıdent barlyq múddeli memlekettik organ­darǵa quqyqtyq keńistikti jetildirý boıynsha keshendi jumysqa kirisýdi jáne osy jyly Parlamentke quqyq qorǵaý júıesin reformalaý boıynsha zań jobasyn engizýdi tapsyrdy. Erlan NYǴMATÝLIN, Parlament Májilisiniń depýtaty: — Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev ózi­niń bıylǵy halyqqa Jol­daýynda elimizdiń jańa kezeńdegi damýyna qatysty sony baǵyt-baǵ­darlardy aıqyndap berdi. Bul birinshi kezekte Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi Strate­gııa­syna baılanysty. Iаǵnı, bul Jol­daýda elimizdiń 2020 jylǵa deıingi damyp-órkendeýine ba­ǵyttalǵan strategııalyq joba-josparlary belgilendi. Bir atap óterligi, Qazaqstannyń taıaý 10 jyldaǵy jan-jaqty damýy kóz­delgen bul strategııanyń táji­rı­belik sıpaty aıryqsha. Se­be­bi, onda elimizdiń óz ishindegi ózek­ti máseleler ǵana emes, álemdik aýqymdaǵy má­se­leler de ap-aıqyn kórinis tapqan. Iаǵnı, Prezıdenttiń Joldaýyndaǵy jaqyn 10 jylǵa josparlanǵan stra­te­gııada  dúnıejúzilik já­ne óz memleketimizde kez­desetin máseleler jaqsy kórsetildi dep aıtsaq bo­la­dy. Sondaı-aq, bul baǵ­darlama jańa zamanǵa saı údemeli, tá­jirıbelik sıpatqa ıe bolǵan­dyq­tan, onda kóp tarmaqty, san-sa­la­ly máselelerdi damytý belgilengen. Máselen, onda turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashy­ly­ǵyn damytýdan bastap, elimizdiń syrtqy saıasatyn nyǵaıtýǵa qatys­ty máseleler bar. Demek, elimizdiń 2020 jylǵa deıingi damý kezeńderi belgilengen bul stra­tegııany “Qazaqstannyń bola­shaq­taǵy damý kartasy” dep atasaq ta bolady. Taǵy bir atap óterligi, Elba­sy­nyń bıylǵy Joldaýynda eldegi áleýmettik máselelerdi sheshýde mem­lekettiń úlken qoldaý kórse­te­tindigi de aıtyldy. Máselen, osy kúnge deıin bıýdjet salasy qyz­metkerleriniń jalaqysyn kóterý bıylǵy jyldyń 1 shildesine jos­par­lanyp kelse, Memleket bas­shy­sy óz Joldaýynda bul shara 1 sáýirde júzege asatynyn aıtty. Bul Qazaqstannyń ekonomıkasynyń turaqty damýǵa bet alǵandyǵyn, elimizdiń álemdik ekonomıkalyq daǵdarystan tıimdi jolmen shyǵyp kele jatqandyǵyn kórsetedi. Al bul óz kezeginde áleýmettik salaǵa aı­ryqsha kóńil bólýge ıgi  yqpal etetin bolady.  Máselen, Memleket bas­shy­sy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna qatysty jaqsy oılar aıtty. Bul – aǵa býyn ókilderine, ardagerlerge degen úlken qurmet. Meniń oıymsha, bul Joldaý, onda aıtylǵan oılar men kóteril­gen bastamalar árbir qazaq­stan­dyqtyń júregine jetedi dep sene­min. Sebebi, bıylǵy Joldaý Qa­zaq­stannyń jaqyn bolashaqtaǵy damýyna jan-jaqty baǵyt-baǵdar beredi. Baqyt SULTANOV, Ekonomıka jáne bıýdjettik  josparlaý mınıstri: – Memleket basshysynyń Jol­daýynda aı­tylǵan másele­ler­diń barlyǵynyń memleket úshin mańyzy aıryqsha. Al bul máse­leler tek jumyla jumys atqarǵan kezde, sondaı-aq jańa zamanǵa saı qadamdarǵa barǵan kezde  ǵana óziniń ıgi nátıjesin beredi. Endi bizdiń aldymyzda arnaıy ekono­mıkalyq aımaqtarǵa, jańa ındýstrııalyq saıasatqa, jańa ınnovasııalyq júıeni bekitýge qatysty birqatar ózekti másele­lerdi sheshýimiz qajet. Máselen, Elbasynyń agro­óner­kásip­tik keshendi, óndiristik eńbekti  damytý, eldiń eksport­tyq áleýetin arttyrý, memleket eko­nomıkasyn daǵdarystan keıin­gi kezeńge daıyndaý, eldegi bank sektorlaryn qaıta jandan­dyrý sekildi máselelerdiń ár­qaı­sysy Qazaqstandy alǵa súıreý maqsatynda kóterilip jatqan ıgi sharalar. Bıylǵy Joldaýda son­daı-aq, ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý máselesine qatysty aıtqan oılary da kóptiń kóńi­linen shyqty dep oılaımyn. Bul rette biz Prezıdent atap kór­setken Qa­zaqstannyń “Indýstrııalyq iri memleketke” aınalýy jolynda aıan­baı qyzmet etýimiz qajet. Iаǵnı, ár azamattyń el ekono­mıkasyn kóterý úshin memle­kettik múddesi bolýy kerek. Bul – tek Prezıdenttiń ǵana emes, ár qazaqstandyqtyń jumysy. Grıgorıı MARChENKO, Ulttyq bank tóraǵasy: – Memleket basshysy Nursultan Nazar­baevtyń bıylǵy Joldaýynda elimizdiń qarjy sektory men jedel ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyndaǵy tujyrymdamalar tetikteri kórinis tapqan. Qarjy salasyndaǵy qazirgi kópshilik nazaryn aýdartyp otyrǵan másele zeınetaqy qorlaryn­daǵy jınaqtalǵan qarjy. Onyń saqtalýyna, eselenýine árqaısymyz jaýapkershilikpen qaraýymyz kerek. Qazirgi tańda jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynda shamamen 12,5 mıllıard AQSh dollaryndaı qarjy jınaqtalypty. Árıne bul qarjy kózi elimizdiń ekonomıkasyna jumys isteýi qajet.  Osyǵan sáıkes barlyq tetikter mindetti túrde jan-jaqty talqylaýdan ótkeni jón. Ekonomıkalyq saıasat jónindegi keńeste osy máseleler keńinen talqyǵa salyndy da. Alaıda eshqandaı sheshim qabyldana qoımaǵandyqtan, ázirge birdeńe aıtý qıyn. Tek tetikterin pysyqtap alǵannan keıin ǵana pikir aıtýǵa bolar. Teńgeniń aıyrbas baǵamyna baılanysty alypsatarlyq jaǵdaılar oryn alǵany belgili. Teńgeniń 25 paıyzǵa devalvasııalanýy, osy mólsherde taýarlar baǵasynyń ósýine alyp keledi degen jańsaq pikirler de aıtylmaı qalǵan joq. Qazir sol sózderdi taratqandardy tabý qıyn. Ázirge eshqandaı ózgerister baıqalyp otyrǵan joq. О́tken jylǵy teńgeniń devalvasııasy Reseıdegi (50 paıyz) jáne Ýkraınadaǵy (50 paıyz) óndiristik kásiporyndardyń quldyraýyna baılanysty oryn aldy. Al elimizdegi óndiristik kásiporyndar óniminiń tómendeýi bir aı ishinde 18 paıyzǵa jetti. Dollarǵa telingen reseılik jáne ýkraınalyq arzan ımportpen básekelesý úshin osyndaı qadamǵa barýymyzǵa týra keldi. Sondyqtan muny qabyldamasa bolmaıtyn shara dep qabyldaǵan jón. Ádil AHMETOV,  Parlament Senatynyń depýtaty: – Elbasymyz bul Joldaýynda basqa máselelermen qatar, bilim salasyna da qatysty keleli oılar aıtty. Solardyń biri – Astanada ashylatyn halyqaralyq ýnıver­sıtetke qoıylatyn talaptar. Máselen, Memleket basshysy qazirgi kezde elimizde jumys isteıtin ýnıversıtetterdiń zaman talabyna saı bilim berip jatpaǵanyn basa aıtty. Eger elimizdegi ýnıversıtetter ózderiniń jumysyn jaqsartpasa, ondaı ýnıversıtetter kimge kerek degendi alǵa tartty. Meniń oıymsha, Elbasynyń Joldaýynda bilim salasyna qatysty úlken syn aıtyldy. Memleket basshysy Joldaýda, sondaı-aq elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin memlekettik múddeniń asa qajettigin atady. Prezıdentimiz bul Joldaýynda Qa­zaq­stannyń 2020 jylǵa deıingi damýynyń strategııalyq baǵdarlamasyn jan-jaqty ashyp kórsetti. Baǵdarlama elimizdiń damýynyń barlyq salasyn – bilim berý, óndiris, ekonomıka, densaýlyq saqtaý, týrızm, ishki jáne syrtqy saıasat, taǵy basqa da salalardy qamtydy. Sondyqtan da bul qujat elimizdiń búgingi jáne bolashaqtaǵy damýyna arnalǵan qujat bolyp tabylady. Maqsut NÁRIKBAEV, “Ádilet” partııasynyń tóraǵasy: – Bıylǵy Joldaýda eldegi partııalardyń qyzmetin jetildirý, shıratý jóninde jaqsy oı aıtyldy. Iаǵnı, Prezıdent partııaaralyq keńeske barlyq partııalardyń tartylýy qajettigin