Dúbirge toly dúnıe

Juma, 17 tamyz 2012 7:03

Áskeri qoldaǵan prezıdent qaýqarly

О́tken jeksenbi kúni Egıpette betburysty kezeń bastaldy. Jańa saılanǵan prezıdent Mohammed Mýrsı elde aıtarlyqtaı bedeli bar Áskerı keńestiń tóraǵasy, qorǵanys mınıstri feldmarshal Hýseın Tantaýı men ásker Bas shtabynyń bastyǵy Samı Anandy qyzmetinen bosatyp, olardyń ornyna basqa adamdardy taǵaıyndady.

Juma, 17 tamyz 2012 7:03

Áskeri qoldaǵan prezıdent qaýqarly

О́tken jeksenbi kúni Egıpette betburysty kezeń bastaldy. Jańa saılanǵan prezıdent Mohammed Mýrsı elde aıtarlyqtaı bedeli bar Áskerı keńestiń tóraǵasy, qorǵanys mınıstri feldmarshal Hýseın Tantaýı men ásker Bas shtabynyń bastyǵy Samı Anandy qyzmetinen bosatyp, olardyń ornyna basqa adamdardy taǵaıyndady.

Onda turǵan ne bar, qaı jerde de qarýly kúshter el basshysyna baǵynbaı ma eken, deýge bolar. Al bul elde áskerdiń, onyń joǵary organy – Áskerı keńes­tiń orny bólekteý. Olar qashan da bılik úshin kúreste sheshýshi ról at­qar­ǵan, bılik basynda­ǵylar olarǵa arqa súıegen. Osy eldegi keshegi prezıdent Múbá­rakty taqtan taı­dyrǵan alasapyran kezde de áske­rıler bılikti óz qolyna alyp, jańa prezıdent saılanǵansha bas­qarý tizginin ustady. Tipti prezıdent saılan­ǵan­nan keıin de kóp adamnyń kóńilinde olar azamat­tyq óki­metke bılikti bere qoıar ma eken degen kúdik júrdi.

Sodan da biraz jurt Mohammed Mýrsıdiń bıligine kúmánmen qaraǵan. Sol kúmán endi birjola seıildi dese bolady. Prezıdent­tiń jarlyǵymen Áskerı keńestiń basshysy aýystyrylǵannan ke­ıin qarýly kúshke baqylaý tolyq el basshysynyń quzyryna kóshti degen sóz.

Buǵan deıin áskerılerdiń be­deli joǵary bolýynda zańdylyq bar edi. Prezıdent Hosnı Mú­bá­rak áskerge, onyń basshysy Tantaýıge arqa súıegeni óz aldyna, bul elge úlken qoldaý kórsetken AQSh óz yqpalyn áskerıler arqyly júzege asyrdy. General Samı Anan Egıpet áskeri men Pentagon arasyndaǵy baılanysshy rólin atqarǵan.

Bul burynǵysy bolsa, Múbá­rak taqtan qulaǵannan keıin bú­ginge deıin el bıligi Áskerı ke­ńeste, onyń basshysy Tantaýı­diń qolynda edi. Halyq burynǵy prezıdentke qarsylyǵyn qatty kór­setkenmen, Tantaýıge shamasy kelmegen. Talaı ret áske­rı­lerge qarsy uran kóterip kóshe­ge, ataq­ty Tahrır alańyna shyq­qanmen, odan árige bara almady.

Munyń bárin prezıdent Mýr­sı­diń jan-jaqty eskergeni anyq. Tipti jeksenbidegi ózgeriske deıin olardyń arasynda talaı kezdesý de, kelisim de bolǵan shyǵar. Jalpy halyqtyń, saıası partııalar­dyń, ásirese Mýrsıdiń jaqtasta­rynyń qarsylyǵyna qaramaı, Tantaýı men Anannyń prezı­dent­tiń keńesshisi degen qyz­metke ta­ǵaıyndalýy da jaı­dan-jaı emes.

Sarapshylar jańa qorǵanys mekemesiniń basshylaryn taǵa­ıyn­daǵanda da burynǵy ásker bas­shylarymen kelisilgen degen­di aıtady. Onyń da qısyny bar. Qorǵanys mınıstrligine general Ábdel Fatah ál-Sıssı taǵaıyn­dal­ǵan. Buryn áskerı barlaý qyz­metinde bolǵan adam. Bas shtabqa general Sıdkı Sobhı barypty.

Atap aıtatyn bir jaı – pre­zıdenttiń sheshimimen áskerıler zań shyǵarý quqyǵynan aıryldy. Olarǵa ondaı quqyq Áskerı keńestiń bastamasymen prezıdent saılanar aldynda konstıtý­sııa­lyq deklarasııa arqyly berilgen edi. Soǵan saı prezıdent áske­rılerge baqylaý quqyǵynan da aırylǵan. Áskerı keńestiń quzy­ry prezıdent ókildiginen álde­qaı­da joǵary edi. Endi bári kerisinshe boldy.

