Qylmyskerdiń orny – abaqty

Beısenbi, 6 jeltoqsan 2012 7:39

Búginde sot organdarynan qa­­shyp júrgen halyqaralyq qylmys­ker Muhtar Ábilázov erte me, kesh pe zań aldynda jaýap beredi. Onyń jasa­ǵan qylmystary jetip-arty­lady. Sol úshin de ol uzaq merzimge sottalýy tıis. Qazirgi kezde Ábi­lázovqa qarsy BTA bank salymshylary ǵana emes, Reseı jáne basqa da elderdiń aldanǵan turǵyndary naqty talaptar qoıýda. Eske sala keteıik, Ábi­lázov brıtandyq sotty syılama­ǵa­ny jáne óziniń mıllı­ard­taǵan ak­tıv­terin jasyrǵany úshin aǵylshyn túrmesinde 22 aı otyrýy qajet edi.

Beısenbi, 6 jeltoqsan 2012 7:39

Búginde sot organdarynan qa­­shyp júrgen halyqaralyq qylmys­ker Muhtar Ábilázov erte me, kesh pe zań aldynda jaýap beredi. Onyń jasa­ǵan qylmystary jetip-arty­lady. Sol úshin de ol uzaq merzimge sottalýy tıis. Qazirgi kezde Ábi­lázovqa qarsy BTA bank salymshylary ǵana emes, Reseı jáne basqa da elderdiń aldanǵan turǵyndary naqty talaptar qoıýda. Eske sala keteıik, Ábi­lázov brıtandyq sotty syılama­ǵa­ny jáne óziniń mıllı­ard­taǵan ak­tıv­terin jasyrǵany úshin aǵylshyn túrmesinde 22 aı otyrýy qajet edi.

Anglııanyń Joǵary soty osyndaı sheshimdi bıylǵy jyldyń basynda shyǵarǵan bolatyn. Al kóp­shiligimizge belgili, jaqynda osy sot qylmysker Ábilázovtan qazaq­stan­­dyq BTA banktiń múddesine 2 mıllıard dollar óndirý týraly qaý­ly shyǵardy. Alaıaqtan osynshama kó­lem­degi aqsha óndirý jó­nindegi qaý­ly BTA banktiń eki azamattyq talap-aryzy boıynsha shyǵarylǵan. Bú­­ginde bank Ábilá­zov­tiń zańsyz túrde 6 mıllıard dollar somasyn­­daǵy qar­jyny ıem­dengenin dálel­dep otyr. Sa­rap­shylardyń pikiri boıynsha, bank dırektorlar keńesi­niń bu­ryn­ǵy basshysy qylmystyq jolmen Qa­zaq­stannan BTA bank jáne of­fshor­lar arqyly 10 mıllıard dol­larǵa jýyq qarjyny jylyst­at­qan.

2010 jylǵy jeltoqsannyń basynda Anglııanyń apellıasııalyq soty Joǵary sottyń Ábilázovtiń syrtqy basqarý aktıvteriniń jalpy kólemi 5 mıllıard dollar ekendigin sheshim boıynsha anyqta­dy. Biraq ol 2009 jylǵy berilgen aktıvterdi toqtatý týraly orderdi oryndamady. Qazaqstandyqtar sııaq­ty reseılikter de alaıaq Ábilá­zovtiń tutqynǵa alynýyn asyǵa kútip otyr. О́ıtkeni, ıneniń kóz­i­nen ótetin jylpos kórshi elge de óz qylmystyq izin qaldyrǵan. Reseı­lik RBK Daily gazetiniń málime­tin­she, qylmysker Ábilázov Qazaq­stan­nan ǵana emes, Reseıden de asa úlken kólemde qarjy urlaǵan. Bul qarjylar onyń BTA jáne AMT bankteri salymshylarynyń senip salǵan qarajattary bolatyn.

Atalǵan basylym, sondaı-aq, Kıprde arnaıy qurylǵan offshor­lyq kompanııalar arqyly mıllı­ardtaǵan dollardy jylystatqa­nyn jazady. Atyshýly alaıaqtyń kóp­tegen sybaılastary qazirdiń ózin­de tıisti jazalaryn alyp, túr­melerde jazasyn ótep jatyr. Olar­dyń qata­ryna Ábilázovtiń ja­qyn sybaılas­tarynyń biri, ja­qynda Chehııada ustalǵan T.Paraskevıch te qosylatyn bolady. Al oǵan qazaqstandyq BTA bankten 5 mıllıard dollar urlady degen kúdik keltirilip otyr.

