Qoly jeńil hırýrg
Juma, 13 qańtar 2012 7:31
«Egemen Qazaqstannyń» Almatydaǵy bólimshesine Syzǵanov atyndaǵy hırýrgııalyq ǵylymı ortalyqtyń jalpy hırýrgııa bóliminde jatqan 64 jastaǵy Qanshaıym Shansharbekova men 34 jastaǵy Nazıra Qasteeva telefon shalyp, ekeýiniń de baýyrlaryna kúrdeli operasııa jasalyp, qazir jaǵdaılary jaqsy ekenin, múmkindik bolsa ózderine ota jasaǵan hırýrgke alǵystaryn súıip oqıtyn basylymdary arqyly jetkizgileri keletinin aıtqan edi. Oqyrmandarymyzdyń ótinishin eskerip, ǵylymı ortalyqqa baryp, bar mán-jaıdy óz aýyzdarynan estýdi jón kórdik…
Juma, 13 qańtar 2012 7:31
«Egemen Qazaqstannyń» Almatydaǵy bólimshesine Syzǵanov atyndaǵy hırýrgııalyq ǵylymı ortalyqtyń jalpy hırýrgııa bóliminde jatqan 64 jastaǵy Qanshaıym Shansharbekova men 34 jastaǵy Nazıra Qasteeva telefon shalyp, ekeýiniń de baýyrlaryna kúrdeli operasııa jasalyp, qazir jaǵdaılary jaqsy ekenin, múmkindik bolsa ózderine ota jasaǵan hırýrgke alǵystaryn súıip oqıtyn basylymdary arqyly jetkizgileri keletinin aıtqan edi. Oqyrmandarymyzdyń ótinishin eskerip, ǵylymı ortalyqqa baryp, bar mán-jaıdy óz aýyzdarynan estýdi jón kórdik…
– Buǵanǵa deıin baýyrym aýyryp, sonshalyqty mazalamaǵan edi. Tek qan qysymym kóterilip, túspeı qoıǵan soń, dárigerler tolyq tekserilýimdi talap etti. Laboratorııalyq zertteýlerde ózgeris bolmaǵanmen, ÝDZ-den ótkende baýyryńyzda eki úlken qurt, ótińizde edáýir kólemde tas bar. Aldyrmasańyz, jarylyp ketýi múmkin dedi. Qurt degen soń shoshyp kettim, – dep Qanshaıym apaı bolǵan jaǵdaıdy baıandaǵan. – Myna aýrýdyń jymysqysyn kórdińiz be, bir ret te janyma batyp aýyrmady. Sodan osy Syzǵanov atyndaǵy ǵylymı ortalyqqa keldik. Sóıtip, otany Nurlan Butabaev degen hırýrg jasaıtyn boldy.
Operasııa úsh jarym saǵatqa sozylypty. Alǵashqy eki kún jan saqtaý bóliminde jatyp, keıin palataǵa aýystyrdy. «Apaı, bir-eki kún keshikkenimizde, jarylyp ketpek eken. Qurtyńyzdyń bárin alyp, otqa jaqtym» dedi. Janym olja, jaryq dúnıeni kórgen soń eń aldymen Allataǵalaǵa, sosyn dárigerge rahmetimdi aıtsam degen nıetpen sizderge habarlasqan edim, – dedi ol.
Qanshaıym apaı uzaq jyldar Almaty oblysy, Talǵar aýdany, Týǵanbaı aýylynda bas esepshi, bas ekonomıst bolyp qyzmet jasapty. Keıde toı da basqaryp qoıatyny bar eken. Zeınetkerlikke shyqqaly nemerelerin baǵyp-qaǵýda.
Apaımen bir palatada jatqan Nazıra Qasteevany kórýge sál keshigippiz. Biz kelgenshe ol úıine ketipti. Jarkent qalasynan kelgen Nazıranyń aıaǵy aýyr bolsa da, baýyr ehınokokkyna ota jasalypty. Búginde densaýlyǵy jaqsy bolǵan soń úıine shyǵarǵan eken. Nazıra da keterinde Qanshaıym apaıǵa óziniń rızashylyǵyn bildirýdi amanat etip ketipti.