Osylaısha maýsym aıynyń sońǵy kúni qyzmetine kirisken Mo­hammed Mýrsı bılik tizginin tolyq óz qolyna aldy. Úkimet te tolyq jasaqtaldy. Onyń basshysy bolyp burynǵy ırrıgasııa mınıstri Hesham Kandıldiń taǵa­ıyndalýy da jańa prezıdenttiń tiregin kúsheıtti dep tujyrym­daýǵa bolǵandaı.

Ásirese áskerılerdiń bılik­tegi ókilettigin shektegen prezıdent Mýrsıdiń sheshimderin qa­lyń buqara hosh kórip, kóshege shyq­qany da kóp jaıdy ańǵar­tady. Tipti muny qazirgi bılikke oppozısııa da maquldapty. Arab dúnıesindegi jetekshi eldegi saıası jaǵdaı ońǵa burylǵandaı.

Daýdyń basy – Pussy Riot pank toby

«Atyń shyqpasa, jer órte» degen bar. Qazir Pussy Riot pank tobyn álem biledi. Buryn bireý bilip, bireý bilmeıtin ánshiler toby Máskeýdegi orys shirkeýinde josyqsyz óner kórsetip, bir kúnniń ishinde álemdik ataqtylardyń qataryna qosyldy da ketti.

Bul ózi úlken saıası oqıǵadan da zor bolyp tur. Aıtalyq, bir elde saıası tóńkeris bolyp, bılik aýyssa, ony bir-eki kún, ary ketse bir apta aıtady da qoıady. Al Pussy Riot pank-tobynyń sóz bol­ǵanyna – bes aı. Ýaqyt ótken saıyn oǵan baılanysty áńgime órshı túsýde, olardy qorǵaý­shy­lar sany da arta túsip keledi. Osydan úsh-tórt kún buryn resmı málimdeme jasap, Islandııa astanasy – Reı­kıav­ık­tiń meri Ion Gnaff óziniń pann-tobyn jaqtaýshylar qata­ryna qosy­latynyn jarııalady. Bul – bir ǵana mysal.

Sonda Pussy Riot degen ne, olar ne jasap qoıdy? Joǵaryda aıtqandaı, bireý bilip, bireý bilmeıtin ánshiler toby. Osydan bes aı buryn Reseı pravoslavıe shirkeýiniń bas hramy – Qutqa­rýshy Hrıst hramynda álem-jálem, oǵash kıim kıip alǵan úsh ánshi shirkeýde saıası maǵynada ǵıbadat-óleń aıtqan. Onda qazir­gi bılikti synaǵan sózder boldy. Shirkeý adamdary ánshilerdiń saıqymazaq qylyqtaryn buza­qylyqqa balap, polısııaǵa ha­bar­laǵan. Polısııa olardyń bul buzaqylyǵyn, din ornyn ǵana emes, jalpy pravoslavıe shir­keýin qorlaǵandyq dep taýyp, qamaýǵa alǵan. Olar sodan beri qamaýda otyr.

Al, Reseıdiń quqyq qorǵaý oryndary olardy qalaı jazalaýyn bilmeı álek. Eń aldymen Kremldegiler muny basqalarǵa sabaq bolǵandaı etip sottaýdy uıǵarǵan. Basqalarǵa sabaq bolsyn degende, qatty jazalasa, búkil «órkenıetti» Batys qazir­diń ózinde sol «óner adamdary­nyń» qamaýda jatqanyn artyq kórip otyr, óre túregeletini anyq. Bir kúnde álemge tanymal bolǵan ánshilerdiń, jurt bilip júrýi úshin, attaryn ataǵan jón shyǵar: Nadejda Tolokonnıkova, Marııa Alehına jáne Ekaterına Samýsevıch. Olar ózderiniń qy­lyq­tarynyń orynsyzdyǵyn aq júrekterimen moıyndaǵysy da kelmeıdi. Ásirese, álemdik ataq­ty rok-mýzykanttardyń hattarynan keıin olar qamaýda otyr­ǵany aıtarlyqtaı upaı jınaıtyndaryna kózderi jetip, keshi­rim suraýdan tartynyp otyr. Keshirim suramaǵan­dardy keshire salý Reseı quqyq qorǵaý­shy­laryna da qıyn.

Shyndyǵyna kelgende, bas aýyrtýǵa turmaıtyn osy bir daý Reseı men Batystyń birin-biri aıyptaıtyn úlken jeleýge aınaldy. Adam quqyǵyn, sóz bos­tandyǵyn aıaq asty ettińder deıdi Batys. Dindi qorlaǵan­dardy qoldaısyń­dar, bul da adam quqyǵyna tıis­kendik, hrıs­tıandyq máde­nıetti qorlaǵan­dyq dep aqtalady Reseı. Bular­dyń daýy áli de birazǵa sozylatyn túri bar.

Mamadııar JAQYP,

«Egemen Qazaqstan».