Reseılik quqyq qorǵaý organ­darynyń málimetterine qaraǵanda jáne tergeý amaldarynyń barysy kórsetkendeı, T.Paraskevıch sybaılasy Ábilázov basqarǵan halyq­aralyq qylmystyq toptardyń qa­tysýshysy bolyp tabylady. Ol qylmystyq jolmen aqsha jymqy­rýdyń jolyn daıyndaýshy rólin atqarǵan. Sonymen qatar, ol qar­jylyq qujattarmen, onyń ishinde ártúrli qaǵazdardy burmalaýmen aınalysqan. Bir qyzyǵy, Ulybrı­tanııada sotty bolǵan qylmysker Ábilázovke qaraıtyn reseılik AMT bankinde jasalǵan alaıaqtyq áreketter myńdaǵan BTA banki salymshylaryn san soqtyryp ketken aıla-áreketterimen óte uqsas kele­di. Olar da klassıkalyq qarjy pıramıdasyn qurý arqyly burynǵy kredıtorlardyń qaryzdaryn jańa kredıtorlardyń salǵan qarjyla­rymen jaýyp otyrǵan.

Ábilázovtiń banki kópke deıin qarjylyq pıramıda rejiminde jumys istep kelgen. Bul talaıdy zar qaqtyrǵan MMM pıramı­da­sy­nyń klassıkalyq úlgisin kórse­tedi. “Izvestııa” gazeti Ábilázovtiń AMT banki pıramıdasy jónindegi materıaldardy áli jalǵastyryp keledi. Bul taqyryp qazirge kún tártibinen túspeıtin sııaqty. 2010 jyldyń 12 tamyzynda Reseıdiń Ortalyq banki AMT-ny turǵyndardan salymdar qabyldaýǵa tyıym saldy. Biraq bank salymshylardan salym qabyldaýdy toqtatpady, qaıta stavkalardy ósire tústi. Bul úderis AMT bankrotqa ushyraǵanǵa deıin jalǵasa berdi. Osylaısha salymshylar alaıaqtardyń aldaýyna tú­sip, aqshalarynan qaǵyldy.

Keıin belgili bolǵanyndaı, Ábi­lá­zovtiń AMT bankine ban­krot­tyq mehanızmi qosylǵanda baryp, onda­ǵy aktıvterdiń mólsheri tórt ese az bolǵan. Kerek bolsa, ondaǵy qarjy birinshi kezekte kredıtor­lardyń aq­­shasyn tóleýge de jet­pedi. Al al­dan­ǵan salymshylardyń jalpy sany 5,5 myń adamdy qu­ra­dy. Ábi­lá­zov bolsa, aldanǵan klı­ent­terdiń aqsha­syn qylmystyq jolmen shet eldegi offshorlyq esep-shottarǵa aýdaryp kelgen. Ábi­lázovtiń kredıtorlary qata­ryn­da tek bıznesmender ǵana emes, jumysshylar men zeınetkerler, áleýmettik qurylym­dar­dyń qy­z­­­met­kerleri, sondaı-aq AMT-ǵa 2008 jyly kepilsiz 24 mıllıard rýbl bergen Reseı banki de boldy.

2008 jylǵy daǵdarystyń beleń alǵan kezinde de Ábilázov Reseı Ortalyq bankinen eshqandaı kepil­siz birneshe ret jalpy kólemi 27 mıllıard rýblden astam kredıt alǵan eken. Qylmysker bul qara­jattardy belgili maqsattarǵa paı­dalanbaǵan, ıaǵnı óziniń salymshy­larynyń qaryzdaryn tólep otyr­ǵan. Tipti AMT bank Reseı banki­nen alǵan 24,2 mıllıard dollardy sol sátte-aq Ábilázovqa qatysty kompanııalar tobyn nesıeleýge aýdaryp jibergen. Tergeý barysynda memlekettiń osy qarjysyn Ábilá­zov birqatar batys bankterine aýdar­ǵany dáleldendi.

Shynynda da Ábilázov benefısıar retinde óziniń eki bankin kredıtorlar men salymshylardyń esep­terindegi aqshalardy sheteldik qury­lymdarǵa jylystatý úshin paıda­lanǵan. Jylystatýǵa úlgere almaı qalǵan aqshalar Ábilázovtiń kompa­nııalarynyń esebinde turǵan. Al BTA bank pen AMT bankine túk te qalmaǵan. Osylaısha Ábilázov alaıaq­tyq jolmen myńdaǵan adam­dardyń mıllıardtaǵan teńge, dollar jáne rýblderin shetel asyryp, óz klı­entterin «laqtyryp» ket­ken. Jyl­postyń aldaýyna qa­zaq­stan­dyq­tar­men qatar, TMD elderiniń de tur­ǵyndary kóptep túsken. «Novostı» aqparat agent­tiginiń máli­met­terine qaraǵanda, aldanǵandar qar­jysy­nyń kólemi 500 mıllıon dollardan asady. Tipti, olardyń ishinde belgili brı­tandyq HSBC, «Standard Charte­red», RBS jáne «Barclays» bankteri de bar. Búginde olar qoldy bolǵan qarjylarynyń eń bolmasa bir bó­ligin qaıtaryp alýǵa úmitte­nip otyr.

