Dúbirge toly dúnıe

Juma, 13 shilde 2012 7:29

Senimnen aıyrylǵanyńdy ózińnen kór

Rýmynııa parlamenti el prezıdenti Traıan Beseskýge ımpıchment jarııalady. Sóıtip, ol eń joǵary qyzmetten shettetildi. Parlamenttiń bul sheshimin konstıtýsııalyq sot zańǵa saı keledi dep úkim shyǵardy.

Juma, 13 shilde 2012 7:29

Senimnen aıyrylǵanyńdy ózińnen kór

Rýmynııa parlamenti el prezıdenti Traıan Beseskýge ımpıchment jarııalady. Sóıtip, ol eń joǵary qyzmetten shettetildi. Parlamenttiń bul sheshimin konstıtýsııalyq sot zańǵa saı keledi dep úkim shyǵardy.

Bıliktegiler túrli joldarmen ketip jatady: bireý saılaýda jeńiledi, bireýdiń merzimi aıaq­talady, memlekettik tóńkeris jol­men ketetinder de bar. Sirá, bárinen qıyny – senimnen aıyrylyp, ımpıchment jolymen ketý shyǵar. Munda kezdeısoqtyq joq, mundaı sheshimge jurt jan-jaqty oılanyp barady. Senbeıtin adam dep úkim shyǵarý – bıliktegi adamǵa bárinen aıyrylý degen sóz.

Jaqynda osy Rýmynııanyń burynǵy premer-mınıstri, par­lamentiniń burynǵy spıkeri Adrıan Nestase jemqorlyqqa qatysy boldy dep aıyptalyp, eki jylǵa sottalǵanda, bulaı bolǵansha ólgenim jaqsy dep, ózine qol salǵany bar. Jaraqat­tanǵanymen, ólmeı qaldy. Jem­qorlyq degen jaqsy emes, biraq Nestaseniń ary úshin janyn sadaqa etkisi kelgenine birtúrli qurmetpen qaraısyń. Al prezıdent T.Beseskýde sol ar máselesi birinshe kezekke qoıylmaı­tyn­daı. Senimnen jurdaı bola tu­ryp, ol áli bılik úshin kúreskisi keledi.

Senimnen aıyrylǵan soń, sirá, ketken jón-aý. Rýmynııa parlamentindegi 432 depýtattyń 258-i Beseskýge senim joq dedi. Ony 114 adam ǵana qoldady. Qaıratkerge óte qatal úkim. Eń bolmasa, qarsylastar men jaq­taýshylar shamalas bolyp, taıtalasyp jatsa, bir sári-aý. Jaq­taýshylary qarsylastardyń tipti jartysyna da jetpeıdi! Budan keıin aqtalýdyń, bılikte qalýǵa arpalysýdyń tipti jóni joq-aq.

Impıchmenttiń bastamashylary solshyl-sentrıstik koalısııa boldy. Qoıylyp otyrǵan kiná – prezıdent Beseský óziniń laýa­zym­dyq qyzmetin artyq paıda­lanǵan. Úkimettiń qyzmetine oryn­syz aralasyp, avtorıtarlyq jolǵa júgingen, bir máselelerdiń orynsyz sheshilýine kúsh salǵan.

Zańǵa sáıkes, parlamenttiń prezıdentti qyzmetinen alasta­ǵan sheshimi áli aqyrǵy emes, bir aıdyń ishinde referendým ótip, sonda Beseskýdiń taǵdyry she­shiledi. Osy jerde aıta ketetin bir jaı: dál osyndaı jaǵdaı 2007 jyly da bolyp, sonda ol áýpirim táńirmen kópshilik qol­daýyna ıe bolǵan edi. Al ha­lyqtyń endi taǵy qoldaýy ekitalaı-aý deısiń.

2004 jyldan bılik tizginin ustap kele jatqan Traıan Beseský áli de úmitsiz emes. Ol aldymen parlament ústinen konstı­tý­sııalyq sotqa shaǵymdandy. Konstıtýsııalyq sot onyń shaǵy­myna qulaq aspaq túgili, parlament sheshimin qoldaýmen qatar, onyń jaqtastary – senattyń burynǵy spıkeri Vasıle Blagı men tómengi palata spıkeri Roberty Anastaseni bosatý jónin­degi sheshimdi de bekitti. Osylaı Beseskýdiń tirekteri de qulady.

Endi, zańǵa sáıkes, prezıdent qyzmetin ýaqytsha atqarý senat spıkeri Krın Antoneskýge júkteledi. Osy aıdyń aıaǵynda, naqty aıtqanda, 29 shildede búkilhalyqtyq referendým óte­di. Onyń sheshimi qandaı bolsa da, bul elde oryn alyp otyrǵan asa kúrdeli bılik daǵdarysyn ol sheshe qoımaıtyny anyq.