Nurlan jaıly áńgimege qanyq bolǵan soń, ózine jolyǵýdy jón kórip, dárigerler bólimine bardyq. Salmaqty, ashań júzdi jas jigit kózimizge birden jylyushyrady. Kóńilimiz aldamaǵan eken, áńgimemiz birden jarasyp ketti. Nurlanmen aldymen baýyr ehınokokky aýrýynyń qalaı, qaıdan paıda bolatynyn suradyq.
– Sońǵy jyldary ehınokokk aýrýy adamdar men janýarlar arasynda ósip otyr, – dedi medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Nurlan Butabaev. – Ehınokokkoz aýrýyn ehınokokk qurty týdyrady, aýrýdyń negizgi kózi bolyp ıt, mysyq tektes janýarlar tabylady. Sebebi, olardyń isheginde baýyr (ehınokokk) qurty ósip jetiledi jáne nájisimen qorshaǵan ortaǵa túsip, lastaıdy. Qurtpen lastanǵan shópti jep, sýdy ishken úı janýary aýyrady. Maldy soıǵan kezde jaramsyz baýyr, ókpesin ıtke tastaımyz, osylaı qurt joly sheńbermen aınalyp júredi.
Sondaı-aq dárigerdiń aıtýynsha, bul aýrý baý-baqshada jumys istep, malǵa qaraǵannan soń, jeke bas tazalyǵyn saqtamaǵan jaǵdaıda adamǵa da juǵýy múmkin. Adamnyń ishine túsken qurt qan arqyly ókpe, baýyr taǵy basqa organdardy zaqymdaıdy. Qurt túsken jerindegi organdy jegideı jep óse beredi de, aýrýdyń belgilerin bildiredi. Eger qurt baýyrda ósse, oń jaq búıiri aýyryp, ókpege tússe adam jótelip, qan qusyp, aýa jetispeı aýrýy múmkin. Qurt ýaqyt ótken saıyn organdy zaqymdap, adam ómirine qaýip tóndiredi. Ehınokokkoz aýrýyn tek hırýrgııalyq jolmen emdeıdi, al dáleldi dıagnoz keshendi tekserýlerden soń qoıylady.
Ehınokokktyń qaýiptiligi – qurt jatqan qabyq jarylyp ketse, onyń ýy ishki aǵzalarǵa tarap, asqynýlar bolmaq. Ásirese, ishekke, jambas qýysyna, qýyqqa tarap ketýi múmkin. Al eger ehınokokk jarylyp ketse, onda úlken operasııa bolady.
– Qanshaıym apaı dál ýaqytynda kelgen. Baýyrynan on eki kısta, ıaǵnı on eki qurt aldyq. Ásirese, baýyrdyń oń jaq bóliginde kóbirek eken. Oǵan qosa ótte tas bolǵandyqtan, eki operasııany qatar jasadyq. Biraz ýaqyt ótkennen keıin baýyr óz qalpyna keledi. Biraq, baqylaýda bolyp, ár alty aı saıyn ÝDZ-den ótip turady.
«Mundaı aýrýlar jıi kezdese me?» degen saýalymyzǵa: «О́te jıi, ásirese Almaty, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda kóbirek kezdesedi. Máselen, bizde kúnine bir-eki operasııa jasalady», – dedi dáriger.
Nurlan 1997 jyly Semeıdiń memlekettik medısına akademııasynyń emdeý fakýltetin bitirgen. Atalmysh ǵylymı ortalyqta qyzmet istegenine segiz jyl bolsa, buǵan deıingi alty jyl eńbek ótili Semeıdegi jedel járdem aýrýhanasyndaǵy hırýrgııa bóliminde ótipti. Medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Bolatbek Baımahanovtyń shákirtine bizdiń de alǵystan basqa aıtarymyz joq.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY.