Qylmysker Ábilázov osyndaı uıatsyzdyqpen reseılikterdi de, brıtandyq qarjy qurylymdaryn da jáne olardyń salymshylaryn da taqyrǵa otyrǵyzyp ketti. Onyń joǵaryda atalǵan qylmystyq áre­ketterin sheteldikter de, onyń ishin­de Ulybrıtanııa turǵyndary da jaqsy túsindi, oǵan baspana berýdiń qajetsiz ekendigin anyq bildi. Sondyqtan da Londonnyń Joǵary soty óz sheshimimen sot organdaryn qurmettemegeni úshin ja­ýapqa tartty. Bulardan bólek Ábi­lázovtiń Jańaózen oqıǵasyna qa­tysy bar ekendigi, belgili bir toptardy qarjylandyrǵandyǵy dá­lel­denip otyr. Alaıaq urlaǵan aq­shasyn jazyqsyz jandardyń óli­mine áke­lip soqtyrǵan qandy oqı­ǵaǵa jum­saǵany búginde búkil qazaqstan­dyqtardyń ashý-yzasyn týǵyzýda.

Ábilázovtiń Jańaózendegi qaı­ǵyly jaǵdaıǵa tikeleı qatysy bar ekendigi sot barysynda dáleldendi. Ony óziniń «sybaılastary» Kozlov, Saparǵalı jáne basqalar aıtyp berdi. О́ńirdegi jaǵdaıdy tu­raq­syz­dandyrý áreketteri Ábilá­zovtiń nus­qaýymen júzege asqan­dyǵy be­l­gili boldy. Olar onyń buıryǵy boıynsha áreket etken, munaıshy­lar men jumys berýshi­ler arasynda kıkiljińder týǵyz­ǵan. Osylaısha halyqaralyq qyl­mysker elimizdiń konstıtýsııalyq qurylysyn ózger­týge áreket jasa­ǵan. Sonymen birge, ol «Alǵa» jáne «Halyq maıdany» toptaryn qarjylandyryp otyrǵan. Munyń barlyǵy sot prosesi kezinde naqty dálelin tapty.

«Alǵanyń» burynǵy músheleri­niń biri sot barysynda Ábilá­zov­tiń Mańǵystaý oblysyndaǵy jaǵdaıdy turaqsyzdandyrý úshin jappaı tár­tipsizdikter jasaýǵa shaqyrǵandy­ǵyn aıtyp bergen. Onyń aıtýyna qaraǵanda, ol jappaı tártipsiz­dik­tiń sońy qıyn jaǵdaılarǵa uryn­dyratynyn tú­sin­gen. О́kinishke qa­raı, Jańa­ózen­de qaıǵyly oqıǵa oryn aldy. «Alǵanyń» birqatar mú­sheleri qyl­mystyq áreketteri úshin túrli mer­zimge bas bostandyq­tary­nan aıyryldy. Qazirgi kezde olar Ábilá­zov­tiń sózine aldanyp qalǵan­da­ry­na ókinip otyr.

Jańaózendegi oqıǵanyń oryn alýyna jáne munaıshylar men jumys berýshilerdiń arasyndaǵy túsinispeýshiliktiń órshýine Ábi­lá­zov qarjylandyratyn BAQ-tar da ózindik úles qosqanyn atap ótken jón. Sondyqtan da elimizdiń Bas prokýratýrasy sot tártibimen bir­qatar BAQ-tardy ekstremıstik dep tanydy jáne olardy japty.

Qazirgi kezde sot organdarynan boı tasalap júrgen halyqaralyq qylmysker Ábilázovtiń qaıda eken­digi belgisiz. Alaıaq erte me, kesh pe óziniń qolymen istegen qylmystary úshin jaýap bereri anyq. Onyń qazirgi jasyrynyp júrgen jeri oǵan ýaqytsha ǵana bas­pana deýimiz qajet. «О́zi qurǵan tuzaqqa ózi túsedi» demekshi, ha­lyq­aralyq qylmysker Ábilázov­­tiń orny abaqty bolmaq.