aıryqsha atap ótti. Sońǵy ýaqytta bizdiń partııanyń kótergen bastamalary jaqsy qoldaý taýyp kele jatqandyǵyn atap aıtqym keledi. Máselen, jaqynda “Ádilet” partııasy óziniń saıası tuǵyrnamasyn jarııa etti. Árıne, men bizdiń kótergen bastamalarymyz ben usynǵan usy­nys­tarymyz tegisteı qoldaý tabýy qajet degen oıdan aýlaqpyn, biraq olar óz deńgeıinde eskerilýimen mańyzdy. Sol sebepti, men Memleket basshysynyń eldegi barlyq saıası partııalar birigýi kerek degen sózin qoldaımyn. Iаǵnı, partııa ókilderi bir jerde bas qosyp, óz oı-pikirlerin ashyq aıtýy qajet. Sondaı-aq, Memleket basshysynyń quqyq qorǵaý organdaryn qaıta reformalaý jóninde aıtqan oı-pikirleri de mańyzdy der edim. Desek te, meniń oıymsha, búginde tek quqyq qorǵaý organdaryna ǵana emes, sot júıesine de qaıta reforma júrgizý qajet sekildi. Murat JURYNOV,  Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq  ǵylym akademııasynyń prezıdenti: – Memleket basshysynyń bıylǵy jylǵy Joldaýynda elimizdegi joǵary bilim men ǵylymdy damytý máselelerine aıryqsha nazar aýdaryldy. Al bul máseleler ekonomıkamen bite qaınasa otyryp jandaýny qajet. Árıne, bilim-ǵylymdy damytpaı, eldi alǵa súıreý múmkin emes degen pikirler burynnan aıtylyp keledi jáne ol barlyǵyna belgili. Biraq ta bul pikirler naqtyly baǵyttar bolmaǵannan keıin is júzine aspaı qalatyn. Al bıylǵy Joldaýda atalǵan salany damytýdyń naqtyly damý joldary belgilenip, baǵyttary aıqyndaldy. Máselen, bul munaı-hımııa salasyna qatysty der edik. Eger buryn biz munaıdyń qyzyǵyn tek shıkizat túrinde ǵana kórip kelsek, Memleket basshysy budan bylaı munaıdy óńdep, ony ónim retinde paıdalaný jaǵyna aıryqsha mańyz berý qajettigin atap ótti. Sebebi, bul munaıdyń qunyn eki ese arttyryp qana qoımaı, eksport áleýetiniń kúsheıýine, sol arqyly memleket bıýdjetine túsetin qarjynyń eselenýine yqpal etetin bolady. Sondaı-aq, Joldaýda aıtylǵan metallýrgııa, aýyl sha­rýashylyǵy salalaryn damytýǵa baılanysty oılardy da aıryqsha atap ótýge bolady. Sebebi, Qazaqstan – úlken ter­rıtorııany alyp jatqan el. Bul rette, aýyl sha­rýashylyǵy, onyń ishinde mal sharýashylyǵy salalary da ja­ńa ǵylymı jetistikter negizinde jedel damyp otyrýy qa­jet. Joldaýdaǵy jańa aqparattyq tehnologııalardy da­mytý jónindegi pikirler de kóńilimnen shyqty. Sebebi, ja­ńa zamanǵa saı aqparattyq tehnologııa qoǵamnyń damýyna sep bolady dep oılaımyn. Baqytjan SAǴYNTAEV, Pavlodar oblysynyń ákimi: – Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynyń búkil qazaqstandyqtar úshin zor mańyzy bar. Ásirese, óndirisi men ónerkásibi damyǵan Pavlodar oblysy úshin erekshe mańyzdy. Joldaýda atalǵan “GRES-2-niń” úshinshi blogy jobasynyń quny 800 mıllıon dollar turady. Bul joba tek Pavlodar oblysy ǵana emes, búkil elimiz úshin máni zor joba bolyp tabylady. О́ıtkeni, keleshekte óndiris oryndary kóptep ashylyp, elektr energııasyna degen suranys eselep artatyny belgili. Bıyl úshinshi bloktyń qurylysy bastalady. Sonymen birge, osy jyly “Qazaqmys” korporasııasy taǵy bir ken ornyn ashqaly otyr. Onyń quny 2 mıllıard dollardan asady. Sonda bir jyldyń ishinde bizdiń oblys, basqalardy qospaǵanda, osy eki joba boıynsha 3 mıllıard dollardyń ınvestısııasyn tartady. Memleket basshysy Joldaýda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselesine erekshe toqtaldy. Soǵan baılanysty 2020 jylǵa deıingi “Jol kartasy” baǵdarlamasyn ekshep berdi. Meniń oıymsha, ótken