Importqa táýeldilikten qutylar kún jaqyn
Jıynda baıandama jasaǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev bıyl elimizde munaı óndirý kólemin 87 mln tonnaǵa jetkizý josparlanyp otyrǵandyǵyn aıtty. Ol munaı óndirý kólemi boıynsha Teńiz, Qarashyǵanaq jáne Qashaǵan ken oryndarynyń basymdyqtary týraly aıta kele, depýtattardyń osy salanyń ózge de máselelerin qamtyǵan saýaldaryna jaýap berdi.
Úkimet saǵatyn ashqan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary G.Isımbaeva depýtattar tarapynan munaı-gaz sektoryn damytý úshin zańnamalar boıynsha tolyq qoldaý kórsetilip otyrǵandyǵyn jetkizdi.
– Onyń aıǵaǵy – ken jáne munaı-gaz salasyn retteýdiń jańa tásilderin kózdeıtin Jer qoınaýy týraly kodeks qabyldanǵandyǵy. Sondaı-aq óńdeýshi sektorǵa qatysty salyqtyq saıasattyń ózgerýi óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan damýynyń mýltıplıkatıvtik áserin aıtpaǵanda, munaı-gaz sektorynyń odan ári damýyna jańa qarqyn berýi tıis, – dedi Májilis Tóraǵasynyń orynbasary.
Al Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev óz baıandamasynda 2017 jyly jáne bıylǵy jyldyń 4 aıy ishinde munaı-gaz salasynyń sektorlary boıynsha eleýli ósim baıqalǵandyǵyn atap ótti.
Onyń aıtýynsha, munaıdy óńdeý sektorynda ósimniń draıveri – Teńiz, Qarashyǵanaq, Qashaǵan munaı-gaz jobalary bolyp qalýda. О́tken jyly Qashaǵannyń óndiristik ıgerilý dárejesine shyǵýyna baılanysty respýblıka boıynsha jyldyq munaı óndirý kólemi 86,2 mln tonnaǵa deıin ósken. Onyń ishinde Qashaǵannyń úlesi – 8,3 mln tonna. Al bıylǵy jyly munaı óndirý kólemi 87 mln tonnaǵa jetedi dep boljanǵan.
Energetıka mınıstrliginiń boljamyna súıener bolsaq, 2022 jyldan keıin Teńiz ken ornynda munaı óndirý jylyna 26-dan 39 mln tonnaǵa deıin ulǵaıýy tıis. Sondaı-aq Qarashyǵanaq ken ornynan munaı burǵylaý kólemi artyp keledi. Jalpy 2025 jylǵa qaraı elimizde jylyna 104 mln tonna munaı óndirý josparlanǵan. Bul sala tikeleı ınvestısııa úshin de tartymdy bolyp qala bermek. Tıisinshe, munaı ónimderine ishki suranysty qamtamasyz etý deńgeıi de joǵarylap keledi.
– Birinshiden, Pavlodar jáne Atyraý munaı óńdeý zaýyttaryn jańǵyrtýdyń aıaqtalýymen motor otynyndaǵy ımporttyq táýeldilik úlesin tómendetti. Búgin naryqty otandyq munaı ónimderimen qamtamasyz etilýi benzınge – 90 paıyz, dızel otyny boıynsha – 90 paıyz, áýe kerosınine – 58 paıyzdan astamdy qurady. Osy jyly Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý aıaqtalady. 2018 jyly munaı óńdeý kólemi 1 mln tonnadan asa joǵarylaıdy jáne 16 mln tonnany quraıdy, – dedi Energetıka mınıstri.
Q.Bozymbaevtyń aıtýynsha, munaı óńdeý zaýyttarynyń jańǵyrtylýy jáne avtomattandyrylýy esebinen 2019 jyly ımportqa táýeldilik joıylmaq. Onyń ústine munaı óńdeý kólemi jylyna ortasha eseppen 300 myń tonnaǵa ulǵaıtylǵaly otyr.
Energetıka mınıstri búginde Kedendik odaq sheńberinde jumys isteý jaǵdaılaryn, fıskaldyq rejimdegi aıyrmashylyq eskerile kele baǵanyń qatysýshy eldermen teńdigi baqylaýǵa alynǵandyǵyn de jetkizdi. Máselen, qazir Reseı Federasııasynda AI markaly benzınniń lıtri – 214 teńge bolsa, bizdiń elimizde 160 teńgeni quraıdy. Oǵan qosa «Global Petroleum» halyqaralyq agenttigi benzın baǵasyna baılanysty reıtıngte elimizdi benzınniń baǵasy boıynsha – 12, dızeldik otyn boıynsha – 14-orynǵa ornalastyrǵan. Demek, álemde tek 11 elde ǵana janarmaı baǵasy bizden tómen.