Din atyn jamylǵan taǵylar

Buǵan deıin de Malıdiń soltústigindegi biraz qalalardy basyp alǵan fanatık ıslamısterdiń taǵylyq áreketteri týraly estisek, osy aptanyń basynda olardyń taǵy da IýNESKO-nyń tizimine kiretin eki mavzoleıdi qıratqany týraly habar tarady.

Dinimiz týraly áńgimege, ha­barǵa barynsha saqtyqpen qaraı­myz. Keıde olardyń kózge qo­rashtaý áreketterin dinge degen senimniń kúshtiligine balap, ony qatty aıyptamaıtynymyz da bar. Árkim dinge degen senimin ózinshe bildiredi deımiz. Al olardyń áreketteri taǵylyqpen ushtasyp jatqanda, eriksiz ókinesiń. Ony dinińe jasaǵan qııanattaı kóresiń.

Dinı ekstremısterdiń sońǵy shabýylyna áýlıeler qataryna qosylatyn eki ǵalymnyń kese­neleri dýshar bolǵan. Olar qaladaǵy eń kórikti, IýNESKO-nyń tizimine enetin meshittiń janynda eken. Bul meshit 1325 jyly turǵyzylǵan, al atalǵan ǵa­lymdar sol meshitte qyzmet etken. Olardyń keseneleri jer­gilikti halyqqa aıryqsha qymbat, jurttyń qurmetine bólengen. Ashyq hattarda da beınelengen eken. Dinı fanatıkter solardy qıratyp, jandary jaı taýypty.

Sol Malıdiń soltústigin basyp alyp, ondaǵy taǵylyq tártip ornatyp jatqan «Ansar-dın» toby («Senim sarbazdary») ataqty «Ál-Kaıda» lańkestik tobymen sybaılas ekeni de jasyryn emes. Olardyń ıslam dininiń negizine baılanysty kózqarastary da ózge­sherek. Olar áýlıe-ámbıe­ler­ge, olardyń kesenelerine qurmet kórsetýge múlde qarsy. Ony Alla qudiretine kúmán keltirý dep esepteıdi. Qurmet tek bir Allaǵa ǵana kórsetilýge tıis degendi ustanady. Sol ustanym boıynsha zırat, keseneler jerden bar-joǵy tek 15-20 sm. ǵana bıik bolýǵa tıis, odan úlken, jurttyń nazaryn aýdaratyn qurylystar qıratylýǵa tıis.

Bul jerde olardyń dinı ustanymdarynyń durys-burys­ty­ǵyn dáleldep jatýdyń áste de qajeti joq. Ondaǵan jyldar emes, ǵasyrlar boıy halyq qa­sıet tutqan, tipti álemdik mura qata­ryna kirgen nysandardy qıratý –  baryp turǵan taǵylyq, jalpy ıslam dinimizdiń bedeline daq túsi­retin qubylys. Qazir dinı fýn­damentalısterdiń bıli­gindegi Tımbýktý qalasy zatynda Afrıkadaǵy aıtýly mádenı or­talyqtardyń biri bolǵan. Ony jurt «333 áý­lıeniń qalasy» degen. Kópshiligine arnalǵan keseneler bar. Olar halyqtyń rýhanı qundylyqta­ryna aınalǵan. Bul qalada álemge áıgili úsh me­shit bar. Sonyń biri Sıdı Iаhııa meshiti birden fanatık­terdiń nysanyna alynyp, qı­ratýǵa ushy­rady. Basqany bylaı qoıǵanda, Allanyń úıi – meshit­terge shabýyldy túsindirý de, túsiný de qıyn.

Ádette bir memleketten IýNESKO qorǵaýyna alynatyn mádenı muralar birnesheý bolady da, jurt ony ulttyq maqtanysh kóredi. Tek Tımbýktý qalasynda ǵana sol IýNESKO tizimine kirgen 16 nysan bar eken. Bular – musylman ále­miniń maqtanyshy. Al ıslam fýn­da­mentalısteri ony qıratyp jatyr. Áıteýir, Islam Yntymaq­tastyǵy Uıymynyń sol muraǵa ara túsip jatqany kóńilge medeý bolǵandaı. Sodan keıin bul qala­daǵy 60 jeke kitaphanalarda 700 myńdaı ejelgi qoljazbalar bar eken. Qurannan basqanyń keregi joq dep fýndamentalıster soǵan da tıisedi-aý dep qaýip qylasyń.

Tarıhı muralarymyzdyń kóp­shiliginde dinı sıpat bar. Olardy taǵylardyń talaýynan saqtaýymyz kerek.

Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».