jyldardaǵy áleýmettik máselelerge arnalǵan “Jol kartasy” qandaı qýat berse, bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan osy “Jol kartasy” da sondaı deńgeıde júzege asatyn bolady. Oblystar men qala basshylaryna Elbasy naqty tapsyrmalar berdi. Ony oryndaýǵa tıispiz. Qýanysh SULTANOV, Parlament Senatynyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy: – Joldaýda saıası máseleler kóterilgen joq degen pikirmen men ózim kelispeımin. Ondaǵy kóterilgen máselelerdiń barlyǵy da saıasatpen tyǵyz baılanysty. Ekonomıkalyq saıasat júrgizý, halyqtyń turmys jaǵdaıyn kóterý, eldiń quqyqtyq qoǵamda ómir súrýi men erkiniń qorǵalýy barlyǵy da saıasatqa baryp tireledi. Osynyń barlyǵy qalaı júzege asyrylary Joldaýda meılinshe naqty ári baǵdarly kórsetilip otyr. Saıasat degenimiz qarjyǵa jáne naqty memlekettik baǵdarlamaǵa negizdelip memleket tarapynan jasalatyn sharalar. Osy sharalardyń barlyǵy da Joldaýda naqty aıtyldy. Halyqaralyq máselege toqtar bolsam, bıylǵa josparlanyp otyrǵan memleket basshylarynyń sammıtin ótkizý elimiz úshin úlken abyroıly is bolmaq. On jyldan beri qaraı EQYU-ǵa múshe memleketter basshylary kezdesken joq. Atalǵan Uıym keńistiginde nemese ózge de aımaqtarda oryn alǵan problemalar kópten beri jiti talqylanbaǵany belgili. Qazaqstan endi osy sammıtti ótkizý týraly bastamashy bolyp otyr. Quqyq qorǵaý organdaryn reformalaý degen máseleniń aıtylýy men úshin úlken jańalyq boldy. Sondaı-aq joǵary bilimge joǵary sapa berýdiń kóterilýi de ózindik mańyzy bar másele ekenine eshkimniń talasy bola qoımas. Sonyń bederinde úlken ýnıversıtetter ashý degen sóz kóńil qýantady. Qazirgi ósip kele jatqan jas urpaqty el tirshiligine qatynastyrý da asa mańyzdy is. Mine, Joldaýdyń basty mańyzy da osynda jatyr. Baǵıla BAIMAǴAMBETOVA, Parlament Májilisiniń depýtaty: – Elbasynyń jyl saıynǵy Joldaýyn búkil Qazaqstan halqynyń kútkeni shyndyq. Nege deseńiz, ol eldiń búgingi damý barysyn baıyptap, erteńgi bolashaǵyna baǵdar beredi. Bıylǵy Joldaýdan alǵan áserim – ol óte maǵynaly boldy. Mysaly, bıznesti kóterýge baǵyttalǵan “Jol kartasyn” qolǵa alý jóninde Úkimetke tapsyrma berilgenin osy qujat arqyly búkil halyqtyń bilýi óte mańyzdy. О́ıtkeni, otandastarymyz byltyrǵy “Jol kartasy” arqyly qanshama jumys atqarylǵanyn kózimen kórdi. Onyń ıgiligin sezip te jatyr. Máselen, kóp jurt osy baǵdarlama aıasynda jumys tapty. Respýblıkadaǵy biraz nysannyń paıdalanýǵa berilgeniniń kýási boldy. Sol sebepten de qalyń kópshilik qarapaıym adamnyń kóńilin dóp basqan baǵdarlamanyń aıasyna uıysty. Elbasynyń bıylǵy Joldaýda aıtqan jańa “Jol kartasyna” da jurttyń solaı qarap, júkti jumyla kóteretinine senemin. Taǵy bir kópshilik kókeıinde júrgen problema – ol mektepke deıingi balalar tárbıesine arnalǵan mekemelerdiń azdyǵy bolatyn. Joldaýda osy máselege erekshe mán berilip, arnaıy “Balapan” baǵdarlamasy qolǵa alynatyndyǵy aıtyldy. Bul – tyń úrdis. Sosyn osy jolǵy qujatta bıýdjetke qarasty mekemelerde jumys isteıtin adamdardyń jalaqylarynyń 25 paıyzǵa kóteriletini jáne onyń burynǵydaı jyldyń ekinshi jartysynda emes, sáýir aıynda-aq júzege asatyny óte qýanyshty jáıt. Satybaldy IBRAGIMOV, Parlament Májilisiniń depýtaty: – Joldaý kópshilik kókeıindegi kóp máseleni qozǵady. Maǵan, ásirese, Elba­synyń bilim berý salasyna baılanysty  aıtqandary óte unady. Mektep bitirýshiler men joǵary oqý oryndaryn aıaqtaǵan jastardyń barlyǵy birdeı