Q.Bozymbaev óz baıandamasynda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha salynatyn jańa munaı óńdeý zaýytynyń ornalasatyn jeri men qarjylandyrý kózi kúz aılarynda belgili bolatyndyǵyn da atap ótti.
Astanany gazdandyrý jobasy daıyn
Memleket basshysynyń «Bes áleýmettik bastamasyndaǵy» basymdyqtardyń biri Astana qalasy men elimizdiń ortalyq jáne soltústik óńirlerin gazdandyrý ekendigi belgili. Energetıka mınıstri bul jobanyń aldaǵy shilde aıynda bastalatyndyǵyn jetkizdi.
– «Qyzylorda – Jezqazǵan –Qaraǵandy – Temirtaý – Astana» baǵyty boıynsha 1-shi kezeń 2019 jyldyń jeltoqsanyna deıin aıaqtalady. 1-shi kezeńiniń aldyn ala quny 267,3 mlrd teńgeni quraıdy. Men basqaratyn jumys tobyna barlyq múddeli taraptardyń quzyreti egjeı-tegjeıli bekitildi. Qaraǵandy, Aqmola oblystarynyń jáne Astana qalasynyń ákimdigimen magıstraldyq gaz qubyry men aımaqtyq jeliler qurylysynyń merzimin eskere otyryp, ınfraqurylym qurylysy boıynsha jol kartalary ázirlendi. 1-kezeń óziniń baǵyty boıynsha 171 eldi mekendi qamtýy tıis, – dedi Q.Bozymbaev.
Jıynda atalǵan másele boıynsha sóz alǵan Astana qalasy ákiminiń orynbasary Qosman Aıtmuhametov elordanyń ınfraqurylymdary gaz jelisine qosýǵa daıyn ekendigin málimdedi.
Jalpy elimiz boıynsha búgingi kúnge 1320 eldi meken gazdandyrylǵan.
Q.Bozymbaevtyń aıtýynsha, osy suıytylǵan gazdyń óndirisi de jylma-jyl artyp keledi. Qazir onyń shektik baǵasyn retteıtin zań jobasy Májilistiń qaraýyna berilip, atalǵan salany damytýdyń jobasy usynylǵan.
Otandyq mamandardyń úlesi basym
Munaı-gaz hımııasy salasynda Energetıka mınıstrligi polıetılen men polıpropılen óndirisin de jolǵa qoımaq. Búginde osy baǵyttaǵy aýqymdy jobalarǵa ınvestorlar izdestirilýde.
О́nim demekshi, munaı-gaz salasyndaǵy qazaqstandyq úlesti arttyrý baǵytynda da keshendi sharalar qolǵa alynǵan. Máselen taýar, jumys pen qyzmet salasyndaǵy memlekettik qoldaý men taldaýlardyń nátıjesinde qazaqstandyq úles sońǵy jeti jylda úsh esege kóbeıgen. Atap aıtqanda, 2011 jylǵy 680 mlrd teńgeden 2017 jyly 2,1 trln teńgege jetken.
Sonymen qatar qazaqstandyq jumysshylardyń da sany ósip, sheteldik jumysshylar sany jeti jylda 31 paıyzǵa azaıǵan.
Q.Bozymbaevtyń aıtýynsha, ken oryndaryn ıgerýshiler otandyq taýar, jumys pen qyzmet kólemin 50 paıyzdan tómendetpeý jáne jergilikti mamandardy oqytý mindetteledi. Bul – sheteldik kompanııalardyń barlyǵyna ortaq talap.
Bolashaqta jumystan bosap qalǵan azamattardy teńiz jobalaryna, munaı-hımııalyq zaýyttar qurylysyna jumyldyrý kózdelgen.
Osy rette Úkimet saǵatyna qatysyp, depýtattar saýalyna jaýap bergen Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ókili munaı-gaz salasynda dál qazir 10 myńǵa jýyq bos jumys orny bar ekendigin atap ótti.
Úkimet saǵatynda depýtattar da atalǵan salanyń jetistikteri men qatar kemshilikterine de, qolǵa alynatyn máselelerge de nazar aýdardy. Ásirese Energetıka mınıstri men ózge de quzyrly organ ókilderine atalǵan saladaǵy jobalar aıasynda qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn saqtaý, kóktemgi dalalyq jumystar kezinde dıqandardy jeńildetilgen janar-jaǵarmaımen qamtý, ımportty azaıtý jáne taǵy basqa da ózekti máseleler boıynsha saýaldar berildi.
Jıyn qorytyndysy boıynsha Úkimetke arnaıy usynymdar ázirlenbek.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