sanaly, salıqaly ma? Joq, olaı dep aıta almaımyz. Sondyqtan, bul salaǵa engiziletin ózgerister bizdiń zaman kóshinen artta qalyp qoımaýymyz úshin asa qajet. Jańa tehnologııalarǵa negizdelgen zamanaýı damý úlgilerinen Qazaqstan jastary qalys qalmaýy tıis. Qalmaý úshin bilim kerek. Al oǵan qol jetkizý úshin osy salaǵa jasalatyn reformany keshiktirmeýmiz qajet. Joldaýda jergilikti jerdegi bılikke, ákimderge zor mindetter júkteldi. Qazir biz Kedendik odaqqa kirdik. Reseıdi aıtpaı-aq qoıaıyq, Belorýssııada jeńil jáne tamaq ónerkásibi jaqsy damyǵan. Olarǵa bizdiń taýarlarymyz básekelese ala ma? Ásirese, bul – shekaralyq aımaqtarda jatqan oblystar úshin óte mańyzdy. Al básekede artta qalyp jatsa, ol tutas eldiń ekonomıkasyna keri áser etpek. Bul jerde jatpaı-turmaı eńbek etý kerek. Bizdiń utylyp qalmaýdyń qamyn qarasty­rýymyz aýadaı qajet dúnıe. Bolat JÁMIShEV, Qarjy mınıstri: – Qazaqstan halqyna Joldaýynda Pre­zıdent N.Á.Nazarbaev aldaǵy on jylǵa arnalǵan mindetterdi aıqyndap berdi. Meniń paıymymsha, ol mindetter júzege asyp, Qazaqstannyń jańa deńgeıdegi damýyna jol salady. О́z tarapymnan aıtarym, Joldaýdy men muqııat saralap shyqtym desem de bolady. Ondaǵy kóterilgen máselelerdiń barlyq qyrlary maǵan túsinikti, óıtkeni olardyń deni Úkimette pysyqtalyp, elimizdiń jedel ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna, sondaı-aq Ulttyq qordyń jańa tujyrymdamasyna baılanystyryp jasalynǵan. Osyǵan oraı alda turǵan mindetter de qomaqty. Turǵyn úı qurylys jınaq bankine erekshe pármen berilip otyr. О́ıtkeni zań boıynsha atalǵan bank búgingi tańda óz klıentteri atynan ıpotekalyq  rynokta belsendi áreket ete almaı otyr. Batys Eýropa – Batys Qytaı avtojolynyń salynýyna baılanysty másele de aıtylmaı qalǵan joq. Bul joba elimizdiń tranzıttik áleýetin arttyrary sózsiz. Ol úshin elimiz zańnamalaryn jetildirý qajet, óıtkeni atalǵan jobadaǵy kóptegen ýchaskeler bıýdjet qarajaty esebinen salynyp jatqan joq. Osy rette bızneske túsetin salmaqtardyń azaıýyn da erekshe atap ótkim keledi. Olar mindetti túrde oryndalady dep senemin. Orazaly SÁBDEN, Ekonomıka ınstıtýtynyń  dırektory: – Bıylǵy Joldaýda Prezıdent Nursultan Ábishulynyń aıqyndap bergen mindetteri ekonomıkalyq ósýge baǵyshtalyp otyr. Ekonomıkamyz ósip, tabysymyz kúsheıse, onda halyqtyń turmysy jaqsaryp, elimizdiń áleýeti artary belgili. Osydan aldymyzda turǵan onjyldyqta úlken jospar jasalyp qoıylǵanyn kórýge bolady. Odan keıin aıtaıyn degenim, bireý baıqap, bireýi baıqamaýy múmkin, negizgi basymdyq óńirlerge berildi. Eger óńirlerdi kóteretin bolsaq,  onda ekonomıkamyz aıtarlyqtaı ilgeri basady. Aımaq degende eń aldymen aýyl esimizge oralady. Aýyl – qarakózderimizdiń kóptep shoǵyrlanǵan altyn besigi. Mine, áńgimeniń barlyǵy da aýyl aınalasynda bolýy kerek dep oılaımyn.  Meniń osy máselede kóńilim tolǵandyǵyn aıta ketken jón. Bıýdjettik salada osy kóktemnen bastap jalaqy 25 paıyz kóbeıetin boldy. Bul óte quptarlyq jańalyq. Taǵy bir qýanyshty jáıt, “Balapan” baǵdarlamasynyń júzege asýy. Onda mektepke deıingi mekemeler men oqytý, balabaqsha máseleleri túgelimen sheshimin tabýy tıis delindi. Bólingen qarjyǵa baqylaý men talap bolýy kerek.  Mine, osyndaı qadaý-qadaý máseleler jarııa etildi. Nurlyǵaıym JOLDASBAEVA, Parlament Senatynyń Ekonomıkalyq jáne óńirlik saıasat  komıtetiniń  tóraıymy: – Prezıdenttiń jyl saıynǵy dástúrli joldaýlarynyń qaı-qaısyn alsańyz da olar ýaqyt talabymen úndesip jatady. Bıylǵy Joldaýdyń basty ereksheligi, onyń aldaǵy onjyldyq jospardy aıqyndap berýinde. Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi stra­tegııasynyń onjyldyǵyn qorytyndylaı otyryp, Elbasy aldaǵy onjyldyq ishindegi mindetterge de keńinen toqtalyp ótti. Eger ótken jylǵy Joldaýǵa kóz salatyn bolsaq, onda Prezıdent álemdik qarjy daǵdarysynan shyǵatynymyz týraly nyq senim bildirdi. Al qazirgisinde qol jetkizgen tabystarymyzdy eseleý mindetteri qoıylyp otyrǵandyǵyn kóremiz. Sondyqtan biz jańarǵan ekonomıkany, ıaǵnı Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósimin kóterýge tıistimiz. О́zge órkenıetti eldermen salystyrǵanda elimizde eńbek ónimdiligi óte tómen ekendigine kóz jetkizýge bolady. Olaı bolsa eńbek ónimdiligin arttyrý ınnovasııalar arqasynda júzege asyrylýy ýaqyt talabyna saı. Osyǵan oraı Úkimet eldi ındýstrııalandyrý kartasyn jasasa, ol kartada jańa nysandardyń ornalasý tártibi bekitilip qoıylǵan. Máselen, bıylǵa osyndaı 162 nysannyń ornalasý orny belgilengen.  Jalpy, elimizdiń besjyldyq ındýstrııalyq damý baǵdarlamasy jasalyp qoıǵany belgili. Osy baǵdarlamaǵa sáıkes aldaǵy bes jylda  jańa múmkindikterdi ekshep, Joldaýdy basshylyqqa alyp, ekonomıkany damyta beremiz. Azat Perýashev: “Atameken” Odaǵynyń tóraǵasy: – Elbasy shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, onyń jumystaryn jandandyratyn ortalyqtar ashý jaıyna da biraz toqtaldy. Buǵan deıin ÁKK-ler aımaqtyq bolyp kelse, endi olardyń naqty oblystarda jumys jasaıtyndyǵyn aıtty. Bul kásipkerlik úshin óte mańyzdy qadam jáne osy baǵytta bıznes ókilderi aıanyp qalmaıtynyna senimdimin. О́z paıymym boıynsha, bıylǵy Joldaý – shaǵyn jáne orta bızneske jańa múmkinshilikter ashatyn, olardyń áleýetin kóteretin, jol kórsetetin qujat. Al óz kezeginde bıznes te memleket tarapynan kórsetilgen kómekti, qamqorlyqty jete uǵynady, sondyqtan kásipkerlikti qoldaý jónindegi “Jol kartasynda” belgilenetin sharalardy baısal­dylyqpen atqaryp, senimdi aqtaıdy dep oılaımyn. Joldaýda aıtylǵan taǵy bir mańyzdy baǵyt – óz ónim­derimizdi básekege qabiletti etip, shetelge eksportqa shyǵarý. Qazir qaı dúkenge kirseńiz de ondaǵy sóreler sheteldik ónimderge syqap tur. Tipti azyq-túlik satatyn núktelerdegi taýarlardyń 70 paıyzynan astamy syrttan ákelingender. Al bizdiń maqsatymyz – birinshiden, ózimizdiń sapaly ónimderimizben azamattarymyzdy qamtamasyz etý, ekinshiden, taýarlarymyzdy básekelestikke tótep beretindeı etip eksportqa shyǵarý. Bul iste oń nátıjege jetý ekonomıkalyq jetistigimizdiń jaqsy bir kórsetkishi bolar edi. Jáne elimizdi tabysqa ákelýdiń de bir joly osy dep uǵamyn. Marat BÁShIMOV, sarapshy, zań ǵylymdarynyń doktory: – Qazir quqyq qorǵaý organdarynyń aldynda azamat joldan taısa bir ǵana maqsat – ol adamdy túrmege otyrǵyzý turǵan tárizdi. Qylmystyq kodekste adamdy temir torǵa tyqpaı-aq jazalaýdyń baptary bar ǵoı. Biraq olar qoldanylmaıdy. Nege, máselen, kiná­lilerdi qoǵamdyq paıdaly eńbekke jumyl­dyrmasqa?! О́te aýyr qylmystar bolmasa, buzaqylyq sııaqty bappen sottalǵandardy jazalaýdyń basqa bir balama joldaryn qarastyrý kerek. Mysaly, balasy bar áıelderdi túrmege otyrǵyzǵannan qoǵam uta ma? Anasyz qalǵan sábılerdiń tárbıesine kim qaraıdy? Sarapshylar Joldaýda aıtylǵan osy pikirdi qoldaıdy. Memleket basshysynyń osy júıe jumysyna qoǵamdyq baqylaý jasaý qajet degen oıy qoldaýǵa turatyn óte jaqsy másele. Prezıdent Konstıtýsııa boıynsha azamattardyń quqyǵy taptalmaýyna kepildik berip, onyń mańyzdylyǵyna shek keltirýge bolmaıtynyn Joldaýda qozǵaǵanyna men óte razymyn. Bul – adam quqyǵynyń taptalmaýy úshin qajet reforma. Qazir qarasańyz, túrli qoǵamdyq baqylaý uıymdary bar, biraq olardyń jumystary ashyq emes. Biz osyǵan qol jetkizýimiz kerek. Qoǵam músheleri prokýratýra, sot júıesi, quqyq qorǵaý salasyna syn aıtýǵa qorqady, sarapshylardyń ózi jasqanady. Al Elbasy aıtqan reforma osyndaı kóleńkeli kórinisterdiń oryn almaýy úshin óte qajet. Toqtarbaı QADAMBAEV, Parlament Májilisiniń depýtaty: – Memleket basshysynyń bıylǵy Jol­daý­ynda eldiń taıaý bolashaqtaǵy damý baǵyt­taryn aıqyndaıtyn basty-basty mindetter belgi­len­gen. Ásirese, qazirgideı básekelestik za­ma­nyn­da eldi qarqyndy ındýstrııalandyrý isiniń ma­ńyzy óte zor. О́z óndirisi joq, tek shıki­zat­qa ǵana qarap otyrǵan memleketterdiń kósh sońynda qalatynyn ýaqyt áldeqashan-aq dáleldep bergen. Sondyqtan da árkez áriden oılap, keń pishetin Elbasymyz Qazaqstandy alǵa bastyrýdyń aıqyn joldaryn dáp basyp kórsetip berip otyr. Joldaýda áleýmettik salaǵa da eleýli mańyz berilgen. Oryn alǵan qarjy daǵdarysynyń saldarlaryna qaramastan zeı­netaqylardyń, járdemaqylar men eńbekaqylardyń ósetindigi osy aıtqanymyzǵa dálel. Sol sııaqty bank sektory, halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý, bilim berý men densaýlyq salalarynda da úlken-úlken jumystar júzege asyrylmaqshy. Buryn oblys basqarǵan meni óńirlerdi damytý isiniń odan ári jalǵasatyny qýantady. Bul jóninde óńirlerdiń damýy—eldiń damýy dep Elbasy óte oryndy atap kórsetti. Eń bastysy, qundy qujatta kórsetilgen mindetter barsha­myz­dyń aldymyzǵa zor jaýapkershilikter júkteıdi. Kúsh-jige­rimizdi aıamaı, jumyla eńbek etkende ǵana táýelsiz elimizdiń órkendeýine óz úlesimizdi qosa alamyz. Barsha qazaqstandyqtar da osyny durys uǵynýǵa tıis. Turarbek ASANOV, Parlament Májilisiniń depýtaty, “Nur Otan” HDP fraksııasynyń múshesi: – Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev “Jańa  onjyldyq –  jańa eko­no­mıkalyq órleý, Qazaqstannyń jańa múmkin­dik­teri” atty Qazaqstan halqyna Jol­daýyn  jarııa etti. Memleket basshysy elimizdiń ekono­mı­ka­lyq-áleýmettik damýyn qamtamasyz etý úshin Úkimettiń aldyna kóptegen mindetter qoıdy. El ekonomıkasyn damytýdaǵy negizgi úsh mindetti sheshý kerektigin aıqyndap berdi. Birinshiden, kásipkerlikpen aınalysatyn adamdardyń taza eńbek etýine tolyq jaǵdaı jasaýdy, ekinshiden, qarjy júıesiniń turaqty jumys isteýin qamtamasyz etý kerektigin aıtsa, úshinshiden, halyqtyń senimin ornyqtyratyn quqyqtyq ortany qalyptastyrý qajet ekenin málim etti. Osyǵan oraı Elbasy Úkimetke 2011 jyly kásipkerlikti tirkep, júrgizýge baılanysty operasııalyq shyǵyndardy 30 paıyzǵa deıin qysqartýǵa, al 2015 jylǵa qaraı muny taǵy da 30 paıyzǵa tómendetýdi júkteı kelip, árbir onjyldyqta eldiń ishki jalpy ónimine shaqqandaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesin 40 paıyzǵa deıin arttyrý qajettigin aıtty. Kóptegen damyǵan memleketterde shaǵyn jáne orta kásipkerlik el ekonomıkasynyń negizgi úlesin quraıtyny anyq. Elimizdiń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óz Joldaýynda 2020 jylǵa deıin Qazaqstan álem elderi ishinde azamattarymyzdyń kásipkerlikpen aınalysýyna eń qolaıly jaǵdaı jasaǵan, zańdary ashyq ta ómirsheń 50 eldiń qataryna enýi kerektigin basa aıtty. Tipti osyndaı múmkindigi bar 30 eldiń arasynan kóriný mindetin qoıýǵa da bolatynyn jasyrmady. Bul elimizdiń aldaǵy on jyldaǵy mejeli bıikteriniń biri bolady dep esepteımin. Sonymen qatar, qoǵamdy jedel damytýǵa quqyqtyq negiz jasaıtyn zańdar qabyldanýy kerek. Osy oraıda Parlamenttiń aldyna jedel qabyldanýǵa tıisti zańdardyń negizgi baǵyttaryn atap ótti. Búgingi tańda Qazaqstan halyqaralyq arenada keńinen tanymal bolyp otyr. Bıyl elimiz Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etý mıssııasyn bastady. Búgingi Joldaýynda Memleket basshysy EQYU-ǵa tóraǵa bolýymyz biz úshin úlken qurmet jáne adam tarıhynyń eń qıyn kezeńinde úlken jaýapkershilik júkteıtinin erekshe aıtty. Qazir Qazaqstannyń osy tóraǵalyq mindetindegi “Senimdilik, dástúr, ashyqtyq jáne tózimdilik” urany álem elderiniń saıasatkerleri men sarapshylary tarapynan joǵary baǵasyn alýda. Sonymen qatar, EQYU-ǵa múshe elderdiń túgelge jýyǵy Qazaqstannyń josparlary men ústimizdegi jyly Elbasy N.Nazarbaevtyń Astanada EQYU-nyń sammıtin ótkizý bastamasyn qoldap otyr. Jas táýelsiz elimizdiń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy bedelin arttyrý – barlyq Qazaqstan azamattarynyń paryzy. Ol úshin el ishinde birlikti saqtaý, shetelge shyqqanda memleketimizge kir keltirmeýimiz qajet. Elbasy óz sózinde osyndaı oılardy da ortaǵa saldy. Álıhan BAIMENOV, “Aq jol” demokratııalyq partııa­synyń tóraǵasy: – Memlekettiń ilgeri qaraı damýy úshin bizdiń ishki saıasatymyzda da senim men tózimdilik jáne jarııalylyq qaǵıdattary júzege asyrylýy kerek. Bıyl Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyq etý qyzmetin bastady. Bul Uıymǵa tóraǵa bolǵan memleket ózge elderge jaqsy qundylyqtardy nasıhattaý barysynda óz eliniń ishki úrdisterin de umytpaýy tıis. Jalpylaı alǵanda, Memleket basshysynyń Joldaýynan úsh máseleni bóle-jara ataýǵa bolady. Olar “Balapan” baǵdarlamasy, 2020 jylǵa deıingi bıznesti damytýdyń “Jol kartasy”, úshinshisi – quqyqtyq reforma. Al quqyqtyq reformada basty basymdyq azamattardyń bostandyǵy men erkindigine berilýi qajet. Iаǵnı, memlekettiń quqyq qorǵaý júıesi azamattardy jazalaý júıesine emes, olardy qorǵaıtyn ádil sot júıesine aınalýy kerek. Jarmahan TUIаQBAI, “Azat” birikken sosıal-demokratııalyq partııasynyń tóraǵasy: – Barlyǵymyz da el úshin, memleket úshin, onyń ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵynan órkendeýi úshin,  Memleket basshysy atap aıtqan qundylyq – Táýelsizdik úshin qyzmet etýimiz qajet. Iаǵnı, bul neni bildiredi? Bul beıtarap alańda barlyq jaq teń, birdeı, jarııa túrde halyq aldynda óz esepterin berýi kerek degendi bildiredi. Máselen, qazir saıası partııalar arasynda belgili bir deńgeıde dıalog joq. Bul rette biz óz tarapymyzdan usynystar jasaǵanbyz. Al eger eldegi partııalar tóraǵalary, ıa bolmasa, orynbasarlary jınalyp, joǵary deńgeıde dıalog quramyz dese, oǵan da biz qarsy emespiz. Joldaýda el Táýelsizdigin nyǵaıtý jolynda barly­ǵy­myz tabandy qyzmet etýmiz qajet degen jaqsy oılar aı­tyl­dy. Buǵan eshkim qarsy emes. Eger, el ishindegi qandaı da bir oppozısııa bılik tarapyna qandaı da bir kóńili tol­maıtyndyǵyn jetkizse, bul memleket táýelsizdiginiń shaı­qa­lýy degendi bildirmeýi kerek. Al tutastaı alǵanda el, mem­leket jolynda bilek sybanyp, shynaıy eńbek etýimiz ke­rek. Bıylǵy Joldaýdaǵy quqyq qorǵaý organdaryn qaı­ta reformalaý qajet degen ustanymdy tek qoldaǵan jón.